Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle, “Okuma Kültürü” konulu metnimizle ilgili etkinlikleri çözeceğiz. Unutmayın, okumak bir ayrıcalıktır ve her okuyan insan bu ayrıcalığın kıymetini bilmelidir. Şimdi, hep birlikte soruları adım adım çözelim, kelimelerin ve ifadelerin derinliklerine inelim.
1. ETKİNLİK: Okurken altını çizdiğiniz kelimelerin anlamlarını metin bağlamından hareketle tahmin ediniz. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz.
Sevgili gençler, bu etkinlikte metinde geçen ve anlamını tam olarak bilmediğimizi düşündüğümüz kelimeleri seçip, metindeki kullanılış şekline göre anlamını tahmin edeceğiz. Sonra da o kelimelerin sözlük anlamlarına bakıp tahminimizin ne kadar doğru olduğunu göreceğiz. Ben sizin için metinden bazı kelimeler seçtim. Hadi bakalım, tahminlerimiz ne kadar yakın çıkacak?
Adım 1: Kelimeleri belirleyelim.
Metni dikkatlice okuduğumuzda, bazı kelimelerin anlamını tahmin etmek için güzel ipuçları verdiğini görüyoruz. Ben sizin için aşağıdaki kelimeleri seçtim:
- ayrıcalık
- dolayısıyla
- paralıysak
- kısacası
- ödünç
- tır tısır
- dahası
Adım 2: Kelimelerin metindeki bağlamına göre tahminlerimizi yapalım ve sözlük anlamlarıyla karşılaştıralım.
Şimdi bu kelimelerin anlamlarını, metinde nasıl kullanıldıklarına bakarak tahmin edelim ve gerçek anlamlarını öğrenelim:
Kelime: ayrıcalık
Tahminim: Metnin başlığında “Okumak Ayrıcalıktır, Herkes Okuyamaz” deniyor. Buradan yola çıkarak, herkesin sahip olamadığı, özel bir durum veya özellik gibi bir anlamı olmalı.
Sözlük Anlamı: Benzerleri arasında üstün sayılma durumu, imtiyaz.
Kelime: dolayısıyla
Tahminim: Metinde “yol kenarında trafiğin ve dolayısıyla öldürücü gazların arasında koşuyoruz” cümlesinde geçiyor. Bir şeyin sonucu olarak, bu yüzden gibi bir anlam taşıyor olabilir.
Sözlük Anlamı: Bu yüzden, bu nedenle, bundan dolayı.
Kelime: paralıysak
Tahminim: Metinde “Biraz paralıysak “sports center” lara (…) koşuyor, oluk oluk para akıtıyoruz” deniyor. Eğer cebimizde para varsa, zenginsek gibi bir anlamı olmalı.
Sözlük Anlamı: Parası olan, zengin.
Kelime: kısacası
Tahminim: Metinde “Kısacası, sportmen millet olma yolunda hızla ilerliyoruz” cümlesinde kullanılmış. Özetle, kısa bir ifadeyle gibi bir anlamı olabilir.
Sözlük Anlamı: Uzun sözün kısası, özetle, sözün kısası.
Kelime: ödünç
Tahminim: Metinde “Kitap almaya para bulamıyoruz, ödünç kitap almak için kütüphane bulamıyoruz” ifadesi var. Bir şeyi geri vermek üzere geçici olarak almak gibi bir anlamı olmalı.
Sözlük Anlamı: Geri verilmek üzere alınan veya verilen şey, eğreti.
Kelime: tır tısır
Tahminim: Metinde “televizyon izliyor… tır tısır televizyon izliyoruz” deniyor. Yavaş yavaş, uyuşuk bir şekilde gibi bir anlamı olabilir, biraz da ses taklidi gibi.
Sözlük Anlamı: Yavaşça, süklüm püklüm, tembel tembel (yürüyüş, hareket vb. için).
Kelime: dahası
Tahminim: Metinde “Umut, ayrıcalık! Üstelik okumak önemli bir ayrıcalık olduğu içindir ki herkes okumuyor, dahası okuyamıyor” cümlesinde geçiyor. Buna ek olarak, üstelik gibi bir anlamı olmalı.
Sözlük Anlamı: Üstelik, ayrıca, bundan başka.
—
2. ETKİNLİK: Okuduğunuz metinde geçen bazı cümleler aşağıda verilmiştir. Bu cümlelerden hareketle kelime gruplarının anlamlarını yazınız.
Şimdi de metinde geçen bazı deyim ve kelime gruplarının anlamlarını, metnin bize verdiği ipuçlarını kullanarak bulalım. Deyimler, dilimize renk katan, derin anlamlar taşıyan ifadelerdir. Metinde bu ifadelerin nasıl kullanıldığına dikkat edelim.
Kelime Grubu: ha babam ha babam
Anlamı: Metinde “ha babam ha babam ülkeyi turluyoruz” şeklinde geçiyor. Burada, hiç durmadan, sürekli olarak, aralıksız bir şekilde geziyoruz anlamında kullanılmış. Yani bir işi durmaksızın, çok hızlı ve enerjiyle yapmak demektir.
Kelime Grubu: dünya kazan biz kepçe
Anlamı: Metinde “Ülke ve dahi dünya kazan biz kepçe, geziyoruz” şeklinde geçiyor. Bu ifade, dünyanın her yerini gezmek, çok geniş bir alanı dolaşmak, her yeri keşfetmek için büyük bir hevesle dolaşmak anlamına gelir.
Kelime Grubu: kan ter içinde kalmak
Anlamı: Metinde “Kan ter içinde kalırcasına âdeta helak oluncaya kadar spor yapıyoruz” şeklinde geçiyor. Bu ifade, çok yorulmak, aşırı derecede efor sarf etmek, bitkin düşmek anlamına gelir. Bir işi yaparken çok fazla fiziksel çaba harcadığımızda kullanırız.
Kelime Grubu: oluk oluk para akıtmak
Anlamı: Metinde “oluk oluk para akıtıyoruz” şeklinde geçiyor. Burada, bir şeye çok fazla para harcamak, parayı bol keseden harcamak, savurgan bir şekilde para kullanmak anlamında kullanılmıştır.
Kelime Grubu: ipe un sermek
Anlamı: Metinde “Aslında ipe un seriyor, okumuyor oğlu okumuyor” şeklinde geçiyor. Bu deyim, bir işi yapmamak için çeşitli bahaneler uydurmak, zorluk çıkarmak, işi yokuşa sürmek anlamına gelir. Okumak istemeyen birinin bahane ürettiğini anlatıyor.