Merhaba sevgili öğrencim, Türkçe dersimize hoş geldin! Bugün seninle Kırkpınar Yağlı Güreşleri temalı çok güzel bir etkinlik yapacağız. Özellikle fiiller konusundaki bilgilerimizi tazeleyeceğiz ve pekiştireceğiz. Hazırsan başlayalım!
7. ETKİNLİK: Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiilleri inceleyiniz. Fiilleri tablodaki uygun yerlere yerleştiriniz.
Bu etkinlikte bizden istenen, verilen cümlelerdeki fiilleri bulmak ve bu fiillerin türlerini (basit, türemiş, birleşik) belirleyerek uygun yere yazmak. Hadi her bir cümleyi tek tek inceleyelim ve fiillerini bulup türlerine karar verelim.
Unutma, fiillerin türlerini hatırlayalım:
- Basit Fiil: Hiçbir yapım eki almamış, kök halinde olan ya da sadece çekim eki almış fiillerdir. Mesela “gelmek” fiili, sadece zaman veya kişi eki aldığında da basit fiil olarak kalır. Örneğin: geldi, okurum.
- Türemiş Fiil: Fiil kök veya gövdelerine yapım eki getirilerek oluşturulmuş fiillerdir. Yapım eki, kelimenin anlamını veya türünü değiştirir. Örneğin: gözlemek (göz isminden türemiş), güzelleşmek (güzel isminden türemiş).
- Birleşik Fiil: İki ya da daha fazla kelimenin bir araya gelmesiyle oluşan fiillerdir. Bunların üç ana çeşidi vardır:
- Yardımcı Fiille Kurulan Birleşik Fiiller: Bir isimle “etmek, olmak, kılmak, eylemek, buyurmak” gibi yardımcı fiillerin birleşmesiyle oluşur. Örnek: hasta olmak, yardım etmek.
- Kurallı Birleşik Fiiller: İki fiilin belirli eklerle birleşmesiyle oluşur ve belli anlamlar taşır. Mesela “-ebilmek” (yeterlik), “-edurmak” (süreklilik), “-evermek” (tezlik), “-eyazmak” (yaklaşma). Örnek: gelebilmek, bakakalmak.
- Anlamca Kaynaşmış Birleşik Fiiller (Deyimler): Genellikle deyim şeklinde olurlar ve kelimeler bir araya gelince yeni bir anlam kazanırlar. Örnek: göz gezdirmek, yola gelmek.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim ve fiilleri bulup türlerini belirleyelim:
1. Kırk yiğit Edirne’nin batısında bir çayırlıkta güreştiler.
Çözüm:
- Bu cümlede yapılan işi bildiren kelime güreştiler fiilidir.
- Fiilin köküne bakalım: güreş- (isim kökü).
- Güreş- ismine -mek yapım eki gelerek güreşmek fiili oluşmuş. Yani isimden fiil türemiş.
- Bu yüzden güreştiler fiili Türemiş Fiildir.
2. Savaşçılar çimenlerde biraz dinlendiler.
Çözüm:
- Buradaki fiilimiz dinlendiler.
- Fiilin kökü: din- (isim kökü).
- Din- ismine -len- yapım eki gelerek dinlenmek fiili oluşmuş. Yine isimden fiil türemiş.
- Bu yüzden dinlendiler fiili Türemiş Fiildir.
3. Oyunun her türlüsü sergileniyordu.
Çözüm:
- Cümlenin fiili sergileniyordu.
- Kökü ser- (fiil kökü).
- Ser- fiiline -gi (isim yapım eki) gelmiş, sergi olmuş. Sonra -le- (fiil yapım eki) gelmiş, sergile- olmuş. Daha sonra -n- (fiilden fiil yapım eki, edilgenlik eki) gelmiş, sergilen- olmuş.
- Birden fazla yapım eki alarak türemiş bir fiildir.
- Bu yüzden sergileniyordu fiili Türemiş Fiildir.
4. Genç pehlivan, güreşiyle seyircilerin gözüne girdi.
Çözüm:
- Bu cümlede fiil grubu gözüne girdi.
- “Gözüne girmek” ifadesi bir deyimdir ve anlamca kaynaşmış birleşik fiil grubuna girer. Yani kelimeler bir araya gelerek yeni bir anlam kazanmıştır.
- Bu yüzden gözüne girdi fiili Birleşik Fiildir.
5. Güreş ikinci gece de sürdü.
Çözüm:
- Buradaki fiilimiz sürdü.
- Fiilin kökü sür- (fiil kökü).
- Bu fiil, kök halinde olup herhangi bir yapım eki almamış, sadece geçmiş zaman çekim eki (di’li geçmiş zaman) almıştır.
- Bu yüzden sürdü fiili Basit Fiildir.
6. Edirne’nin yaprak ciğeri de meşhur olmuştur.
Çözüm:
- Cümlenin fiil grubu meşhur olmuştur.
- Meşhur kelimesi bir isimdir ve olmak yardımcı fiili ile birleşerek birleşik fiil oluşturmuştur.
- Bu yüzden meşhur olmuştur fiili Birleşik Fiildir.
7. O gün oraya bir rastlantı sonucu Türk birliği geldi.
Çözüm:
- Buradaki fiilimiz geldi.
- Fiilin kökü gel- (fiil kökü).
- Bu fiil de tıpkı “sürdü” gibi, kök halinde olup herhangi bir yapım eki almamış, sadece geçmiş zaman çekim eki almıştır.
- Bu yüzden geldi fiili Basit Fiildir.
8. Kırk mezarın yanı başında kırk pınar fışkırıvermiş.
Çözüm:
- Cümlenin fiili fışkırıvermiş.
- Fiilin kökü fışkır- (fiil kökü).
- Bu fiile -ıver- eki gelmiş. Hatırlarsan, “-ıvermek” eki tezlik birleşik fiili yapıyordu.
- Bu yüzden fışkırıvermiş fiili Birleşik Fiildir.
9. Kırkpınar güreşleri haziran ayının ortalarında yapılır.
Çözüm:
- Buradaki fiilimiz yapılır.
- Fiilin kökü yap- (fiil kökü).
- Yap- fiiline -ıl- (fiilden fiil yapım eki, edilgenlik eki) gelerek yapılmak fiili oluşmuş.
- Yapım eki aldığı için yapılır fiili Türemiş Fiildir.
10. Cazgır, pehlivanları er meydanına davet etti.
Çözüm:
- Cümlenin fiil grubu davet etti.
- Davet kelimesi bir isimdir ve etmek yardımcı fiili ile birleşerek birleşik fiil oluşturmuştur.
- Bu yüzden davet etti fiili Birleşik Fiildir.
11. İçinden nice cihan pehlivanları çıktı.
Çözüm:
- Buradaki fiilimiz çıktı.
- Fiilin kökü çık- (fiil kökü).
- Bu fiil de kök halinde olup herhangi bir yapım eki almamış, sadece geçmiş zaman çekim eki almıştır.
- Bu yüzden çıktı fiili Basit Fiildir.
12. Teknik direktör maçtan sonra takım kaptanıyla görüştü.
Çözüm:
- Cümlenin fiili görüştü.
- Fiilin kökü gör- (fiil kökü).
- Gör- fiiline -üş- (fiilden fiil yapım eki, işteşlik eki) gelerek görüşmek fiili oluşmuş.
- Yapım eki aldığı için görüştü fiili Türemiş Fiildir.
Sonuç:
Şimdi bulduğumuz tüm fiilleri türlerine göre tablolara yerleştirelim:
Basit Fiiller:
- sürdü
- geldi
- çıktı
Türemiş Fiiller:
- güreştiler
- dinlendiler
- sergileniyordu
- yapılır
- görüştü
Birleşik Fiiller:
- gözüne girdi
- meşhur olmuştur
- fışkırıvermiş
- davet etti
8. ETKİNLİK: Bir haber muhabiri olduğunuzu hayal ediniz. Yapmış olduğunuz araştırma ve dinlediğiniz metinden yola çıkarak canlı yayında “Kırkpınar Yağlı Güreşleri” hakkında bilgilendirici bir konuşma yapınız.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinlik senin hayal gücünü ve konuşma becerini kullanmanı gerektiren harika bir çalışma! Burada bizden istenen, bir haber muhabiri gibi davranarak Kırkpınar Yağlı Güreşleri hakkında canlı yayında bir konuşma yapman. Ancak, bu konuşmayı yapabilmen için öncelikle araştırma yapman ve bir metin dinlemen gerekiyor. Görselde bu metinler bize verilmediği için ben senin yerine bu konuşmayı yapamam. Ama sana nasıl bir konuşma yapman gerektiği konusunda adım adım rehberlik edebilirim:
Adım 1: Konuşmaya Hazırlık
- Öncelikle Kırkpınar Yağlı Güreşleri hakkında kısa bir araştırma yapmalısın. Nerede, ne zaman, nasıl başlamış, neden önemli gibi soruların cevaplarını bulmalısın.
- Eğer dinlenecek bir metin varsa, onu çok dikkatli dinleyip önemli yerleri not almalısın.
Adım 2: Konuşmanın Girişi
- Canlı yayında olduğunu unutma. Seyircilerini selamla ve konuyu (Kırkpınar Yağlı Güreşleri) tanıt. Heyecanlı ve ilgi çekici bir başlangıç yapabilirsin.
- Örnek: “İyi akşamlar sevgili izleyiciler, Kırkpınar’ın büyülü atmosferinden hepinize merhabalar! Bugün sizlere ata sporumuzun kalbi Kırkpınar Yağlı Güreşleri’ni anlatacağım.”
Adım 3: Konuşmanın Gelişme Bölümü (Bilgileri Aktarma)
- Araştırmandan öğrendiğin bilgileri ve dinlediğin metindeki önemli detayları bu bölümde aktar.
- Kırkpınar’ın tarihi, efsanevi hikayeleri (Kırk Yiğit hikayesi gibi), güreşlerin nasıl yapıldığı, pehlivanların özellikleri, başpehlivanlık unvanının önemi gibi konulara değinebilirsin.
- Örnek: “Rivayete göre, Kırkpınar’ın kökenleri 14. yüzyıla, Orhan Gazi dönemine kadar uzanır. Tam 40 yiğidin kıyasıya mücadelesiyle başlayan bu şanlı gelenek, günümüze kadar taşınmıştır. Kırkpınar, sadece bir güreş müsabakası değil, aynı zamanda Türk kültürü ve spor tarihimizin önemli bir parçasıdır.”
Adım 4: Konuşmanın Sonucu
- Konuşmanı toparla, Kırkpınar’ın gelecekte de yaşatılması gerektiğine dair bir mesaj ver ve izleyicilerine teşekkür et.
- Örnek: “Kırkpınar ruhu yüzyıllardır olduğu gibi, gelecekte de yaşamaya devam edecek. Bu eşsiz mirası korumak hepimizin görevi. Hepinize iyi akşamlar dilerim!”
Bu etkinlik, senin araştırma yapma, bilgi toplama ve bu bilgileri etkili bir şekilde sunma yeteneğini geliştirecek harika bir fırsat. Unutma, en önemlisi içten ve anlaşılır bir dil kullanmak!
9. ETKİNLİK: Dinlediğiniz metni özetleyiniz.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte de bizden dinlediğimiz bir metni özetlememiz isteniyor. Tıpkı 8. etkinlikte olduğu gibi, bu metin görselde bize verilmediği için ben senin yerine özetleyemem. Ancak, bir metni nasıl özetleyeceğin konusunda sana yol gösterebilirim:
Adım 1: Metni Dikkatlice Dinle/Oku
- Özetleyeceğin metni çok iyi anlaman gerekiyor. Eğer bir metni dinliyorsan, önemli gördüğünüz yerleri not alabilirsin.
Adım 2: Ana Fikri Bul
- Metin bize ne anlatmak istiyor? Metnin asıl konusu ne? Bu soruların cevabını bulmaya çalış.
Adım 3: Yardımcı Fikirleri Belirle
- Ana fikri destekleyen önemli bilgileri ve detayları seç. Bunlar, ana fikrin daha iyi anlaşılmasını sağlayan temel noktalardır.
Adım 4: Gereksiz Detayları Çıkar
- Örnekler, tekrarlar, kişisel yorumlar gibi metnin ana yapısını bozmayan ama olmadan da ana fikri anlayabileceğimiz kısımları özetine dahil etme. Özet, olabildiğince sade olmalı.
Adım 5: Kendi Cümlelerinle Yaz
- Metindeki cümleleri kopyalamak yerine, anladıklarını kendi kelimelerinle kısa ve öz bir şekilde ifade et. Bu, metni gerçekten anladığını gösterir.
Adım 6: Kısa ve Öz Ol
- Özet, metnin orijinal halinden çok daha kısa olmalıdır. Genellikle metnin yaklaşık üçte biri veya dörtte biri kadar olması beklenir.
Adım 7: Tarafsız Ol
- Özetini yazarken kendi yorumlarını veya düşüncelerini katmamaya özen göster. Sadece metinde yazılanları veya anlatılanları aktar.
Bu adımları takip ederek dinlediğin veya okuduğun herhangi bir metni kolayca özetleyebilirsin. Özetleme, anlama ve ifade etme becerilerini geliştiren çok önemli bir çalışmadır. Başarılar dilerim!