Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Gönderdiğin görsele baktım ve soruları senin için adım adım, tane tane açıklayarak çözeceğim. Hiç merak etme, birlikte kolayca anlayacağız. Hazırsan başlayalım!
Öncelikle, etkinliğin bizden ne istediğine bir bakalım.
8. ETKİNLİK: Aşağıdaki yönergeleri uygulayınız.
a) Aşağıda ek fiil almış kelimeler verilmiştir. Bu kelimeleri cümlenin anlamına uygun şekilde örnekteki gibi yazınız.
Şimdi elimizdeki kelimeleri ve boşlukları dikkatlice inceleyelim ve anlamlarına göre yerleştirelim.
Adım 1: Verilen ek fiil almış kelimeleri tanıyalım:
- yurt dışındaydım
- güzelmiş
- yüksekti
- karanfildi
- eserimdi
- vardı
- öğrencimdir
- bahçıvanım
- bahardır
- varmış
Adım 2: Şimdi de cümlelerdeki boşlukları bu kelimelerle dolduralım. İlk cümle bize örnek olarak verilmiş, onu boş bırakmayalım ama zaten dolu olduğunu unutmayalım.
1. İlk büyük eserim Şehzade Camisi’dir.
2. Binaların kubbeleri, deniz dalgaları gibi ……………………
Çözüm: Bu cümlede binaların kubbelerinin yüksekliğini anlatıyoruz. “Yüksek” kelimesinin ek fiil almış hali olan yüksekti buraya çok yakışır.
Binaların kubbeleri, deniz dalgaları gibi yüksekti.
3. Hindistan’daki Tac Mahal’in mimarı da ……………………
Çözüm: Mimar Sinan’ın ağzından söylenen bir cümle gibi düşünelim. Diğer mimarları kendi öğrencisi gibi görmesi, onlara yol göstermesi anlamında öğrencimdir kelimesi uygun olacaktır. Unutma, burada dilbilgisel uygunluğa bakıyoruz.
Hindistan’daki Tac Mahal’in mimarı da öğrencimdir.
4. Beş yılda biten bu cami benim çıraklık ……………………
Çözüm: Bir mimar için yaptığı ilk yapıtlar onun eseridir. “Eser” kelimesinin ek fiil almış hali olan eserimdi buraya tam oturur.
Beş yılda biten bu cami benim çıraklık eserimdi.
5. Bugün serviste sadece yedi öğrenci ……………………
Çözüm: Bir şeyin olup olmadığını anlatırken “var” kelimesini kullanırız. Geçmiş zamanda “var idi” yani vardı deriz.
Bugün serviste sadece yedi öğrenci vardı.
6. Hava yağmurluysa mevsim ……………………
Çözüm: Yağmurla ilişkilendirilen bir mevsim var ve bu mevsimin ne olduğunu belirtiyoruz. “Bahar” kelimesinin ek fiil almış hali olan bahardır uygun.
Hava yağmurluysa mevsim bahardır.
7. Yaklaşık yedi yıldır ……………………
Çözüm: Bir kişinin nerede olduğunu ve bu durumun ne kadar sürdüğünü anlatıyoruz. “Yurt dışında idim” yani yurt dışındaydım kelimesi tam da bu duruma uyar.
Yaklaşık yedi yıldır yurt dışındaydım.
8. Hafta sonu izlediğimiz film çok ……………………
Çözüm: İzlediğimiz bir filmin nasıl olduğunu, yani beğenip beğenmediğimizi anlatıyoruz. “Güzel imiş” yani güzelmiş kelimesi buraya çok yakışır.
Hafta sonu izlediğimiz film çok güzelmiş.
9. Ben bir köy öğretmeniyim, ……………………
Çözüm: Bir kişi hem öğretmen hem de başka bir meslek veya uğraş sahibi olabilir. “Bahçıvanım” kelimesi “ben bir bahçıvanım” anlamına gelir ve buraya uygun düşer.
Ben bir köy öğretmeniyim, bahçıvanım.
10. Kardeşimin en sevdiği çiçek ……………………
Çözüm: Kardeşinin en sevdiği çiçeğin ne olduğunu belirtiyoruz. “Karanfil idi” yani karanfildi doğru kelime.
Kardeşimin en sevdiği çiçek karanfildi.
11. Bir ……………………, bir yokmuş.
Çözüm: Bu ifade, masalların başlangıcında kullanılan kalıplaşmış bir ifadedir. “Var imiş” yani varmış kelimesi buraya gelir.
Bir varmış, bir yokmuş.
Şimdi de etkinliğin ikinci kısmına geçelim.
b) Cümlelere getirdiğiniz ek fiil almış sözcüklerin cümledeki işlevlerini yazınız.
Sevgili öğrencim, ek fiilin iki temel görevi vardır:
- İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat, zamir gibi) cümlenin yüklemi yapmak.
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı fiil yapmak.
Bizim kullandığımız kelimelerin hepsi isim soylu kelimelerdi ve ek fiil alarak cümlenin yüklemi oldular. Şimdi her bir kelime için bunu açıklayalım.
Adım 1: Yerleştirdiğimiz kelimeleri ve ek fiil almış hallerini hatırlayalım.
- yüksekti: “yüksek” (sıfat) + “-ti” (ek fiilin hikayesi)
- öğrencimdir: “öğrencim” (isim) + “-dir” (ek fiilin geniş zamanı)
- eserimdi: “eserim” (isim) + “-di” (ek fiilin hikayesi)
- vardı: “var” (isim soylu kelime) + “-dı” (ek fiilin hikayesi)
- bahardır: “bahar” (isim) + “-dır” (ek fiilin geniş zamanı)
- yurt dışındaydım: “yurt dışında” (isim soylu kelime grubu) + “-ydım” (ek fiilin hikayesi, 1. tekil şahıs)
- güzelmiş: “güzel” (sıfat) + “-miş” (ek fiilin rivayeti)
- bahçıvanım: “bahçıvan” (isim) + “-ım” (ek fiilin geniş zamanı, 1. tekil şahıs)
- karanfildi: “karanfil” (isim) + “-di” (ek fiilin hikayesi)
- varmış: “var” (isim soylu kelime) + “-mış” (ek fiilin rivayeti)
Adım 2: Şimdi de her bir kelimenin cümledeki işlevini yazalım.
- yüksekti: Bu kelimedeki ek fiil (-ti), “yüksek” sıfatını cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- öğrencimdir: Bu kelimedeki ek fiil (-dir), “öğrencim” ismini cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- eserimdi: Bu kelimedeki ek fiil (-di), “eserim” ismini cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- vardı: Bu kelimedeki ek fiil (-dı), “var” isim soylu kelimesini cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- bahardır: Bu kelimedeki ek fiil (-dır), “bahar” ismini cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- yurt dışındaydım: Bu kelimedeki ek fiil (-ydım), “yurt dışında” isim soylu kelime grubunu cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- güzelmiş: Bu kelimedeki ek fiil (-miş), “güzel” sıfatını cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- bahçıvanım: Bu kelimedeki ek fiil (-ım), “bahçıvan” ismini cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- karanfildi: Bu kelimedeki ek fiil (-di), “karanfil” ismini cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
- varmış: Bu kelimedeki ek fiil (-mış), “var” isim soylu kelimesini cümlenin yüklemi yaparak bir isim cümlesi oluşturmuştur.
Gördüğün gibi, ek fiil burada hep isim soylu kelimeleri yüklem yapma görevini üstlenmiş. Yani, bir şeyi “ne olduğunu” veya “nasıl olduğunu” anlatan kelimeleri cümle bitirici hale getirmiş.
Umarım açıklamalarım sana yardımcı olmuştur. Başka sorun olursa çekinmeden sorabilirsin!