Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün seninle Türkçe dersinden güzel sorular çözeceğiz. Hazır mısın? Haydi bakalım, her bir soruyu dikkatlice okuyalım ve adım adım doğru cevabı bulalım. Anlamadığın bir yer olursa hiç çekinme, tekrar anlatırım.
4. Aşağıdaki fablda geçen söz sanatlarını bulunuz.
Sevgili öğrencim, bu soruda bize “Kedi ve Tilki” adlı fablda hangi söz sanatlarının kullanıldığını bulmamız isteniyor. Söz sanatları, bir metni daha ilgi çekici, anlamlı ve etkileyici hale getiren öğelerdir. Metni dikkatlice okuyalım:
Tilki ile kedi sohbet ediyorlarmış. Tilki durmadan hilekâr ve kurnaz olduğunu anlatıyormuş. Söyleyişine göre düşmanları onu alt edemezmiş. Çünkü onlardan kurtulacak bir sürü oyun ve hile biliyormuş. Kedi biraz da utanarak “Ben fazla oyun bilmem ki.” demiş. “Düşmanlarımın elinden kurtulmak için tek bir yol bilirim. O da kaçmaktır.”
Tilki: “Kedi kardeş!” demiş. “Ben her tehlike karşısında başımın çaresine bakabilirim. Ama senin durumuna üzülüyorum. Korkarım bir gün seni çabuk alt edecek.” Az sonra bir sürü tazının bağrışmalarını duymuşlar. Bir avcı topluluğuna ait bu köpekler bütün hızlarıyla kendilerine doğru koşuyormuş. Kedi hemen yanındaki ağacın dallarına sıçrayarak üstteki bir yaprak kümesinin içine saklanmış. Tilki ise “Acaba şu hileyi mi yapsam yoksa bu hileyi mi?” diye düşünmeye başlamış. Çünkü o kadar hile biliyormuş ki hangisini uygulamasının doğru olacağına bir türlü karar veremiyormuş. Tam birisini uygulayacakmış ki tazılar etrafını çevirip tilkinin işini bitirmişler.
Bütün olanları yukarıdan seyreden kedi çok hile bilmediğine şükretmiş.
Şimdi metni inceleyelim:
Adım 1: Fablın genel yapısına bakalım. Bir fabl nedir? Fabllar, genellikle hayvanların veya bitkilerin konuştuğu, düşündüğü ve insanlar gibi davrandığı, sonunda bir ders veren kısa hikayelerdir. Burada kedi ve tilki konuşuyor, düşünüyor ve insanlar gibi özellikler sergiliyorlar.
Adım 2: Hayvanların insan özelliklerini taşıması hangi söz sanatına girer? Hayvanlara insan özellikleri verme sanatına kişileştirme deriz. Mesela, tilkinin hilekar olması, kedinin utanması, ikisinin sohbet etmesi hep kişileştirmedir.
Adım 3: Hayvanların konuşması hangi söz sanatına girer? Eğer kişileştirilen varlıklar (burada hayvanlar) bir de konuşuyorsa, buna konuşturma sanatı denir. Metinde tilki ve kedi karşılıklı konuşuyorlar, “Ben fazla oyun bilmem ki.” veya “Kedi kardeş!” gibi ifadeler kullanıyorlar. Bu da konuşturma sanatıdır.
Bu fablda temel olarak iki söz sanatı kullanılmıştır:
- Kişileştirme (Teşhis): Hayvanlara insan özelliklerinin verilmesi. (Tilkinin kurnaz olması, kedinin utanması, ikisinin sohbet etmesi gibi.)
- Konuşturma (İntak): Hayvanların insan gibi konuşturulması. (Kedi ve tilkinin karşılıklı diyalogları.)
Sonuç:
Bu fablda kullanılan söz sanatları kişileştirme ve konuşturmadır.
5. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde öznellik söz konusudur?
Bu soruda bizden öznel bir cümlenin ne olduğunu bulmamız isteniyor. Hatırlarsan, öznel cümleler kişiden kişiye değişen, kanıtlanamayan, kişisel duygu ve düşünceleri içeren cümlelerdir. Nesnel cümleler ise herkes tarafından kabul edilen, kanıtlanabilen, kişisel görüş içermeyen cümlelerdir.
Şimdi şıkları tek tek inceleyelim:
A) Türkçe yazılısından yüz almış.
Adım 1: Bu cümledeki bilgiyi kanıtlayabilir miyiz? Evet, öğrencinin not defterine veya karnesine bakarak bu bilginin doğru olup olmadığını anlayabiliriz. Bu, kişisel bir görüş değil, kanıtlanabilir bir bilgidir.
Adım 2: Bu cümle nesneldir.
B) Kardandan dolayı okullar tatil edildi.
Adım 1: Bu bilgi kanıtlanabilir mi? Evet, Valilik veya Milli Eğitim Bakanlığı’nın yaptığı duyurulara bakarak okulların tatil edilip edilmediğini öğrenebiliriz. Bu da kişisel bir görüş değil, kanıtlanabilir bir bilgidir.
Adım 2: Bu cümle nesneldir.
C) Bu evde beş kişi kalıyor.
Adım 1: Bu bilgiyi kanıtlayabilir miyiz? Evet, evde yaşayan kişileri sayarak bu bilginin doğru olup olmadığını kontrol edebiliriz. Bu da kişisel bir görüş değil, kanıtlanabilir bir bilgidir.
Adım 2: Bu cümle nesneldir.
D) Son okuduğum roman beni çok etkiledi.
Adım 1: Bu cümledeki “çok etkiledi” ifadesi kişiden kişiye değişir mi? Evet, bir roman birini çok etkilerken, başka birini hiç etkilemeyebilir. Bu, kişinin kendi duygu ve düşüncesidir, kanıtlanamaz.
Adım 2: Bu cümle özneldir.
Sonuç:
Öznellik söz konusu olan cümle D) Son okuduğum roman beni çok etkiledi. şıkkıdır.
6. Hasan Türkçe dersinden almış olduğu yazım kuralları konulu proje ödevini tamamlamak için hangi internet sayfasından araştırma yaparsa güvenilir bir bilgi elde etmiş olur?
Bu soruda Hasan’ın yazım kuralları konusunda güvenilir bir bilgiye ulaşmak için hangi internet sitesini kullanması gerektiğini bulmamız isteniyor. Güvenilir bilgi demek, doğru ve tarafsız, yetkili bir kurum tarafından sunulan bilgi demektir.
Şimdi şıkları inceleyelim:
A) http://www.turkcedir.com.tr
Adım 1: Bu site genel bir Türkçe sitesi gibi duruyor. Ancak “turkcedir.com.tr” adresi resmi bir kurumun adresi değil. İçeriği ne kadar doğru olsa da, resmi bir kaynak kadar güvenilir olmayabilir.
B) http://www.yazımyanlıs.org.tr
Adım 1: Bu sitenin adında “yazım yanlış” kelimeleri geçiyor. Bu, yazım yanlışlarını gösteren bir site olabilir ama resmi bir kurumun sitesi olmadığı için verdiği bilgilerin doğruluğu ve güncelliği konusunda soru işaretleri olabilir. Ayrıca adında “yanlış” geçmesi biraz da kafa karıştırıcı.
C) http://www.tdk.gov.tr
Adım 1: “TDK” kısaltması Türk Dil Kurumu’nu ifade eder. “gov.tr” uzantısı ise bu sitenin bir devlet kurumu tarafından işletildiğini gösterir. Türk Dil Kurumu, Türkçenin kurallarını belirleyen ve yayınlayan resmi kurumdur. Yazım kuralları konusunda en güvenilir bilgi kaynağı burasıdır.
D) http://blog.turkcedil.com.
Adım 1: “Blog” kelimesi, genellikle kişisel yazıların, görüşlerin veya uzmanlık alanlarının paylaşıldığı platformları ifade eder. Bir blog yazısı, yazarının kişisel görüşlerini içerebilir ve her zaman akademik veya resmi bir doğruluk taşımayabilir. Bu nedenle proje ödevi gibi resmi bir çalışma için yeterince güvenilir olmayabilir.
Sonuç:
Hasan, yazım kuralları konusunda en güvenilir bilgiye C) http://www.tdk.gov.tr adresinden ulaşır. Çünkü Türk Dil Kurumu, Türkçenin resmi kurumudur ve yazım kuralları gibi konularda yetkili kaynaktır.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şimdiki zaman kullanılmıştır?
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden şimdiki zamanı bulmamız isteniyor. Şimdiki zaman, bir eylemin şu anda, yani konuşma anında gerçekleşmekte olduğunu anlatan zamandır. Türkçede genellikle fiil kök veya gövdelerine “-yor” eki getirilerek yapılır. Bazen de “-mekte / -makta” ekleri kullanılır.
Şimdi şıklardaki cümlelerin fiillerine ve zaman eklerine dikkatlice bakalım:
A) Bu yol bizi önce Bilecik’e ardından Söğüt’e ulaştıracak.
Adım 1: Cümledeki fiil “ulaştıracak” kelimesidir. Bu kelimede “-acak” eki var. “-acak / -ecek” eki hangi zamanı gösterir?
Adım 2: “-acak / -ecek” eki, eylemin gelecekte yapılacağını anlatan gelecek zaman ekidir.
B) Nihayet Söğüt’e giriyoruz.
Adım 1: Cümledeki fiil “giriyoruz” kelimesidir. Bu kelimede “-yor” eki var. “-yor” eki hangi zamanı gösterir?
Adım 2: “-yor” eki, eylemin şu anda gerçekleşmekte olduğunu anlatan şimdiki zaman ekidir.
C) Temmuz ayında Moena evlerinin pencerelerinden Türk bayrağı sarkıtılır.
Adım 1: Cümledeki fiil “sarkıtılır” kelimesidir. Bu kelimede “-ır” eki var. “-ır / -ir / -ur / -ür / -r” ekleri hangi zamanı gösterir?
Adım 2: Bu ekler, eylemin her zaman, geniş bir zaman diliminde yapıldığını veya yapıldığını anlatan geniş zaman ekidir.
D) Koskoca çadırını kasabanın tam ortasına kurmuş.
Adım 1: Cümledeki fiil “kurmuş” kelimesidir. Bu kelimede “-muş” eki var. “-mış / -miş / -muş / -müş” ekleri hangi zamanı gösterir?
Adım 2: Bu ekler, eylemin geçmişte yapıldığını ama konuşan kişinin bu duruma sonradan tanık olduğunu veya başkasından duyduğunu anlatan öğrenilen geçmiş zaman (duyulan geçmiş zaman) ekidir.
Sonuç:
Şimdiki zamanın kullanıldığı cümle B) Nihayet Söğüt’e giriyoruz. şıkkıdır.