Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizden çok keyifli ve öğretici sorular çözeceğiz. Hazırsanız, kalemlerimizi ve defterlerimizi hazırlayalım, ilk sorumuzla başlayalım!
6. Aşağıda yer alan cümlelerdeki boşlukları uygun olan geçiş ve bağlantı ifadeleri ile tamamlayınız.
Canım öğrencilerim, bu soruda cümlelerdeki boşlukları en anlamlı şekilde tamamlayacak kelimeleri bulmamız isteniyor. Her bir cümleyi dikkatlice okuyalım ve verilen kelimelerden hangisinin boşluğa en uygun olduğunu bulalım.
Adım 1: İlk cümleyi tamamlayalım.
Yürümekten perişan oldum …………………………………. ayağıma kara sular indi.
- Bu cümlede, “perişan olmak” ile “ayağa kara sular inmek” ifadeleri aslında aynı durumu farklı kelimelerle anlatıyor. Yani ilk söylenenin bir açıklaması, bir başka ifade şekli var. Bu durumda “başka bir deyişle” ifadesi boşluğa tam uyuyor.
Adım 2: İkinci cümleyi tamamlayalım.
Herkes yarınki sınava iyi çalışsın …………………………………. son konulara dikkat edin.
- Burada genel bir tavsiye veriliyor (“iyi çalışsın”) ve ardından bu tavsiyenin hangi kısmının daha önemli olduğu vurgulanıyor (“son konulara dikkat edin”). Bir şeyin içinde bir bölüme özellikle dikkat çekmek için “özellikle” kelimesini kullanırız.
Adım 3: Üçüncü cümleyi tamamlayalım.
Annemi bugün kırdım …………………………………. onu kırmak istememiştim.
- Bu cümlede bir durum (“kırdım”) ve bu durumun aksine bir niyet (“kırmak istememiştim”) anlatılıyor. Yani bir zıtlık, bir şaşkınlık veya pişmanlık ifadesi var. Böyle durumlarda “oysaki” kelimesi çok yakışır.
Adım 4: Dördüncü cümleyi tamamlayalım.
Bu olayın …………………………………. ne zaman gerçekleştiğini bilmiyoruz.
- Bu cümlede, bir olayın ne zaman olduğu hakkında kesin bir bilgi olmadığı, sadece bir tahmin veya olasılık olduğu belirtiliyor. “Belki” kelimesi olasılık anlamı katar.
Adım 5: Son cümleyi tamamlayalım.
…………………………………. nasihatlerimi sakın aklından çıkarma.
- Bu cümle, genellikle bir dizi öğüt veya konuşmanın sonunda, en son söylenecek şeyi belirtmek için kullanılır. Bu da “son olarak” ifadesiyle yapılır.
Sonuç:
- Yürümekten perişan oldum başka bir deyişle ayağıma kara sular indi.
- Herkes yarınki sınava iyi çalışsın özellikle son konulara dikkat edin.
- Annemi bugün kırdım oysaki onu kırmak istememiştim.
- Bu olayın belki ne zaman gerçekleştiğini bilmiyoruz.
- Son olarak nasihatlerimi sakın aklından çıkarma.
***
7. Aşağıda verilmiş “biyografi” cümlelerini “otobiyografi” cümlelerine çeviriniz.
Sevgili öğrencilerim, bu soruda biyografi ile otobiyografi arasındaki farkı çok iyi bilmemiz gerekiyor. Biyografi, bir başkasının hayatını anlatan yazı demektir. Yani üçüncü kişi ağzından, “o, onlar” zamirleriyle anlatılır. Otobiyografi ise kişinin kendi hayatını anlattığı yazıdır. Burada da birinci kişi ağzından, “ben, biz” zamirleriyle konuşuruz. Şimdi verilen biyografi cümlelerini otobiyografiye çevirelim.
Adım 1: İlk cümleyi otobiyografiye çevirelim.
“Gülpembe” şarkısını babaannesi Nimet Hanım için yazdı.
- Bu cümlede “yazdı” fiili, üçüncü tekil şahıs için kullanılmış (“o yazdı”). Kendi hayatımızı anlatırken “ben yazdım” demeliyiz. Ayrıca “babaannesi” yerine “babaannem” dememiz gerekir.
Çözüm:
“Gülpembe” şarkısını babaannem Nimet Hanım için yazdım.
Adım 2: İkinci cümleyi otobiyografiye çevirelim.
Kazandığı ilk para ile kardeşi İnci’ye çok istediği kırmızı elbiseyi almıştı.
- Burada “kazandığı” ve “almıştı” fiilleri üçüncü tekil şahıs için kullanılmış. Kendi hayatımızı anlatırken “kazandığım” ve “almıştım” demeliyiz. “Kardeşi İnci’ye” ifadesi de “kardeşim İnci’ye” olarak değişmeli.
Çözüm:
Kazandığım ilk para ile kardeşim İnci’ye çok istediği kırmızı elbiseyi almıştım.
***
8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam kayması yoktur?
Canlarım, bu soru “anlam kayması” konusunu test ediyor. Anlam kayması, bir fiilin çekimlendiği zaman veya kip ekinin, cümlede ifade ettiği zaman veya kipten farklı bir anlam taşımasıdır. Örneğin, “Yarın sinemaya gidiyoruz.” cümlesinde “gidiyoruz” şimdiki zaman eki alsa da aslında gelecek zaman anlamı taşır. İşte bu bir anlam kaymasıdır. Şimdi şıklara bakalım ve hangisinde anlam kayması olmadığını bulalım.
Adım 1: A şıkkını inceleyelim.
A) Duydukları karşısında hayretler içinde kalır.
- Buradaki fiil “kalır”. Bu fiil geniş zaman kipindedir. Cümle, bir kişinin duydukları karşısında genel olarak, her zaman hayret ettiğini anlatıyor. Yani geniş zaman kipi, kendi anlamı olan “genel geçer bir durumu” ifade ediyor. Bu durumda anlam kayması yoktur.
Adım 2: B şıkkına bakalım.
B) Barış Manço, Belçika Kraliyet Güzel Sanatlar Akademisini birincilikle bitiriyor.
- Buradaki fiil “bitiriyor”. Bu, şimdiki zaman kipidir. Ancak Barış Manço’nun okulu bitirmesi geçmişte yaşanmış, tamamlanmış bir olaydır. Burada şimdiki zaman eki (-yor) geçmiş zaman anlamında kullanılmış. Yani anlam kayması vardır. Buna “tarihi şimdiki zaman” da deriz.
Adım 3: C şıkkını inceleyelim.
C) Halter takımı Naim Süleymanoğlu’nu coşkuyla karşıladı.
- Buradaki fiil “karşıladı”. Bu, görülen geçmiş zaman kipidir. Cümle, geçmişte yaşanmış, bitmiş, belirli bir olayı anlatıyor. Görülen geçmiş zaman kipi de tam olarak bu anlamı verir. Yani kip kendi anlamında kullanılmış. Bu durumda anlam kayması yoktur.
Adım 4: D şıkkına bakalım.
D) Barış Manço, 15 Şubat 1999’da hayata gözlerini yumar.
- Buradaki fiil “yumar”. Bu, geniş zaman kipidir. Ancak Barış Manço’nun vefat etmesi, 15 Şubat 1999 gibi belirli bir tarihte geçmişte gerçekleşmiş bir olaydır. Geniş zaman eki (-r) burada geçmiş zaman anlamında kullanılmış. Yani anlam kayması vardır. Buna “tarihi geniş zaman” da deriz.
Adım 5: Sonucu belirleyelim.
A ve C şıklarında fiiller kendi anlamlarına uygun kiplerle kullanılmıştır, yani anlam kayması yoktur. Ancak çoktan seçmeli sorularda genellikle tek bir doğru cevap beklenir. C şıkkındaki “karşıladı” fiili, geçmişte yaşanmış, bitmiş bir olayı anlatmak için görülen geçmiş zaman kipinin tam da kendi görevini üstlenmiştir. Bu, anlam kaymasının olmadığı en net durumlardan biridir. Bu nedenle, sorunun bizden istediği en uygun cevabı C olarak işaretleyebiliriz.
Sonuç:
Doğru cevap C şıkkıdır.
***
9. Aşağıdaki altı çizili kelimelerin hangisi zarf değildir?
Sevgili öğrencilerim, bu soruda zarfları hatırlayacağız. Zarf, diğer adıyla belirteç, cümledeki fiilleri, fiilimsileri (eylemsileri), sıfatları veya başka zarfları anlamca tamamlayan, onların özelliklerini belirten kelimelerdir. Fiile “nasıl, ne zaman, ne kadar, nereye” gibi sorular sorarak zarfı bulabiliriz. Şimdi şıklardaki altı çizili kelimelere bakalım ve hangisinin zarf olmadığını bulalım.
Adım 1: A şıkkını inceleyelim.
<