7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 161
Merhaba sevgili öğrencim,
Türkçe dersimizdeki bu güzel soruları adım adım, dikkatlice inceleyerek birlikte çözelim. Hazırsan başlayalım!
5. Yukarıdaki paragraftan hangi yargıya ulaşılamaz?
Bu soruda senden, verilen Ay ile ilgili paragrafı dikkatlice okumanı ve bu paragrafta geçmeyen veya paragraftan çıkarılamayacak bilgiyi bulmanı istiyor. Yani paragrafta söylenenlerin dışındaki bir şeyi arayacağız.
Adım 1: Paragrafı dikkatle okuyalım ve her cümlede neler anlatıldığına bakalım:
- Paragraf diyor ki: “3-4 milyar yıl önce volkanik etkinlikler sonucunda Ay’ın etrafında geçici bir atmosfer oluştu.”
- Devam ediyor: “Ay’ın yüzeyindeki, gök taşı çarpması sonucu oluşmuş havzaların bazıları volkanik bazalt ile doludur.”
- Yine devam ediyor: “Ay’ın çekirdeği hâlâ sıcakken volkanik patlamalar meydana geliyor.”
- Son olarak: “Apollo görevlerinde alınan numunelerde, yüzeye çıkan magmaların içinde gaz bileşenleri olduğu tespit edildi.”
Adım 2: Şimdi şıkları tek tek inceleyelim ve paragrafta geçip geçmediğini kontrol edelim:
a) Ay’ın etrafındaki geçici atmosferin oluşumunda volkanik etkenler söz konusudur.
- Paragrafta “volkanik etkinlikler sonucunda … geçici bir atmosfer oluştuğunu gösteriyor” deniyor. Yani volkanik etkenler kesinlikle söz konusu. Bu yargıya ulaşılır.
b) Ay’ın yüzeyindeki havzalar volkanik bazaltlarla doludur.
- Paragrafta “havzaların bazıları volkanik bazalt ile doludur” ifadesi geçiyor. Şıkta ise “havzalar” denilerek genel bir ifade kullanılmış. Eğer havzaların sadece bazıları volkanik bazaltla doluysa, “havzalar volkanik bazaltlarla doludur” demek doğru olmaz çünkü bu, tüm havzaların dolu olduğu anlamına gelebilir veya en azından metnin “bazıları” kelimesini atlayarak genelleme yapmıştır. İşte bu, paragraftan ulaşılamaz bir yargıdır.
c) Ay’ın çekirdeğindeki sıcaklık devam etmektedir.
- Paragrafta “Ay’ın çekirdeği hâlâ sıcakken meydana gelen volkanik patlamalar” deniyor. “Hâlâ sıcakken” demek, sıcaklığın devam ettiği anlamına gelir. Bu yargıya ulaşılır.
d) Ay’ın yüzeyindeki numunelerde gaz bileşenleri tespit edilmiştir.
- Paragrafta “numuneler üzerinde yapılan analizler, yüzeye çıkan magmaların içinde gaz bileşenlerin olduğunu gösteriyor” deniyor. Bu da numunelerde gaz bileşenleri tespit edildiği anlamına gelir. Bu yargıya ulaşılır.
Gördüğün gibi, b seçeneğindeki ifade paragraftaki “bazıları” kelimesini göz ardı ederek bir genelleme yapıyor. Bu nedenle bu yargıya paragraftan ulaşamayız.
Sonuç:
Doğru cevap b) seçeneğidir.
6. Aşağıdaki cümlelerden kurgusal olanların sonuna (K) yazınız.
Bu soruda senden, hayal ürünü olan, şu an için gerçek olmayan veya bilim kurgu ürünü olan cümleleri bulup sonuna “(K)” yazmanı istiyor. Gerçek hayattaki bilgileri içeren cümlelere ise hiçbir şey yazmayacağız.
Adım 1: Her bir cümleyi okuyalım ve gerçek mi, kurgu mu olduğuna karar verelim:
- Piri Reis dünyaca ünlü bir denizcimizdir.
- Piri Reis, haritalarıyla ve denizciliğiyle bilinen, Osmanlı döneminde yaşamış gerçek bir kişidir. Yani bu cümle gerçek bir bilgidir.
- Uzay asansörü sayesinde ulaşım maliyetleri azaldı.
- Uzay asansörü şu an için bilim insanlarının hayalindeki bir proje. Henüz böyle bir asansör yapılmadı ve ulaşım maliyetleri bu sayede azalmadı. Bu cümle kurgusaldır.
- Robotlar programlandıkları alanlarda insanlara yardımcı olur.
- Günümüzde fabrikalarda, hastanelerde, hatta evlerimizde bile robotlar çeşitli alanlarda insanlara yardımcı oluyor. Bu cümle gerçek bir bilgidir.
- Uçan daireler ulaşımımızın vazgeçilmezi hâline geldi.
- Uçan daireler (UFO’lar) bilim kurgu filmlerinde, hikâyelerde karşımıza çıkar. Gerçek hayatta ulaşım aracı olarak kullanılmıyorlar ve vazgeçilmezimiz değiller. Bu cümle kurgusaldır.
- Akıllı telefonlar sayesinde dünya, parmaklarımızın ucundadır.
- Akıllı telefonlarımızla internete girip istediğimiz bilgiye ulaşabiliyor, dünyanın diğer ucundaki insanlarla konuşabiliyor, her şeyi kolayca halledebiliyoruz. Yani dünya adeta parmaklarımızın ucunda gibi. Bu cümle gerçek bir bilgidir.
Sonuç:
- Piri Reis dünyaca ünlü bir denizcimizdir.
- Uzay asansörü sayesinde ulaşım maliyetleri azaldı. (K)
- Robotlar programlandıkları alanlarda insanlara yardımcı olur.
- Uçan daireler ulaşımımızın vazgeçilmezi hâline geldi. (K)
- Akıllı telefonlar sayesinde dünya, parmaklarımızın ucundadır.
7. Aşağıdakilerden hangisinde kaynakçanın yazımı doğru verilmiştir?
Kaynakça, bir araştırma yaparken veya bir yazı yazarken kullandığımız bilgileri hangi kitaptan, dergiden veya internet sitesinden aldığımızı gösterdiğimiz bölümdür. Bunun belirli bir yazım kuralı vardır. Genellikle yazarın soyadı, adı, eserin yayımlandığı yıl, eserin adı, yayınevi ve basım yeri sırasıyla yazılır.
Adım 1: Kaynakça yazım kurallarını hatırlayalım:
- Yazarın Soyadı önce yazılır, sonra Adı gelir.
- Yayın Yılı parantez içinde belirtilir.
- Eserin Adı italik (eğik) yazılır.
- Ardından yayınevi ve basım yeri belirtilir.
Adım 2: Şıkları bu kurallara göre inceleyelim:
a) KORKMAZ, Zeynep, Türk Dili Üzerine Araştırmalar, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2000.
- Yıl parantez içinde değil ve eserin adı italik yazılmamış.
b) Zeynep KORKMAZ, Türk Dili Üzerine Araştırmalar, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2000.
- Yazarın adı soyadından önce yazılmış, yıl parantez içinde değil ve eserin adı italik yazılmamış.
c) KORKMAZ, Zeynep. (2000). Türk Dili Üzerine Araştırmalar. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
- Yazarın soyadı, adı doğru sırada. Yıl parantez içinde. Eserin adı italik yazılmış. Yayınevi ve basım yeri doğru sırada belirtilmiş. Bu, kurallara en uygun yazım şeklidir.
d) KORKMAZ Zeynep, Türk Dil Kurumu Yayınları, Türk Dili Üzerine Araştırmalar, Ankara, 2000
- Yazar adı ve soyadı arasında virgül yok, yıl parantez içinde değil, eserin adı italik değil ve genel sıralama hatalı.
Gördüğün gibi, c seçeneği kaynakça yazım kurallarına en uygun olanıdır.
Sonuç:
Doğru cevap c) seçeneğidir.
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde türemiş bir fiil kullanılmıştır?
Türemiş fiil, bir köke (isim veya fiil köküne) yapım eki getirilerek oluşturulan fiildir. Yani kelimenin anlamını veya türünü değiştiren bir ek almıştır. Örneğin, “göz” (isim) -> “gözle-” (fiil), “aç-” (fiil) -> “açıl-” (fiil).
Adım 1: Her cümlenin yüklemini (veya fiilimsilerini) bulalım ve fiil köklerini inceleyelim:
a) Gerçekleşmesi mümkün olmayan işlerle uğraşıyordu.
- Bu cümlenin yüklemi “uğraşıyordu”. “Uğraşmak” fiili kök hâlindedir, türemiş değildir.
- Ancak cümlede bir de “gerçekleşmesi” fiilimsisi var. “Gerçekleşmek” fiili “gerçek” (isim) kökünden “-leş” yapım eki alarak türemiştir. Yani “gerçekleşmek” türemiş bir fiildir. Bu fiil burada isim-fiil olarak kullanılmış olsa da, kökeni türemiş bir fiildir.
b) İnsanın veya çevrenin karakterlerini, göreneklerini incelemesine rağmen çözememişti.
- Yüklem “çözememişti”. “Çözmek” fiili kök hâlindedir.
- “İncelemesine” fiilimsisi “incele-” fiilinden gelir, “incele-” fiili de kök hâlindedir.
c) Söylediğin yöntem daha önce defalarca denenmişti.
- Yüklem “denenmişti”. Bu fiilin kökü “denemek”tir. “Denemek” fiiline “-n” (edilgenlik) yapım eki gelerek “denenmek” fiili oluşmuştur. “-n” eki, fiilden fiil yapan bir yapım ekidir. Dolayısıyla “denenmek” fiili türemiş bir fiildir. Ve bu cümlede ana fiil olarak kullanılmıştır.
d) Yangın talimatnamesini dikkatlice okudu.
- Yüklem “okudu”. “Okumak” fiili kök hâlindedir.
Adım 2: A ve C seçeneklerini karşılaştıralım.
- a seçeneğinde “gerçekleşmesi” fiilimsi olarak kullanılmıştır, ancak fiilin kendisi (“gerçekleşmek”) türemiştir.
- c seçeneğinde ise “denenmişti” ana fiil olarak kullanılmış ve kendisi türemiş bir fiildir.
Genellikle bu tür sorularda ana fiilin türemiş olması beklenir. C seçeneği, türemiş bir fiilin çekimli hâlde (ana fiil olarak) kullanıldığı en net örnektir.
Sonuç:
Doğru cevap c) seçeneğidir.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde birleşik fiil kullanılmamıştır?
Birleşik fiiller, birden fazla kelimenin bir araya gelerek tek bir fiil anlamı oluşturmasıdır. Üç çeşidi vardır: yardımcı fiillerle kurulanlar (etmek, olmak, kılmak…), kurallı birleşik fiiller (yeterlik, tezlik, süreklilik, yaklaşma) ve anlamca kaynaşmış (deyimleşmiş) birleşik fiiller.
Adım 1: Her cümlenin fiilini bulalım ve birleşik fiil olup olmadığını kontrol edelim:
a) Tekmeyi yiyen futbolcu boylu boyunca yere uzanıverdi.
- “uzanıverdi” fiili, “uzan-” fiiline “-ıver-” (tezlik) eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu, kurallı birleşik fiildir (tezlik fiili).
b) Her gün yakınlarına telefon eder.
- “telefon eder” fiili, “telefon” (isim) ve “etmek” (yardımcı fiil) kelimelerinin birleşmesiyle oluşmuştur. Bu, yardımcı fiille kurulan birleşik fiildir.
c) Kaçırdığı otobüsün arkasından bakakaldı.
- “bakakaldı” fiili, “baka-” (fiil) ve “-kal-” (süreklilik) eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu, kurallı birleşik fiildir (süreklilik fiili).
d) Bu sorudaki üçgenin bir kenarı eksik bırakılmış.
- “bırakılmış” fiili, “bırak-” fiil köküne “-ıl-” (edilgenlik) eki ve “-mış” (geçmiş zaman) eki getirilerek oluşturulmuştur. Bu, tek bir fiil kökünden türemiş veya çekimlenmiş basit bir fiildir, birleşik fiil değildir.
Gördüğün gibi, d seçeneğindeki fiil birleşik fiil değildir.
Sonuç:
Doğru cevap d) seçeneğidir.