Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 7. sınıf Türkçe öğretmeninim. Gönderdiğin bu etkinliği seninle birlikte adım adım inceleyelim ve doğru cevapları bulalım. Konumuz fiiller, yani eylemler. Hazır mısın? Başlayalım!
5. ETKİNLİK: Aşağıdaki yönergeleri uygulayınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden iki şey isteniyor. Önce cümlelerdeki fiilleri bulup altını çizeceğiz, sonra da bu fiilleri anlam özelliklerine göre gruplandıracağız. Fiiller, bir işi, oluşu veya durumu bildiren kelimelerdir, biliyorsun. Hadi ilk adımla başlayalım.
a) Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiillerin altını örnekteki gibi çiziniz.
Bu kısımda her cümleyi tek tek inceleyip, cümlenin yüklemi olan ve bir hareket, değişim ya da durumu anlatan kelimeyi, yani fiili bulup altını çizeceğiz. Unutma, fiiller genellikle cümlenin sonunda bulunur ama her zaman değil!
Adım 1: Her cümlenin yüklemini ve fiil olan kelimesini bulalım.
- Sait Faik gökyüzünü ayıyla, yıldızıyla, güneşiyle sever.
- Vaktiyle köyümüzdeki göle kuşlar göçerdi.
- Işıldıyor kanat seslerinde kuşların. (Buradaki fiil ışıldıyor kelimesidir. Kuşların kanat seslerinde parlayan bir şeyi anlatıyor.)
- Yaz mevsiminde buğdaylar olgunlaşır.
- Gök masmavi bu sabah güzel şeyler düşünelim diye.
- Boy boy insan gölgeleri kımıldar, güneşi içmiş kaldırımlarda.
- Yemyeşil oluvermiş ağaçlar.
- Kuzey ışıklarını büyük bir heyecanla izledim.
- Küçük çocuk denizlerin kirlenmesine çok üzülür.
- Çiçekler uzun süre sulanmayınca yaprakları sararmış.
- Kurstan çıktıktan sonra sahilde biraz yürüdüm.
- Ördek gölde yüzüyor.
- Nergis çiçeğinin kokusunu çok severim.
- Yaz başında Davraz Dağı’nın zirvesinde kalan son karlar da erir.
- Annelerimiz, babalarımız doğanın her türlü güzelliğini yaşamış.
- Sakura çiçekleri martın son haftasında açar.
- İkindi yağmurlarından sonra gökkuşağını görürüz.
- Annem yaşlandıkça saçları ağardı.
- Bahar aylarını anlatan şiirleri araştıracağım.
- Yazar doğadaki değişime üzülür.
- Karadeniz halkı yaz gelince yaylalara çıkar.
b) Altını çizdiğiniz fiilleri anlam özelliklerine göre örnekteki gibi gruplayınız.
Şimdi sıra geldi bu fiilleri gruplandırmaya! Hatırlarsan fiiller üçe ayrılır: İş (Kılış) Fiilleri, Oluş Fiilleri ve Durum Fiilleri. Hadi her birinin ne anlama geldiğini kısaca hatırlayalım:
- İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin kendi isteğiyle yaptığı, bir nesneyi etkileyen veya bir sonuç doğuran eylemlerdir. “Neyi?”, “Kimi?” sorularına cevap verebilirler. Örneğin, “kitap okumak” (neyi okumak? kitabı).
- Oluş Fiilleri: Öznenin kendi iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen değişimleri anlatan fiillerdir. Bir durumdan başka bir duruma geçişi ifade ederler. Örneğin, “büyümek”, “sararmak”.
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir durumu anlatan fiillerdir. Öznenin isteğiyle gerçekleşirler ama bir nesneyi etkilemezler ve bir değişim de bildirmezler. “Ne durumda?” sorusuna cevap verirler. Örneğin, “uyumak”, “oturmak”.
Adım 2: Çizdiğimiz fiilleri bu üç gruba ayıralım.
Şimdi yukarıda altını çizdiğimiz fiilleri bu bilgiler ışığında inceleyelim:
İş Bildiren Fiiller
- sever (Sait Faik neyi sever? Gökyüzünü. Kendi isteğiyle yaptığı bir eylem.)
- göçerdi (Kuşlar ne yapardı? Göçerdi. Kendi isteğiyle yaptıkları bir eylem.)
- düşünelim (Neyi düşünelim? Güzel şeyleri. Kendi isteğimizle yaptığımız zihinsel bir eylem.)
- izledim (Neyi izledim? Kuzey ışıklarını. Kendi isteğimle yaptığım bir eylem.)
- yürüdüm (Kendi isteğimle yaptığım bir hareket.)
- yüzüyor (Ördek ne yapıyor? Yüzüyor. Kendi isteğiyle yaptığı bir eylem.)
- severim (Neyi severim? Kokuyu. Kendi isteğimle yaptığım bir eylem.)
- yaşamış (Neyi yaşamış? Güzelliği. Kendi isteğiyle deneyimlediği bir eylem.)
- görürüz (Neyi görürüz? Gökkuşağını. Kendi isteğimiz dışında olsa da, algılama eylemi.)
- araştıracağım (Neyi araştıracağım? Şiirleri. Kendi isteğimle yapacağım bir eylem.)
- çıkar (Karadeniz halkı nereye çıkar? Yaylalara. Kendi isteğiyle yaptığı bir eylem.)
Oluş Bildiren Fiiller
- olgunlaşır (Buğdaylar zamanla kendiliğinden olgunlaşır, bir değişim var.)
- oluvermiş (Ağaçlar kendiliğinden yemyeşil hale gelmiş, ani bir oluş.)
- sararmış (Yapraklar zamanla kendiliğinden sararır, bir değişim var.)
- erir (Karlar kendiliğinden erir, bir değişim var.)
- açar (Çiçekler kendiliğinden açar, bir gelişim süreci.)
- ağardı (Saçlar zamanla kendiliğinden ağarır, bir değişim var.)
Durum Bildiren Fiiller
- ışıldıyor (Kanat seslerinde bir şeyin parlaması bir durumdur, nesneyi etkilemez.)
- kımıldar (Gölgelerin kımıldaması bir durumdur, nesneyi etkilemez.)
- üzülür (Çocuğun üzülmesi bir duygu durumudur, nesneyi etkilemez.)
- üzülür (Yazarın üzülmesi de bir duygu durumudur, nesneyi etkilemez.)
Umarım bu açıklamalar fiilleri daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Gördüğün gibi, her fiil kendi içinde bir hikaye anlatıyor ve biz de bu hikayeleri anlam özelliklerine göre ayırıyoruz. Tebrikler, çok güzel çalıştın!