7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 68

Merhaba sevgili öğrencilerim!

Bugün Türkçe dersimizdeki Barış Manço konulu etkinliğimizle, fiillerin zamanlarını ve bu zamanların cümle içinde bazen farklı anlamlar taşıyabileceğini, yani zaman anlam kayması konusunu birlikte inceleyeceğiz. Bu konu başta biraz karışık gibi gelse de, mantığını anladığımızda aslında çok kolay ve eğlenceli olduğunu göreceksiniz. Hadi gelin, soruları adım adım çözelim ve konuyu pekiştirelim!

6. ETKİNLİK: Aşağıdaki cümleleri inceleyerek fiillere gelen eklerin zamanlanını yanlarına yazınız.

Bu etkinliğimizde, cümlelerdeki fiillere gelen eklere bakarak o eklerin hangi zamanı gösterdiğini yazacağız. Yani, fiile gelen ekin gramer olarak hangi zaman eki olduğunu belirleyeceğiz. Anlamının ne olduğuna şimdilik bakmıyoruz, sadece eke odaklanıyoruz.

Adım 1: Her cümledeki fiili bulalım ve o fiile gelen zaman ekini tespit edelim.

Adım 2: Tespit ettiğimiz zaman ekinin adını (şimdiki zaman, geniş zaman, gelecek zaman gibi) boşluğa yazalım.

• 1988-1998 yılları arasında tam 378 kez ekrana çıkıyor.

  Çözüm:

  Buradaki fiilimiz “çıkıyor”. “-yor” eki, fiile geldiğinde bize şimdiki zaman olduğunu gösterir. Cümlenin anlamı geçmişi belirtse de, bizden sadece ekin zamanını istediği için “şimdiki zaman” yazıyoruz.

  Sonuç: şimdiki zaman

• “Adam Olacak Çocuk” programı her pazar yayınlanıyor.

  Çözüm:

  Buradaki fiilimiz “yayınlanıyor”. Yine “-yor” ekini görüyoruz. Bu da bize şimdiki zaman olduğunu söyler. Cümlenin anlamı genel bir durumu (geniş zamanı) ifade etse de, biz ekin gösterdiği zamanı yazıyoruz.

  Sonuç: şimdiki zaman

• Annesi Rikkat Hanım’ın desteğiyle müziğe daha çok bağlanır.

  Çözüm:

  Bu cümlede fiilimiz “bağlanır”. “-ır” eki, fiile geldiğinde bize geniş zaman olduğunu gösterir. Anlam olarak Barış Manço’nun geçmişteki bir durumunu anlatıyor olsa da, ekin zamanı “geniş zaman”dır.

  Sonuç: geniş zaman

• Barış Manço’nun yolu bir gün Japonya’ya düşer.

  Çözüm:

  Burada fiilimiz “düşer”. “-er” eki, fiile geldiğinde geniş zaman olduğunu belirtir. Metinde bunun 90’lı yıllarda gerçekleştiğini okumuştuk, yani geçmiş bir olay. Ama biz sadece ekin zamanını yazıyoruz.

  Sonuç: geniş zaman

• Sanatçının yeni albümü bugün çıkmış olacak.

  Çözüm:

  Fiilimiz “olacak” (aslında “çıkmış olacak” birleşik zamanlı). “-acak/-ecek” eki, fiile geldiğinde bize gelecek zaman olduğunu gösterir. Bu cümlenin anlamı da henüz gerçekleşmemiş, gelecekte olacak bir durumu anlatıyor. Burada hem ek hem de anlam aynı.

  Sonuç: gelecek zaman

• Konsere gitmek için birazdan yola çıkarız.

  Çözüm:

  Buradaki fiilimiz “çıkarız”. Fiile gelen “-ar/-er” eki, geniş zaman ekidir. Cümlenin anlamı ise “birazdan”, yani gelecekte yapılacak bir eylemi anlatıyor. Ama biz yine ekin zamanını yazıyoruz.

  Sonuç: geniş zaman

• Barış Manço 1943 yılında İstanbul’da doğuyor.

  Çözüm:

  Fiilimiz “doğuyor”. Fiile gelen “-yor” eki, şimdiki zaman olduğunu gösterir. 1943 yılı çoktan geçmiş bir zaman olduğu için anlam olarak geçmiş zamanı ifade etse de, ekin zamanı “şimdiki zaman”dır.

  Sonuç: şimdiki zaman

• Bu parayla “Barış Manço Şarkıları” konserine bilet alacaksın.

  Çözüm:

  Fiilimiz “alacaksın”. Fiile gelen “-acak/-ecek” eki, gelecek zaman olduğunu gösterir. Cümlenin anlamı da henüz gerçekleşmemiş, gelecekte yapılacak bir eylemi anlatıyor. Burada da hem ek hem de anlam aynı.

  Sonuç: gelecek zaman

6.b) Yukarıdaki cümlelerde fiillere gelen zaman ekleriyle cümlenin bildirdiği zaman aynı mıdır? Neden?

Çözüm:

Sevgili öğrencilerim, yukarıdaki çözümleri yaparken de fark etmişsinizdir. Fiile gelen ek bazen farklı bir zamanı gösterirken, cümlenin genel anlamı bambaşka bir zamanı ifade edebiliyordu. İşte bu duruma biz anlam kayması diyoruz.

Bu sorunun cevabı hayır, her zaman aynı değildir. Bunun birkaç önemli nedeni var:

• Anlatım Canlılığı: Bazen geçmişte yaşanmış bir olayı, sanki şu an gözümüzün önünde oluyormuş gibi anlatmak isteriz. Buna “tarihi şimdiki zaman” deriz. Örneğin, “Fatih Sultan Mehmet 1453’te İstanbul’u fethediyor.” cümlesinde “-yor” eki şimdiki zamanı gösterse de, fetih geçmişte kalmış bir olaydır. Bu, anlatımı daha etkileyici kılar.

• Gelecek Yerine Geniş Zaman: Günlük konuşmada gelecekte kesin olarak yapacağımız bir eylemi geniş zamanla ifade edebiliriz. Mesela, “Yarın sinemaya gideriz.” derken, aslında “gideceğiz” demek isteriz. Bu, dilin pratik kullanımından kaynaklanır.

• Geniş Zamanla Geçmişi Anlatma: Hikaye anlatırken veya birinin alışkanlıklarını, genel özelliklerini anlatırken geniş zamanı kullanırız. “Barış Manço her zaman güler yüzlü olur.” cümlesinde, geçmişteki bir özelliğini geniş zamanla anlatmış oluruz.

Yani Türkçe’de zaman ekleri, cümlenin bağlamına ve anlatım amacına göre bazen farklı zaman anlamları taşıyabilir. Bu da dilimizi daha zengin ve esnek yapar.

7. ETKİNLİK: Aşağıdaki cümlelerin fiillerinde zaman ve anlam kayması vardır. Cümlelerdeki anlam kaymalarını düzelterek örnekteki gibi yazınız.

Şimdi sıra geldi, az önce konuştuğumuz zaman anlam kaymasını düzeltmeye! Bu etkinlikte, cümlelerdeki fiil eklerinin gösterdiği zaman ile cümlenin aslında anlatmak istediği zaman arasında bir farklılık var. Biz bu farklılığı bulup, cümlenin anlamını tam olarak yansıtacak doğru zaman ekini kullanacağız.

Adım 1: Cümlenin fiilini ve fiil ekini tespit edelim.

Adım 2: Cümlenin bütününe bakarak, aslında hangi zamanı anlatmak istediğini (gerçek anlamdaki zamanı) belirleyelim.

Adım 3: Cümleyi, gerçek anlamdaki zamanı yansıtacak şekilde doğru fiil ekini kullanarak yeniden yazalım.

a) Bugün tüm anaokullarında “Arkadaşım Eşek” şarkısıyla çocuklar coşuyor.

Çözüm:

Bu cümlede fiilimiz “coşuyor”. “-yor” eki şimdiki zamanı gösterir. Ancak “Bugün tüm anaokullarında” ifadesi, bu şarkının genel olarak, her zaman çocukları coşturduğunu, yani geniş zamanlı bir durumu anlatıyor. Sadece şu an olan bir eylemden bahsetmiyor.

Düzeltilmiş hali:

Bugün tüm anaokullarında “Arkadaşım Eşek” şarkısıyla çocuklar coşar.

b) “Kara Sevda” şarkısı Japonya’da 90’lı yıllarda büyük ilgi görüyor.

Çözüm:

Buradaki fiilimiz “görüyor”. “-yor” eki şimdiki zamanı gösterir. Ama cümlede “90’lı yıllarda” ifadesi var. Bu ifade bize olayın geçmişte yaşandığını çok net bir şekilde belirtiyor. Bu yüzden şimdiki zaman eki yerine geçmiş zaman eki kullanmalıyız.

Düzeltilmiş hali:

“Kara Sevda” şarkısı Japonya’da 90’lı yıllarda büyük ilgi gördü.

c) Mançozade ailesi savaş yıllarında İstanbul’a döner.

Çözüm:

Fiilimiz “döner”. “-er” eki geniş zamanı gösterir. Ancak “savaş yıllarında” ifadesi, bu olayın geçmişte belirli bir dönemde yaşandığını anlatıyor. Geniş zaman, burada bir hikaye anlatır gibi kullanılmış, ama anlam olarak geçmişi kastediyor.

Düzeltilmiş hali:

Mançozade ailesi savaş yıllarında İstanbul’a dönmüş.

d) Barış Manço “Gülpembe” şarkısını babaannesi Nimet Hanım için yazar.

Çözüm:

Bu cümlede fiilimiz “yazar”. “-ar” eki geniş zamanı gösterir. “Gülpembe” şarkısı Barış Manço tarafından geçmişte yazılmış ve tamamlanmış bir eserdir. Bu, onun hayatında gerçekleşmiş bir olaydır. Geniş zaman burada yine geçmiş bir olayı anlatmak için kullanılmış.

Düzeltilmiş hali:

Barış Manço “Gülpembe” şarkısını babaannesi Nimet Hanım için yazmıştır.

e) Yurt dışında binlerce kişinin katıldığı dev konserlere imza atar.

Çözüm:

Fiilimiz “atar”. “-ar” eki geniş zamanı gösterir. Barış Manço’nun yurt dışında verdiği konserler de onun geçmişteki kariyerinin bir parçasıdır. Bu eylemler geçmişte gerçekleşmiş ve tamamlanmıştır. Geniş zaman burada da geçmişi anlatıyor.

Düzeltilmiş hali:

Yurt dışında binlerce kişinin katıldığı dev konserlere imza attı.

Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi, Türkçe’de fiil zaman ekleri ve cümlenin anlamı bazen farklılık gösterebilir. Ama önemli olan, cümlenin bize ne anlatmak istediğini iyi anlamak ve doğru zamanı kullanmaktır. Bu sayede hem daha doğru hem de daha etkili konuşur ve yazarız. Bir sonraki derste görüşmek üzere!