7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 113

Merhaba sevgili öğrencim! Ben Türkçe öğretmeniniz. Bu sayfadaki etkinliklere birlikte bakalım ve özellikle 6. etkinliği adım adım çözerek söz sanatlarını öğrenelim. Diğer etkinlikler, yani 7 ve 8. etkinlikler, daha çok uygulamalı etkinlikler olduğu için onlara burada yazılı olarak değil, derste birlikte eğlenerek yaparız. Şimdi gelelim 6. etkinliğe ve şiirlerdeki söz sanatlarını bulmaya.

6. ETKİNLİK: Aşağıda verilen şiirlerdeki söz sanatlarını ilgili boşluklara yazınız.

Bu etkinlikte iki farklı şiir verilmiş. Bizden bu şiirlerde kullanılan söz sanatlarını bulmamız isteniyor. Söz sanatları, şiirlerimize güzellik katan, onlara farklı anlamlar yükleyen ifadelerdir. Hadi, her bir şiiri ayrı ayrı inceleyelim.

Öküzü Kıskanan Kurbağa

Bir gün bir öküz görür kurbağa;
Hayran olur boyuna bosuna.
Döner bir de kendine bakar: Yumurta kadar.
İmrenir, o da onun gibi olmaya kalkar.
Işınır, şişer, bağırır, öter;
Bir yandan da hep: “Baksanıza!” der,
“Yetmez mi? Ha? Olmadım mı hâlâ onun kadar?”
“Ne gezer!” derler. “Peki, şimdi?” ” Hayır.” “Ya şimdi?”
“Yaklaşmadın bile!” derler. O vakit bizimki
Bir ikinir, çatır çatır çatlar.
(…)

Çeviren: Orhan Veli KANIK
(La Fontaine Masalları)

Çözüm:

Bu şiir, aslında bir fabl. Fabllar, hayvanların veya cansız varlıkların insan gibi davrandığı, konuştuğu ve genellikle bize bir ders verdiği hikâyelerdir. Bu şiirde de kurbağa ve öküz var. Hadi bakalım hangi söz sanatları var:

Adım 1: Şiiri dikkatlice okuyalım ve hangi varlıkların ne gibi özellikler gösterdiğine bakalım.

• Kurbağa, öküzü kıskanıyor, imreniyor, onun gibi olmak istiyor, şişiyor, bağırıyor, öterek konuşuyor.
• Öküz ve kurbağa birbirleriyle konuşuyorlar.
• Kurbağa kendini “yumurta kadar” diye tanımlıyor.

Adım 2: Bu özelliklere uygun söz sanatlarını düşünelim.

• Hayvanların insan gibi kıskanması, imrenmesi, konuşması, bir şeyleri başarmaya çalışması gibi insana özgü özellikler taşıması, bize kişileştirme söz sanatını hatırlatır. Burada kurbağa ve öküz kişileştirilmiştir.

• Hayvanların birbirleriyle konuşması, yani dertleşmesi, soru sorması gibi durumlar ise konuşturma (intak) söz sanatıdır. Şiirde kurbağanın “Baksanıza!”, “Olmadım mı hâlâ onun kadar?” demesi, diğerlerinin “Ne gezer!”, “Yaklaşmadın bile!” demesi konuşturma sanatına örnektir.

• “Yumurta kadar” ifadesi, kurbağanın kendini yumurtaya benzetmesidir. Bu da benzetme (teşbih) söz sanatıdır. Kurbağa, kendini küçüklüğünü belirtmek için yumurtaya benzetiyor, yani zayıf olanı güçlüye veya bilinen bir şeye benzetiyor.

Sonuç:

Bu şiirde kullanılan söz sanatları şunlardır:

• Kişileştirme (Teşhis): Kurbağa ve öküzün insana özgü duygular (kıskançlık, imrenme) ve davranışlar (konuşma, büyüme çabası) sergilemesi.
• Konuşturma (İntak): Hayvanların birbirleriyle konuşması.
• Benzetme (Teşbih): Kurbağanın kendisini “yumurta kadar” diyerek yumurtaya benzetmesi.

—

Geleceğim

(…)
Belki yakında olur belki de uzak,
Sırtımda hatıralar, saçlarımda ak
Gün, tarih bilemiyorum amma muhakkak
Bitmeyen bir azim, sabır ve emekle
Gelirim, beni bekle.
(…)

Abdurrahim KARAKOÇ

Çözüm:

Bu şiirde şair, “gelecek” kavramından bahsediyor. Bakalım gelecek hakkında ne gibi ifadeler kullanılmış ve hangi söz sanatları var.

Adım 1: Şiirin son dizelerini özellikle dikkatlice okuyalım.

• “Bitmeyen bir azim, sabır ve emekle”
• “Gelirim, beni bekle.”

Adım 2: Bu ifadelerde “gelecek” kavramına hangi insani özellikler verildiğini düşünelim.

• Şair, “gelecek” dediği şeye “Gelirim, beni bekle” diye sesleniyor. Gelecek, soyut bir kavramdır, yani onu göremeyiz, dokunamayız. Ama burada ona sanki bir insanmış gibi “beni bekle” diyor. Tıpkı bir arkadaşına, bir yakınına “beni bekle” der gibi…
• Soyut bir kavram olan geleceğe bekleme, gelme gibi insana özgü özellikler verilmesi, onu canlı bir varlık gibi düşünmemizi sağlıyor.

Adım 3: Bu duruma uygun söz sanatını belirleyelim.

• Cansız varlıklara veya soyut kavramlara insan özelliği verilmesine kişileştirme (teşhis) denir. Burada “gelecek” kavramı kişileştirilmiştir. Şair, geleceği bekleyen, gelecek olan bir canlı gibi düşünmüştür.

Sonuç:

Bu şiirde kullanılan söz sanatı şudur:

• Kişileştirme (Teşhis): “Gelecek” kavramına “bekle” denilerek insana özgü bekleme eylemi yüklenmesi ve bir varlık gibi ele alınması.

Umarım bu açıklamalar söz sanatlarını daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutma, şiirler ve metinler, söz sanatlarıyla daha anlamlı ve etkileyici hale gelir!