7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 85

Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 7. sınıf Türkçe öğretmeninim. Gelin hep birlikte bu soruları adım adım, güzelce anlayarak çözelim. Evliya Çelebi gibi önemli bir şahsiyeti tanımak, onun maceralarını öğrenmek çok keyifli olacak. Hazır mısın?

Şimdi soruları tek tek inceleyelim ve cevaplarını senin anlayacağın şekilde açıklayalım:

DERSE HAZIRLIK

1. “Evliya Çelebi” ismini duyduğunuzda aklınıza neler gelmektedir?

Çözüm:

Sevgili öğrencim, “Evliya Çelebi” ismini duyduğumuzda aklımıza hemen dünyanın dört bir yanını gezmiş, gördüklerini çok güzel bir dille kaleme almış büyük bir gezgin, yani seyyah gelir. Onun yazdığı Seyahatname adlı eser, bize o dönemdeki insanların yaşam tarzlarını, şehirleri, kültürleri anlatır. Bu yüzden aklımıza; gezmek, seyahat etmek, farklı yerler görmek, eski zamanlar, Osmanlı kültürü gibi şeyler gelir.

2. Bir seyyah (gezgin) olsaydınız ülkemizde ve dünyada nereyi gezip görmek isterdiniz? Neden?

Çözüm:

Bu soru tamamen senin hayal gücüne ve meraklarına bağlı bir soru. Ben de seninle birlikte hayal edeyim:

• Ülkemizde: Eğer bir seyyah olsaydım, ülkemizde öncelikle Kapadokya’yı görmek isterdim. Peri bacalarının o eşsiz görüntüsü, yer altı şehirleri beni çok etkilerdi. Ayrıca Doğu Karadeniz’in yaylalarını, o yemyeşil doğayı ve bulut denizini yakından görmek, orada yaşayan insanların hayatına tanıklık etmek isterdim. Neden mi? Çünkü bu yerler hem doğal güzellikleriyle baş döndürücü hem de tarihin ve kültürün izlerini taşıyor.
• Dünyada: Dünyada ise Mısır Piramitleri’ni ve Antik Roma’nın kalıntılarını görmek isterdim. O koca piramitlerin nasıl yapıldığını, o dönemdeki insanların zekasını ve azmini düşünmek beni çok heyecanlandırırdı. Roma’daki kolezyumu, gladyatörlerin dövüştüğü o arenaları gözümde canlandırmak, tarihin derinliklerine yolculuk yapmak isterdim. Neden? Çünkü bu yapılar, insanlık tarihinin en büyük miraslarından ve bana geçmiş medeniyetler hakkında çok şey öğretirdi.

Senin de mutlaka gitmek istediğin yerler vardır, değil mi?

ETKİNLİKLER

1. ETKİNLİK: “Evliya Çelebi” adlı videoyu izlerken aşağıdaki soruların cevaplarını not alınız.

(Sevgili öğrencim, burada bir video izlemen isteniyor. Ancak ben videoyu göremediğim için bu soruları Evliya Çelebi hakkında genel bilgilerimle cevaplayacağım. Sen videoyu izlerken kendi notlarını almayı unutma!)

1. Evliya Çelebi hangi tarihte, nerede doğmuştur?

Çözüm:

Evliya Çelebi, 25 Mart 1611 tarihinde İstanbul’da doğmuştur. Tam da Fatih Sultan Mehmet’in İstanbul’u fethettiği günün yıl dönümüne denk gelir bu tarih, enteresan değil mi?

2. Evliya Çelebi, Seyahatname’nin ilk cildinde nereyi anlatmıştır?

Çözüm:

Evliya Çelebi, Seyahatname’sinin ilk cildinde İstanbul’u, yani kendi doğup büyüdüğü şehri, o dönemin gözde başkentini çok detaylı bir şekilde anlatmıştır. İstanbul’un camilerini, saraylarını, çarşılarını, insanlarını, hatta geleneklerini bile okuyabiliriz ilk ciltte.

3. Evliya Çelebi, yurt dışında hangi ülke ve şehirleri gezmiştir?

Çözüm:

Evliya Çelebi, sadece Osmanlı topraklarını değil, yurt dışında da pek çok yeri gezmiştir. Gezdiği yerler arasında şunlar sayılabilir:

• Mısır ve Sudan (Kahire, Fustat gibi şehirler)
• Suriye (Şam, Halep)
• Irak (Bağdat, Musul)
• İran (Tebriz, İsfahan)
• Arabistan (Mekke, Medine)
• Avrupa’da ise Avusturya, Macaristan, Romanya, Bulgaristan, Yunanistan, Kırım gibi birçok ülkenin şehirlerini gezmiştir. Gezdiği yerlerin sayısını saymakla bitmez adeta!

4. Seyahatname isimli eser ilk olarak hangi tarihte, nerede basılmıştır?

Çözüm:

Seyahatname, Evliya Çelebi’nin ölümünden sonra uzun yıllar boyunca el yazması halinde kalmıştır. İlk olarak 1896-1900 yılları arasında İstanbul’da İkdam Matbaası’nda basılmıştır. Yani Evliya Çelebi yaşarken bu eserin basıldığını görememiştir.

5. Seyahatname, Anadolu’nun dışında nerelerin geçmişine ışık tutmaktadır?

Çözüm:

Seyahatname, Anadolu’nun yanı sıra Balkanlar’ın, Kafkaslar’ın, Orta Doğu’nun (Suriye, Irak, Mısır), Kuzey Afrika’nın ve Kırım’ın geçmişine ışık tutmaktadır. O dönemdeki bu bölgelerin coğrafi, tarihi, kültürel, sosyal ve ekonomik yapısı hakkında çok kıymetli bilgiler sunar.

2. ETKİNLİK: Aşağıdaki soruları izlediğiniz videodan hareketle yanıtlayınız.

(Yine videoya ulaşamadığım için genel bilgiler ve kendi yorumlarımla cevaplayacağım. Unutma, senin cevapların videoya göre farklılık gösterebilir.)

1. İzleme metnine göre “evliya” ve “çelebi” sözcükleri ne anlama gelmektedir?

Çözüm:

Genel olarak baktığımızda:

• Evliya: Arapça kökenli bir kelimedir ve “Allah dostu, ermiş, veli” anlamlarına gelir. Evliya Çelebi’nin ailesinin dinî bir geçmişi olması ve kendisinin de dindar bir kişiliği olması nedeniyle bu isim verilmiştir.
• Çelebi: Osmanlı döneminde kullanılan bir unvandır. “Nazik, kibar, görgülü, efendi” gibi anlamlara gelir. Özellikle okumuş, bilgili ve sanatla ilgilenen kişilere verilen bir unvandır. Evliya Çelebi’nin ailesinin eğitimli ve sanatçı bir aile olması nedeniyle bu unvanı almıştır.

2. Evliya Çelebi, Seyahatnameyi kaleme almadan ne tür çalışmalar yapmıştır?

Çözüm:

Evliya Çelebi, Seyahatname’yi yazmaya başlamadan önce iyi bir eğitim almıştır. Medresede ve Enderun’da (saray okulu) eğitim görmüş, Arapça, Farsça gibi dilleri öğrenmiştir. Ayrıca müzik, hat (güzel yazı yazma sanatı) ve Kuran okuma sanatında da yetenekliydi. Yani kalemini güçlü kılacak birikimi ve bilgiyi önceden edinmiştir diyebiliriz.

3. Seyahatnameyi veya benzer tarzdaki bir eseri okumak hayal dünyanızı nasıl etkiler? Fikirlerinizi paylaşınız.

Çözüm:

Bir seyahatnameyi okumak, benim hayal dünyamı uçsuz bucaksız bir yolculuğa çıkarır. Kitaptaki her bir cümle, her bir tasvir, adeta bir resim gibi zihnimde canlanır. Örneğin, Evliya Çelebi bir şehri anlatırken, ben o şehrin sokaklarında yürüyor, insanlarıyla konuşuyor, o dönemin kokularını içime çekiyormuş gibi hissederim.

Bu tür eserler:

• Beni farklı kültürlerle tanıştırır, böylece dünyaya bakış açım genişler.
• Geçmiş zamanlara bir kapı aralar, tarihi daha iyi anlamamı sağlar.
• Kendimi o gezginin yerine koyarak macera duygumu besler ve yeni yerler keşfetme isteği uyandırır.
• Hayal gücümü zenginleştirir, yaratıcılığımı artırır.

Kısacası, bir seyahatname okumak, oturduğum yerden dünyayı gezmek gibidir!

4. Turistik amaçla bir yere gittiğinizde o yerin hangi özelliklerine dikkat edersiniz?

Çözüm:

Turistik amaçla bir yere gittiğimde birçok şeye dikkat ederim. Tıpkı Evliya Çelebi gibi meraklı bir gözle bakmaya çalışırım:

• Öncelikle o yerin tarihi yapılarına, kalıntılarına, müzelerine bakarım. Geçmişi anlamak benim için çok önemli.
• Sonra doğal güzelliklerine, parklarına, denizine, dağına dikkat ederim. Temiz hava almak, yeşillik görmek insanı dinlendirir.
• O yerin yerel mutfağını, yani yöresel yemeklerini mutlaka denerim. Yemekler, bir kültürün aynasıdır.
• İnsanlarının yaşam tarzını, geleneklerini, kıyafetlerini, konuşmalarını gözlemlerim. Her yerin kendine özgü bir ruhu vardır.
• Son olarak, el sanatlarına ve yerel ürünlerine bakarım. Oradan küçük bir hatıra almak, gezimi unutulmaz kılar.

5. Bir seyahatname yazmak isteseniz seyahatnamenize neler eklemek istersiniz?

Çözüm:

Eğer ben bir seyahatname yazacak olsaydım, Evliya Çelebi’den ilham alarak ama kendi çağımın özelliklerini de katarak şunları eklemek isterdim:

• Gittiğim yerlerdeki teknolojik gelişmeleri ve insanların teknolojiyi nasıl kullandığını anlatırdım.
• Çevre sorunlarına ve doğanın korunmasına yönelik gözlemlerimi paylaşırdım. Hangi şehir ne kadar yeşil, ne kadar temiz?
• Gençlerin yaşam tarzlarını, eğitimlerini, hayallerini ve ne gibi zorluklarla karşılaştıklarını yazardım.
• Gittiğim yerlerdeki müzik ve sanat akımlarını inceler, yeni nesil sanatçıları tanıtmaya çalışırdım.
• Yanımda bir fotoğraf makinesi ve video kamera da olurdu, böylece yazılarıma fotoğraflar ve kısa videolar ekleyerek okuyucularımın gözünde daha canlı canlanmasını sağlardım.

Bence bu şekilde hem geçmişin izlerini sürer hem de günümüz dünyasına dair ilginç bilgiler sunardım.

3. ETKİNLİK: İzlediğiniz videonun konusunu ve ana fikrini belirtiniz.

(Yine videoyu izleyemediğim için Evliya Çelebi hakkında genel bir konu ve ana fikir yazacağım.)

Konu:

Evliya Çelebi’nin hayatı, yaptığı seyahatler ve yazdığı Seyahatname adlı eseri.

Ana Fikir:

Evliya Çelebi, yaklaşık elli yıl süren gezileriyle hem Osmanlı coğrafyasını hem de komşu ülkeleri dolaşmış, gördüğü ve yaşadığı her şeyi büyük bir merak ve gözlem yeteneğiyle kaleme alarak gelecek nesillere eşsiz bir kültürel miras bırakmıştır.

4. ETKİNLİK: Evliya Çelebi’nin hayatını maddeler hâlinde özetleyiniz.

Çözüm:

Evliya Çelebi’nin hayatını senin için özetleyelim sevgili öğrencim:

• Evliya Çelebi, 1611 yılında İstanbul’da doğmuş, iyi eğitim almış, zengin ve kültürlü bir ailenin çocuğuydu.
• Henüz genç yaşlardayken rüyasında Hz. Peygamber’i görmüş ve bu rüya onun gezgin olma isteğini pekiştirmiştir.
• İlk seyahatine 1640 yılında İstanbul’dan başlamış ve hayatının yaklaşık 50 yılını yollarda geçirmiştir.
• Osmanlı İmparatorluğu’nun hemen hemen her köşesini, ayrıca Avrupa, Asya ve Afrika’daki birçok ülkeyi gezmiştir.
• Gezdiği yerlerdeki coğrafyayı, tarihi yapıları, şehirlerin özelliklerini, insanların yaşam tarzlarını, dillerini, geleneklerini ve hatta yemeklerini bile büyük bir titizlikle not almıştır.
• Tüm bu gözlemlerini ve anılarını 10 ciltlik dev bir eser olan “Seyahatname” adıyla kaleme almıştır. Bu eser, dönemin sosyal ve kültürel hayatını anlamak için çok değerli bir kaynaktır.
• Seyahatname sadece bir gezi kitabı değil, aynı zamanda bir tarih, coğrafya ve etnografya (halk bilimi) kitabıdır.
• Evliya Çelebi, 1682 yılında, son gezisi olan Mısır’dan dönüşünde vefat etmiştir. Tam olarak nerede öldüğü ve mezarının nerede olduğu bilinmemektedir.
• O, Türk edebiyatının ve dünya gezi edebiyatının en önemli seyyahlarından ve yazarlarından biridir.

Umarım bu açıklamalar Evliya Çelebi’yi ve eserini daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Gezgin ruhlu Evliya Çelebi’yi tanıdıkça sen de belki yeni yerler keşfetmek istersin!