7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 229
Merhaba sevgili öğrencim, nasılsın?
Bugünkü dersimizde fiillerin yapısını inceleyeceğiz. Yani fiillerin basit, türemiş veya birleşik olma durumlarına bakacağız. Hazırsan hemen başlayalım!
Önce kısaca hatırlayalım:
- Basit Fiiller: Fiil kökü halindedirler veya sadece çekim ekleri alırlar (zaman, şahıs, kip ekleri gibi). Yapım eki almazlar.
- Türemiş Fiiller: Fiil kök veya gövdelerine yapım ekleri getirilerek oluşturulan fiillerdir. Yapım eki demek, fiilin anlamını veya türünü değiştiren ek demektir. Mesela “gül-” basit fiilken, “-üş” yapım eki alıp “gülüş-” fiili türemiş olur. Ya da isimden fiil de türeyebilir: “göz” isimken “-le” ekiyle “gözle-” fiili türemiş olur.
- Birleşik Fiiller: İki veya daha fazla kelimenin bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmasıyla oluşan fiillerdir. Bunlar da kendi içinde üçe ayrılır:
- Yardımcı Fiille Kurulanlar: İsim + etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak fiilleriyle kurulur. (Örnek: yardım etmek, hasta olmak)
- Kurallı Birleşik Fiiller: Belirli kurallara göre fiillere eklenen fiillerle oluşur. Yeterlilik (-ebilmek), Tezlik (-i vermek), Sürerlilik (-e durmak, -e kalmak, -e gelmek), Yaklaşma (-e yazmak) gibi. (Örnek: gidebilmek, düşeyazmak)
- Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller (Deyimler): Genellikle bir isim ve bir fiilin birleşip yeni bir anlam kazanmasıyla oluşur ve çoğu zaman deyim şeklindedirler. (Örnek: göz gezdirmek, kulak kabartmak)
Şimdi görseldeki cümlelerdeki fiilleri bulup birlikte inceleyelim ve doğru yerlere yazalım:
7. ETKİNLİK: Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiilleri yapılarına göre inceleyerek uygun tablolara yazınız.
1. Gözlerimle kucaklar gibi uzaktan, seni görüyorum yine İstanbul.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “görüyorum”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “gör-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “-yor” şimdiki zaman eki, “-um” şahıs eki. Bunlar çekim ekidir, fiilin anlamını veya türünü değiştirmezler.
- Adım 4: Yapım eki almadığı için bu fiil basit yapılıdır.
2. Durmuş bir tepende okuduğum mektep.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “okuduğum”. (Burada “okumak” fiili, “-dık” ekiyle sıfat fiil olmuş, yüklem değil ama fiil köküne odaklanıyoruz.)
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “oku-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “-duğ-” (sıfat fiil eki), “-um” (iyelik eki). Bunlar da fiilin kökünü değiştiren yapım ekleri değildir.
- Adım 4: Yapım eki almadığı için bu fiil basit yapılıdır.
3. Adalar’da çamların uykusunu anarım.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “anarım”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “ana-” (yani “anmak”).
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “-r” geniş zaman eki, “-ım” şahıs eki. Bunlar çekim ekleridir.
- Adım 4: Yapım eki almadığı için bu fiil basit yapılıdır.
4. Bir eski türküyü kulağıma fısıldar.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “fısıldar”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “fısıl”. Bu bir yansıma sözcüktür (ses taklidi), isim köküdür.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “fısıl” kelimesine “-da-” yapım eki gelerek “fısılda-” fiili oluşmuştur. Yani isim kökünden fiil türemiştir. “-r” ise geniş zaman ekidir.
- Adım 4: Yapım eki aldığı için bu fiil türemiş yapılıdır.
5. Göğünde tanıdım ayın on dördünü.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “tanıdım”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “tanı-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “-dı” görülen geçmiş zaman eki, “-m” şahıs eki. Bunlar çekim ekleridir.
- Adım 4: Yapım eki almadığı için bu fiil basit yapılıdır.
6. Eylül ayında okullar açıldı.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “açıldı”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “aç-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “aç-” fiiline “-ıl-” yapım eki gelerek “açıl-” fiili oluşmuştur (edilgenlik eki, fiilden fiil yapım ekidir). “-dı” ise geçmiş zaman ekidir.
- Adım 4: Yapım eki aldığı için bu fiil türemiş yapılıdır.
7. Teyzemler hafta sonu bize gelebilir.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “gelebilir”.
- Adım 2: Bu fiil “gel-” ve “-e bilmek” fiillerinin birleşmesiyle oluşmuştur. “-e bilmek” yeterlilik fiilidir ve kurallı birleşik fiillerden biridir.
- Adım 3: İki fiilin birleşmesiyle oluştuğu için bu fiil birleşik yapılıdır.
8. Kuşlar, kuzey yarım küreden güney yarım küreye göç etti.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “göç etti”.
- Adım 2: Bu fiil “göç” (isim) ve “etmek” (yardımcı fiil) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. İsim + yardımcı fiil kalıbıdır.
- Adım 3: İsim ve yardımcı fiilin birleşmesiyle oluştuğu için bu fiil birleşik yapılıdır.
9. Dolmabahçe Sarayı’nın inşaatı 1856 yılında bitmiş.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “bitmiş”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “bit-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “-miş” öğrenilen geçmiş zaman ekidir, çekim ekidir.
- Adım 4: Yapım eki almadığı için bu fiil basit yapılıdır.
10. İlimize büyük bir fabrika kuruluyor.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “kuruluyor”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “kur-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “kur-” fiiline “-ul-” yapım eki gelerek “kurul-” fiili oluşmuştur (edilgenlik eki, fiilden fiil yapım ekidir). “-yor” ise şimdiki zaman ekidir.
- Adım 4: Yapım eki aldığı için bu fiil türemiş yapılıdır.
11. Çamlıca Tepesi ziyaretçilerine büyüleyici bir manzara sunar.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “sunar”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “sun-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “-ar” geniş zaman ekidir, çekim ekidir.
- Adım 4: Yapım eki almadığı için bu fiil basit yapılıdır.
12. Bana bu konuyu bir kere daha anlatıver.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “anlatıver”.
- Adım 2: Bu fiil “anlat-” ve “-ı ver-” fiillerinin birleşmesiyle oluşmuştur. “-ı vermek” tezlik fiilidir ve kurallı birleşik fiillerden biridir.
- Adım 3: İki fiilin birleşmesiyle oluştuğu için bu fiil birleşik yapılıdır.
13. Lütfen hediyemi kabul buyurunuz.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “kabul buyurunuz”.
- Adım 2: Bu fiil “kabul” (isim) ve “buyurmak” (yardımcı fiil) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. İsim + yardımcı fiil kalıbıdır.
- Adım 3: İsim ve yardımcı fiilin birleşmesiyle oluştuğu için bu fiil birleşik yapılıdır.
14. Bu kitabı bir haftada okuyuverdim.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “okuyuverdim”.
- Adım 2: Bu fiil “oku-” ve “-y u ver-” fiillerinin birleşmesiyle oluşmuştur. “-y u vermek” tezlik fiilidir (aradaki “y” kaynaştırma harfidir). Bu da kurallı birleşik fiillerden biridir.
- Adım 3: İki fiilin birleşmesiyle oluştuğu için bu fiil birleşik yapılıdır.
15. Çamlıca Tepesi’nde annemle birlikte gezindik.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “gezindik”.
- Adım 2: Fiilin kökünü bulalım: “gez-“.
- Adım 3: Fiilin yapım eki alıp almadığına bakalım. “gez-” fiiline “-in-” yapım eki gelerek “gezin-” fiili oluşmuştur (dönüşlülük veya işteşlik eki, fiilden fiil yapım ekidir). “-di” geçmiş zaman eki, “-k” şahıs ekidir.
- Adım 4: Yapım eki aldığı için bu fiil türemiş yapılıdır.
16. Hepimizi mutlu kıldınız.
- Adım 1: Cümledeki fiili bulalım: “mutlu kıldınız”. Burada “mutlu” kelimesiyle “kılmak” yardımcı fiili birleşerek bir bütün oluşturmuştur.
- Adım 2: “Mutlu kılmak” ifadesi, isim + yardımcı fiil kalıbıyla oluşmuş bir birleşik fiildir. “Kılmak” tek başına fiil olsa