Merhaba sevgili öğrencim,
Türkçe dersinde fiillerin çeşitlerini ve sunum hazırlığını öğrenmek için harika iki etkinliğimiz var. Hadi gel, bu soruları adım adım çözelim ve konuyu iyice pekiştirelim!
5. ETKİNLİK: Aşağıdaki cümlelerde geçen fiilleri inceleyerek uygun tablolara yerleştiriniz.
Bu etkinlikte, cümlelerdeki fiilleri bulup onların basit mi, türemiş mi yoksa birleşik mi olduklarına karar vereceğiz. Hatırlayalım:
- Basit fiiller: Hiç yapım eki almamış, sadece çekim eki almış fiillerdir. Kök halindedirler. Mesela “gitmek”, “gelmek”.
- Türemiş fiiller: Fiil kök veya gövdelerine yapım eki gelerek yeni bir fiil olan fiillerdir. Anlamları değişir. Mesela “sevmek”ten “sevilmek”.
- Birleşik fiiller: En az iki kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan fiillerdir. Genellikle yardımcı fiillerle (etmek, olmak, kılmak gibi) kurulur (mesela “yardım etmek”) veya kurallı birleşik fiiller (yeterlilik, tezlik gibi) şeklinde olur (mesela “yapabilmek”).
Şimdi her cümleyi tek tek inceleyelim ve fiilleri bulup türlerini belirleyelim:
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
Piri ile Kemal Reis balığa çıkıyorlarmış.
- Bu cümlenin fiili “çıkıyorlarmış”.
- Fiilin kökü “çık-” fiilidir.
- “çık-” fiili, herhangi bir yapım eki almamış, sadece zaman ve şahıs ekleri almış. Bu yüzden anlamı değişmemiş, yeni bir fiil oluşmamış.
- Bu durumda “çıkıyorlarmış” bir Basit Fiil‘dir.
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
Kemal Reis ile zaman zaman denize açılır.
- Bu cümlenin fiili “açılır”.
- Fiilin kökü “aç-” fiilidir.
- “aç-” fiiline “-ıl” yapım eki gelmiş ve “açıl-” olmuş. “Açmak” (bir şeyi açmak) ile “açılmak” (kendi kendine açılmak veya açığa çıkmak) anlamları farklıdır. Yapım eki fiilin anlamını değiştirip yeni bir fiil türetmiş.
- Bu yüzden “açılır” bir Türemiş Fiil‘dir.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
Piri ve amcası denizcilik üzerine sohbetini sürdürürler.
- Bu cümlenin fiili “sürdürürler”.
- Fiilin kökü “sür-” fiilidir.
- “sür-” fiiline “-dür” yapım eki gelmiş ve “sürdür-” olmuş. “Sürmek” (devam etmek) ile “sürdürmek” (bir şeyi devam ettirmek) anlamları farklıdır. Yapım eki fiilin anlamını değiştirip yeni bir fiil türetmiş.
- Bu yüzden “sürdürürler” bir Türemiş Fiil‘dir.
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
Belki haritacılık konusunda bilgilerimizi paylaşabiliriz.
- Bu cümlenin fiili “paylaşabiliriz”.
- Bu fiil, “paylaşmak” fiili ile “bilmek” fiilinin birleşmesiyle oluşmuş. “-ebilmek” eki, bir işi yapmaya gücü yetmek veya ihtimali olmak anlamı katar ve yeterlilik birleşik fiili oluşturur.
- Bu yüzden “paylaşabiliriz” bir Birleşik Fiil‘dir.
Adım 5: Beşinci cümleyi inceleyelim.
Piri Reis 1511 yılında memleketi Gelibolu’ya döner.
- Bu cümlenin fiili “döner”.
- Fiilin kökü “dön-” fiilidir.
- “dön-” fiili, herhangi bir yapım eki almamış, sadece geniş zaman eki almış. Anlamı değişmemiş.
- Bu yüzden “döner” bir Basit Fiil‘dir.
Adım 6: Altıncı cümleyi inceleyelim.
Piri Reis çalışmalarına ömrünün sonuna dek devam eder.
- Bu cümlenin fiili “devam eder”.
- Bu fiil, “devam” ismine “etmek” yardımcı fiilinin eklenmesiyle oluşmuş. İsim ve yardımcı fiilin birleşmesiyle oluşan fiillere birleşik fiil deriz.
- Bu yüzden “devam eder” bir Birleşik Fiil‘dir.
Şimdi bulduğumuz fiilleri tablolara yerleştirelim:
Sonuç:
Basit Fiiller
- çıkıyorlarmış
- döner
Türemiş Fiiller
- açılır
- sürdürürler
Birleşik Fiiller
- paylaşabiliriz
- devam eder
***
6. ETKİNLİK: Bilim insanı Marie CURIE (Mari KURİ)’nin hayatını konu edinen bir sunum yapınız. Aşağıda verilen sunum hazırlık tablosunu yönerge doğrultusunda doldurunuz.
Bu etkinlikte, ünlü bilim insanı Marie Curie hakkında bir sunum yapacakmışız gibi, bir hazırlık tablosu dolduracağız. Sunum yapmadan önce nelere dikkat etmemiz gerektiğini, hangi bilgileri önceden hazırlamamız gerektiğini düşüneceğiz. Bu, sunumumuzun daha düzenli ve etkili olmasını sağlar.
Adım 1: Sunumun konusunu belirleyelim.
Soruda zaten verilmiş: Marie CURIE. Bu, sunumumuzun ana başlığı olacak.
Adım 2: Sunumun amacını düşünelim.
Neden bu sunumu yapıyoruz? Amacımız ne? Marie Curie’yi tanıtmak, başarılarını anlatmak, belki de bilime olan merakımızı artırmak olabilir.
- Sunumun Amacı: Marie Curie’nin hayatını, bilimsel çalışmalarını (radyoaktivite, polonyum ve radyum gibi keşiflerini) ve insanlığa olan katkılarını anlatmak; onun bilime olan tutkusunu ve azmini örnek göstermek.
Adım 3: Sunumu kimlere yapacağımızı belirleyelim.
Dinleyicilerimiz kimler olacak? Onların yaş ve bilgi seviyesine göre sunumumuzun dilini ve içeriğini ayarlamalıyız. Bir ortaokul öğrencisi olarak, sınıf arkadaşlarına ve öğretmenine sunum yapacağını varsayabiliriz.
- Kimlere Sunulacağı: Okul arkadaşlarıma ve Türkçe dersi öğretmenime.
Adım 4: Sunumu nerede yapacağımızı düşünelim.
Sunumun yapılacağı yer, kullanabileceğimiz araçları da etkiler. Sınıfta mı, yoksa daha büyük bir salonda mı yapacağız?
- Sunumun Yeri: Sınıfımızda veya okulumuzun konferans salonunda.
Adım 5: Sunum için hangi kaynakları kullanacağımızı listeleyelim.
Bilgilerimizi nereden alacağız? Doğru ve güvenilir kaynaklar kullanmak çok önemli. İnternetten araştırma yaparken her siteye güvenmemeliyiz, daha çok bilimsel veya eğitim odaklı siteleri tercih etmeliyiz.
- Sunum Kaynakları: Güvenilir internet siteleri (örneğin, bilimsel kuruluşların veya eğitim bakanlığının siteleri), ansiklopediler, Marie Curie hakkında yazılmış bilimsel kitaplar ve belgeseller.
Adım 6: Sunumda hangi araçları kullanacağımızı belirleyelim.
Sunumumuzu daha ilgi çekici hale getirmek için hangi teknolojik veya görsel materyallerden faydalanabiliriz? Akıllı tahta, bilgisayar gibi araçlar sunumu daha zengin hale getirir.
- Sunum Araçları: Akıllı tahta veya projeksiyon cihazı, bilgisayar, sunum programı (örneğin PowerPoint veya Google Slaytlar), not kartları, belki küçük bir poster veya görseller.
Adım 7: Sunumun ne kadar süreceğini tahmin edelim.
Zamanı iyi yönetmek, dinleyicileri sıkmamak ve önemli bilgileri aktarmak için süreyi önceden belirlemek önemlidir. Ortaokul seviyesinde bir sunum için 10-15 dakika ideal olabilir.
- Sunum Süresi: 10-15 dakika.
Sonuç:
Aşağıdaki tabloyu bu şekilde doldurabiliriz:
Sunum Konusu: Marie CURIE
Sunumun Amacı: Marie Curie’nin hayatını, bilimsel çalışmalarını ve insanlığa olan katkılarını anlatmak; onun bilime olan tutkusunu ve azmini örnek göstermek.
Kimlere Sunulacağı: Okul arkadaşlarıma ve Türkçe dersi öğretmenime.
Sunumun Yeri: Sınıfımızda veya okulumuzun konferans salonunda.
Sunum Kaynakları: Güvenilir internet siteleri, ansiklopediler, Marie Curie hakkında yazılmış bilimsel kitaplar ve belgeseller.
Sunum Araçları: Akıllı tahta veya projeksiyon cihazı, bilgisayar, sunum programı (PowerPoint gibi), not kartları.
Sunum Süresi: 10-15 dakika.
Umarım bu açıklamalar fiillerin çeşitlerini ve sunum hazırlığını daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Başka sorun olursa çekinmeden sorabilirsin!