Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle Türkçe dersimizin önemli konularından biri olan biyografi ve otobiyografi metinlerini inceleyeceğiz. Elimizdeki metinler ve sorular üzerinden bu iki türü daha yakından tanıyacak, aralarındaki farkları ve ortak yönleri anlamaya çalışacağız. Hazırsanız, soruları adım adım çözmeye başlayalım!
***
4. ETKİNLİK: Aşağıdaki yönergeleri uygulayınız.
a) Metinde geçen aşağıdaki paragrafları inceleyiniz.
Barış Manço
(…) 1 Şubat 1999’da hayata gözlerini yuman Barış Manço dilden dile dolaşan şarkılarıyla, 7’den 77’ye herkesin gönlünde taht kuran televizyon programlarıyla velhasıl eserleriyle hâlâ aramızda. Çünkü o, adam olacak çocukların Barış Ağabey’i; çağının ozanı olmayı başarmış, halkın duygularına tercüman olmayı bilmişti. Yaptığı seyahatler ile bilmediğimiz nice hayallere olduğunu gösteren Barış Çelebi’ydi! Saçıyla, bıyığıyla, kıyafetleri, takılarıyla özellikle yüzükleri ve el hareketleriyle sıra dışı bir sanatçıydı. (…)
Zeynep ÖYMEZ
Sol Ayağım
(…) Beni çok fazla cezbeden şey tebeşirdi. İnce, uzun ve parlak sarı bir çubuktu. Bundan önce öyle bir şey görmemiştim. Kara tahtanın siyah yüzeyinde o kadar belirginleşiyordu ki ondan rutin bir çubukmuşçasına etkilenmiştim. Aniden kız kardeşimin yaptığı şeyi yapmak için çok büyük bir istek duymuştum. Sonra bu yaptığımı tam olarak düşünmeksizin ele bilmeksizin sol ayağımla kız kardeşimin eline uzanıp tebeşiri ondan aldım.
Christy BROWN
b) Hangi paragrafta yazar kendini hayatını anlatmıştır? Bunu paragraftan alıntılar yaparak açıklayınız.
Çözüm:
Sevgili öğrenciler, bir yazarın kendi hayatını anlattığı metinlere otobiyografi diyoruz. Bu tür metinlerde yazar genellikle “ben”, “benim”, “bana” gibi birinci tekil kişi zamirlerini ve eklerini kullanır.
Adım 1: Soru sayfasındaki iki paragrafı dikkatlice okuyalım.
Adım 2: “Barış Manço” başlıklı paragraf Barış Manço’nun hayatını anlatırken, “Sol Ayağım” başlıklı paragrafın yazarı kendi duygularından ve yaşadıklarından bahsediyor.
Adım 3: “Sol Ayağım” paragrafına baktığımızda, yazarın “Beni çok fazla cezbeden şey tebeşirdi.”, “Bundan önce öyle bir şey görmemiştim.”, “Aniden kız kardeşimin yaptığı şeyi yapmak için çok büyük bir istek duymuştum.” gibi ifadeler kullandığını görüyoruz. Bu ifadeler, yazarın kendi iç dünyasını, gözlemlerini ve deneyimlerini aktardığını gösteriyor.
Adım 4: Bu durum, yazarın kendi hayat hikâyesini anlattığı anlamına gelir. Yani bu paragraf bir otobiyografidir.
Sonuç: Yazar kendini Sol Ayağım başlıklı paragrafta anlatmıştır.
Açıklama:
Sol Ayağım başlıklı paragrafta yazar, kendi yaşadıklarını, hislerini ve deneyimlerini birinci tekil kişi ağzından (ben diliyle) anlatmıştır. Örneğin, “Beni çok fazla cezbeden şey tebeşirdi.”, “Bundan önce öyle bir şey görmemiştim.”, “Aniden kız kardeşimin yaptığı şeyi yapmak için çok büyük bir istek duymuştum.” ve “sol ayağımla kız kardeşimin eline uzanıp tebeşiri ondan aldım.” cümleleri, yazarın kendi hayatından kesitler sunduğunu ve bu metnin bir otobiyografi olduğunu açıkça göstermektedir.
***
c) Hangi paragrafta yazar başkasının hayatını anlatmıştır? Bunu paragraftan alıntılar yaparak açıklayınız.
Çözüm:
Bir yazarın, kendi dışındaki bir kişinin hayatını, başarılarını, yaşadıklarını anlattığı metinlere ise biyografi deriz. Biyografilerde anlatıcı, genellikle üçüncü tekil kişidir (o, onlar).
Adım 1: Yine soru sayfasındaki paragrafları inceliyoruz.
Adım 2: “Barış Manço” başlıklı paragrafın, ünlü sanatçı Barış Manço hakkında bilgi verdiğini fark ediyoruz.
Adım 3: Paragrafta “1 Şubat 1999’da hayata gözlerini yuman Barış Manço…”, “7’den 77’ye herkesin gönlünde taht kuran…”, “o, adam olacak çocukların Barış Ağabey’i…”, “Yaptığı seyahatler…” gibi ifadeler kullanılmıştır. Bu ifadelerde yazar, Barış Manço’dan “o” diye bahsederek onun hayatını anlatıyor.
Adım 4: Bu durum, yazarın başka bir kişinin hayat hikâyesini anlattığı anlamına gelir. Yani bu paragraf bir biyografidir.
Sonuç: Yazar başkasının hayatını Barış Manço başlıklı paragrafta anlatmıştır.
Açıklama:
Barış Manço başlıklı paragrafta yazar, ünlü sanatçı Barış Manço’nun hayatını, sanatını ve kişiliğini üçüncü tekil kişi ağzından anlatmıştır. Örneğin, “1 Şubat 1999’da hayata gözlerini yuman Barış Manço…”, “o, adam olacak çocukların Barış Ağabey’i…”, “Yaptığı seyahatler…” ve “Saçıyla, bıyığıyla, kıyafetleri, takılarıyla özellikle yüzükleri ve el hareketleriyle sıra dışı bir sanatçıydı.” cümleleri, yazarın Barış Manço hakkında bilgi verdiğini ve bu metnin bir biyografi olduğunu açıkça göstermektedir.
***
5. ETKİNLİK: Tabloda verilen cümleleri inceleyiniz. Otobiyografiye ait cümlelerin başına (O), biyografiye ait cümlelerin başına (B) yazınız.
Çözüm:
Şimdi de verilen cümlelerin otobiyografi mi yoksa biyografi mi olduğunu belirleyeceğiz. Unutmayın, eğer cümle kişinin kendisi hakkında “ben” dilini kullanarak bilgi veriyorsa otobiyografi (O), başka bir kişi hakkında “o” dilini kullanarak bilgi veriyorsa biyografidir (B).
B Ülkemizde Barış ismi verilen ilk kişi oydu.
Açıklama: Bu cümle Barış Manço hakkında başkası tarafından verilen bir bilgidir. “O” kişi hakkında bir anlatım olduğu için biyografidir.
B Yurt dışında binlerce kişinin katıldığı dev konserlere imza attı.
Açıklama: Bu cümle de yine Barış Manço’nun başarılarından bahseden, başkası tarafından yazılmış bir bilgidir. Biyografidir.
O Sanatçı olduğumu da iddia etmiyorum.
Açıklama: “İddia etmiyorum” ifadesi, cümleyi söyleyen kişinin kendisi hakkında konuştuğunu gösterir. Yani “ben” diliyle yazılmıştır. Bu yüzden otobiyografidir.
O Bunu yapmak için neden sol ayağımı kullandığımı bilmiyorum.
Açıklama: “Sol ayağımı kullandığımı bilmiyorum” ifadesi, kişinin kendi uzvundan ve kendi bilgisinden bahsettiğini gösterir. Bu, otobiyografik bir ifadedir ve “Sol Ayağım” metninden de hatırladığımız gibi yazarın kendi deneyimidir.
B Bestelerini yolculukları esnasında yapardı.
Açıklama: “Yapardı” ifadesi, bir başkasının alışkanlığından bahsedildiğini gösterir. Barış Manço hakkında verilen bir bilgidir. Biyografidir.
O Aniden kız kardeşimin yaptığı şeyi yapmak için çok büyük bir istek duymuştum.
Açıklama: “Duymuştum” ifadesi, kişinin kendi hissettiği bir duyguyu anlatır. Ayrıca “kız kardeşimin” ifadesi de kendi ailesinden bahsettiğini gösterir. Bu, otobiyografik bir cümledir ve “Sol Ayağım” metnindeki bir alıntıdır.
B Ömründe sadece bir kez o da askere giderken saçını kestirdi.
Açıklama: Bu cümle, Barış Manço’nun hayatındaki bir olaydan bahseder. “Kestirdi” ifadesi, başkası hakkında anlatılan bir eylemdir. Biyografidir.
O 20. yüzyılın Türk müziğini yapıyorum.
Açıklama: “Yapıyorum” ifadesi, cümlenin sahibinin kendi yaptığı işten bahsettiğini gösterir. Bu da bir otobiyografi cümlesidir.
Umarım bu açıklamalar biyografi ve otobiyografi arasındaki farkları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Unutmayın, bu iki türü ayırt etmek için en önemli ipucu, metnin hangi kişi ağzından anlatıldığına dikkat etmektir!
İyi çalışmalar!