Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün seninle birlikte görseldeki soruları adım adım inceleyip çözeceğiz. Hazırsan başlayalım!
6. ETKİNLİK: Aşağıdaki metinde yer alan ek fiil almış isimleri bulunuz. Ek fiilin bu kelimelere nasıl bir işlev kazandırdığını yazınız.
Şimdi bu soruyu çözmek için metni dikkatlice okuyup, ek fiil almış isim soylu kelimeleri bulmamız gerekiyor. Ek fiil, isimlere gelerek onları cümlenin yüklemi yapar, unutma. Yani bir isim soylu kelimeye “-dir, -di, -miş, -se” ekleri geldiğinde o kelime artık cümlenin yargı bildiren temel öğesi, yani yüklemi olur.
Adım 1: Metni dikkatlice okuyup, ek fiil (yani -dir, -di, -miş, -se ekleri) almış isim soylu kelimeleri tespit edelim.
Adım 2: Bulduğumuz kelimeleri ve ek fiilin onlara kazandırdığı işlevi açıklayalım.
Görseldeki “Adalarda Saklı Hazine” metnini incelediğimizde, ek fiil almış isim soylu kelimeler şunlardır:
- bağlıdır: Bu kelime, “bağlı” isim soylu kelimesine “-dır” ek fiili getirilerek oluşturulmuştur. Ek fiil, “bağlı” kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır. Cümledeki anlamı, adanın “bağlı” olma özelliğini belirtmesidir.
- bahçelidir: “Bahçeli” isim soylu kelimesine “-dir” ek fiili gelmiştir. Ek fiil, “bahçeli” kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır. Adanın “bahçeli” olduğunu anlatır.
- adadır: “Ada” ismine “-dır” ek fiili eklenmiştir. Ek fiil, “ada” kelimesini cümlenin yüklemi haline getirmiştir. Metinde “mamur bir adadır” ve “verimli bir adadır” şeklinde geçiyor, yani bir yerin “ada” olduğunu belirtiyor.
- yoktur: “Yok” isim soylu kelimesine “-tur” ek fiili gelmiştir. Ek fiil, “yok” kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır. Tavşanlı Adası’nda yerleşimin “yok” olduğunu ifade eder.
- uzunluğundadır: “Uzunluğunda” isim soylu kelimesine “-dır” ek fiili gelmiştir. Ek fiil, “uzunluğunda” kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır. Adanın “uzunluğunda” olma durumunu anlatır.
- buradadır: “Burada” isim soylu kelimesine “-dır” ek fiili gelmiştir. Ek fiil, “burada” kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır. Keçilerin “burada” olduğunu belirtir.
- kaledir: “Kale” ismine “-dir” ek fiili eklenmiştir. Ek fiil, “kale” kelimesini cümlenin yüklemi yapmıştır. Burgazlı Ada’nın “kale” olduğunu açıklar.
Gördüğün gibi, ek fiil isim soylu kelimelere gelerek onları cümlenin bir yargı bildiren, yani bir durumu açıklayan yüklemi haline getiriyor. Böylece cümleler tamamlanmış oluyor.
7. ETKİNLİK: Sınıfınızda “Ülkeler arasındaki kültürel etkileşim, toplumların birbirine bakış açılarını değiştirir mi?” konulu bir münazara düzenleyiniz. Münazara sırasında aşağıdaki kurallara dikkat ediniz.
Bu etkinlik, senin sınıfında yapacağın bir münazara (yani karşılıklı fikir tartışması) için kurallar listesi sunuyor. Bu kuralları iyi anlamak, münazaranın düzenli ve verimli geçmesini sağlar. Şimdi bu kuralları tek tek inceleyelim ve ne anlama geldiklerini konuşalım.
MÜNAZARADA UYULMASI GEREKEN KURALLAR:
- Konuşmalar, dinleyicilerin kolayca anlayabileceği bir özellik taşımalı; doğal, inandırıcı ve etkileyici olmalıdır.
Açıklama: Yani konuşurken çok karmaşık cümleler kurmamalı, herkesin anlayabileceği kelimeler seçmelisin. Ayrıca söylediklerin samimi ve ikna edici olmalı ki dinleyenler sana inansın ve seni desteklesin.
- Ses, iyi ayarlanmalıdır.
Açıklama: Ne çok yüksek ne de çok alçak sesle konuşmalısın. Herkesin seni rahatça duyabileceği ama kimseyi rahatsız etmeyecek bir ses tonu kullanmalısın.
- Konu dışına çıkılmamalıdır.
Açıklama: Münazaranın belirli bir konusu var, değil mi? İşte o konunun dışına çıkıp başka şeylerden bahsetmemelisin. Hep konuya odaklanmalı, fikirlerini konuyla ilgili olarak savunmalısın.
- Karşı ekibin konuşmaları can kulağı ile dinlenmeli; eksiklikler, yanlışlıklar not edilip eleştirisi yapılmalıdır.
Açıklama: Rakip takım konuşurken çok dikkatli dinlemelisin. Onların söylediklerindeki zayıf noktaları veya hataları not alıp, kendi konuşmanda bunlara karşılık vermelisin. Ama bunu saygılı bir dille yapmalısın.
- Düşünceleri ve görüşleri savunurken belgelerden, tanıklardan, örnek ve rakamlardan yararlanılmalıdır.
Açıklama: Sadece “bence öyle” demek yetmez. Fikirlerini desteklemek için gerçek bilgiler, istatistikler, uzman görüşleri veya somut örnekler kullanmalısın. Bu, söylediklerini daha güçlü ve inandırıcı yapar.
- Verilen zaman iyi değerlendirilmelidir.
Açıklama: Her konuşmacıya belirli bir süre verilir. Bu süreyi en iyi şekilde kullanmalı, ne erken bitirmeli ne de süreyi aşmamalısın. Zamanı iyi ayarlamak, tüm söyleyeceklerini etkili bir şekilde aktarabilmen için önemlidir.
- Kelimeler anlamlarına uygun kullanılmalıdır.
Açıklama: Kullandığın kelimelerin doğru anlamda olduğundan emin olmalısın. Yanlış kelime seçimi, söylediklerinin yanlış anlaşılmasına neden olabilir ve münazaranın kalitesini düşürür.
- Konuşma esnasında geçiş ve bağlantı ifadeleri uygun kullanılmalıdır.
Açıklama: Fikirlerin arasında geçiş yaparken “öncelikle”, “bununla birlikte”, “sonuç olarak”, “diğer yandan” gibi ifadeler kullanmak, konuşmanın akıcılığını ve anlaşılırlığını artırır. Böylece dinleyiciler seni daha kolay takip eder.
- Konuşma esnasında beden dili etkili bir şekilde kullanılmalıdır.
Açıklama: Sadece sözlerinle değil, el hareketlerinle, göz temasıyla, duruşunla da mesaj vermelisin. Beden dilin, söylediklerini pekiştirir ve daha etkileyici olmanı sağlar. Kendine güvenli bir duruş sergilemelisin.
- Münazarayı iki ekipten biri kazanır, öteki kaybeder. Sonuç ne olursa olsun, olgun ve anlayışlı davranılmalıdır.
Açıklama: Münazara bir yarışmadır ve sonunda bir kazanan, bir kaybeden olur. Önemli olan, sonuç ne olursa olsun centilmence davranmak, rakibine saygı göstermek ve bu deneyimden ders çıkarmaktır. Sporcu ruhlu olmak çok önemlidir.
Umarım bu açıklamalar, hem ek fiilleri anlamana hem de münazarada başarılı olmana yardımcı olur. Başarılar dilerim!