Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeninizim. Bugün sizlere gönderilen bu etkinlik sayfasındaki soruları adım adım, anlaşılır bir şekilde açıklayarak çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
6. ETKİNLİK: Aşağıdaki cümlelerde kullanılan eylem kiplerini inceleyerek örnekteki gibi işaretleyiniz.
Sevgili öğrencilerim, şimdi bu tabloda verilen cümlelerdeki fiillerin hangi kipi taşıdığını bulacağız. Unutmayın, kipler fiillerin bize zamanını (Haber Kipleri) ya da bir dilek, şart, gereklilik veya emir gibi anlamlar taşıyıp taşımadığını (Dilek-Şart Kipleri) gösterir. Hadi her cümleyi adım adım inceleyelim ve doğru kutucuğu işaretleyelim:
Adım 1: İlk cümleyi inceleyelim.
“Ödevlerimi özenerek ve zamanında yapmalıyım.”
Bu cümlede fiil “yapmalıyım”. Fiilin sonundaki -malı / -meli eki, yapılması gereken bir işi, bir gerekliliği anlatır. Bu yüzden Gereklilik kipi sütununa bir tik işareti koymalıyız. (Bu, soruda zaten örnek olarak verilmiş.)
Adım 2: İkinci cümleyi inceleyelim.
“Cephede yaralı bir askere rastladı.”
Buradaki fiil “rastladı”. Fiilin sonundaki -dı / -di eki, eylemin geçmişte tamamlandığını ve bu olaya şahit olunduğunu, yani görüldüğünü belirtir. Bu durum Görülen geçmiş zaman kipini gösterir.
Sonuç: Tabloda “Cephede yaralı bir askere rastladı.” cümlesinin karşısındaki “Görülen geçmiş zaman” sütununa tik işareti konulur.
Adım 3: Üçüncü cümleyi inceleyelim.
“Öğrenciler dersi can kulağı ile dinliyor.”
Bu cümlede fiil “dinliyor”. Fiilin sonundaki -yor eki, eylemin tam da şu anda, içinde bulunduğumuz anda gerçekleştiğini anlatır. Bu da Şimdiki zaman kipidir.
Sonuç: Tabloda “Öğrenciler dersi can kulağı ile dinliyor.” cümlesinin karşısındaki “Şimdiki zaman” sütununa tik işareti konulur.
Adım 4: Dördüncü cümleyi inceleyelim.
“Köyüne uzun yıllardır kendi başına gitmemiş.”
Buradaki fiil “gitmemiş”. Fiilin sonundaki -mış / -miş eki, eylemin geçmişte gerçekleştiğini ama bizim bu olaya doğrudan tanık olmadığımızı, başkasından duyduğumuzu veya sonradan fark ettiğimizi belirtir. Bu da Öğrenilen geçmiş zaman kipidir.
Sonuç: Tabloda “Köyüne uzun yıllardır kendi başına gitmemiş.” cümlesinin karşısındaki “Öğrenilen geçmiş zaman” sütununa tik işareti konulur.
Adım 5: Beşinci cümleyi inceleyelim.
“Odanı toplarsan birlikte sinemaya gideriz.”
Bu cümlede iki fiil var: “toplarsan” ve “gideriz”. “Toplarsan” fiilindeki -sa / -se eki, bir şartın, bir koşulun olduğunu belirtir. Yani “eğer odanı toplarsan…” anlamı taşır. Bu, Dilek-Şart kipi grubundaki Şart kipidir.
Sonuç: Tabloda “Odanı toplarsan birlikte sinemaya gideriz.” cümlesinin karşısındaki “Dilek-Şart kipi” sütununa tik işareti konulur.
Adım 6: Altıncı cümleyi inceleyelim.
“Buraları dikkatli ve güzelce temizle.”
Buradaki fiil “temizle”. Bu fiil, bir kişiye bir şeyi yapması için doğrudan bir talimat veya emir verdiğini gösterir. Fiilin sonunda belirli bir kip eki olmamasına rağmen, bu anlamı taşır.
Sonuç: Tabloda “Buraları dikkatli ve güzelce temizle.” cümlesinin karşısındaki “Emir kipi” sütununa tik işareti konulur.
Adım 7: Yedinci cümleyi inceleyelim.
“Bugün dışarıda beştaş oynayalım.”
Bu cümlede fiil “oynayalım”. Fiilin sonundaki -a / -e eki, bir şeyi yapma isteğini veya bir teklifi belirtir.
Sonuç: Tabloda “Bugün dışarıda beştaş oynayalım.” cümlesinin karşısındaki “İstek kipi” sütununa tik işareti konulur.
Adım 8: Sekizinci cümleyi inceleyelim.
“Türkçe sınavları haftaya açıklanacak.”
Buradaki fiil “açıklanacak”. Fiilin sonundaki -acak / -ecek eki, eylemin henüz gerçekleşmediğini, gelecekte gerçekleşeceğini bildirir.
Sonuç: Tabloda “Türkçe sınavları haftaya açıklanacak.” cümlesinin karşısındaki “Gelecek zaman” sütununa tik işareti konulur.
Adım 9: Dokuzuncu cümleyi inceleyelim.
“Keşke sinemaya seninle gitsem.”
Bu cümlede fiil “gitsem”. Fiilin sonundaki -sa / -se eki, bir dileği veya gerçekleşmesi istenen bir şartı ifade eder. Buradaki “keşke” kelimesiyle birlikte güçlü bir dilek anlamı taşısa da, fiilin yapısı Şart kipidir.
Sonuç: Tabloda “Keşke sinemaya seninle gitsem.” cümlesinin karşısındaki “Dilek-Şart kipi” sütununa tik işareti konulur.
7. ETKİNLİK: “Alçak gönüllülük” konusundaki düşüncelerinizi beden dilini etkili kullanmaya özen göstererek arkadaşlarınızla paylaşınız.
Canım öğrencim, “alçak gönüllülük” gerçekten çok değerli bir özelliktir. Peki nedir alçak gönüllülük? Kısaca, kişinin kendini başkalarından üstün görmemesi, başarılarıyla övünmemesi, mütevazı olması demektir. Yani, “Ben en iyisiyim!” demek yerine, “Hepimiz bir şeyler başarabiliriz,” diyebilmektir. Şimdi, bu güzel özelliği beden dilimizle nasıl ifade ederiz, ona bakalım:
Konuşurken: Bir arkadaşınla sohbet ederken, göz teması kurmaya özen göster ama sürekli dik dik bakma. Bazen başını hafifçe eğerek veya omzunu düşürerek dinleyici olduğunu ve karşındakine değer verdiğini gösterebilirsin.
Dururken veya Otururken: Ellerini cebine sokmak veya kollarını kavuşturmak yerine, rahat ve açık bir duruş sergile. Bu, kendini kapalı hissetmediğini, insanlara açık olduğunu gösterir. Omuzlarını dik tut ama geriye doğru atıp kendini dev gibi göstermeye çalışma.
Gülümseme: Samimi bir gülümseme, alçak gönüllülüğün en güzel işaretlerinden biridir. İçten bir gülümseme, seni ulaşılabilir ve sıcak biri yapar.
Mimikler: Konuşurken kaşlarını çatmak, burnunu havaya kaldırmak gibi hareketlerden kaçın. Daha yumuşak yüz ifadeleri kullanmaya çalış.
El Kol Hareketleri: Abartılı ve dikkat çekici el kol hareketleri yerine, daha ölçülü ve doğal jestler kullan. Başkalarının sözünü kesmemeye, onların konuşmasını tamamlamasını beklemeye özen göster.
Unutma, alçak gönüllülük sadece sözlerle değil, tüm davranışlarımızla gösterdiğimiz bir erdemdir. Beden dilimiz de bunun önemli bir parçasıdır. Bu şekilde davranarak hem kendini hem de etrafındaki insanları daha iyi hissettirebilirsin.
8