Değerli öğrencim, merhaba! Bugün seninle “Munise” metniyle ilgili harika sorular çözeceğiz. Bu sorular hem okuduğunu anlama becerini geliştirecek hem de dil bilgisi bilgilerimizi tazeleyecek. Hazırsan, adım adım çözümlerimize başlayalım.
7. ETKİNLİK: “Eba video” bölümünden “Munise” isimli kısa filmi izleyiniz. Okuduğunuz “Munise” adlı metin ile izlediğiniz “Munise” adlı kısa filmi yönerge doğrultusunda karşılaştırınız.
Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden “Munise” metnini ve bir kısa filmi karşılaştırmamız isteniyor. Ancak elimizde sadece metin olduğu için, şimdilik sadece metindeki bilgileri dolduracağız. Kısa filmi izleme imkânımız olmadığından o kısmı boş bırakacağız. Unutma, bir metin ve film aynı konuyu anlatsa bile detaylarda, karakterlerin görünüşünde veya olayların işlenişinde farklılıklar olabilir. Şimdi metnimizdeki bilgileri dolduralım:
- Kahramanlar
- Metin: Metnimizin ana kahramanları Feride (öğretmenimiz) ve Munise‘dir (öğrencisi). Ayrıca Hatice Hanım (okulun eski hocası), Kâmuran (Feride’nin nişanlısı), Feride’nin teyzesi, Munise’nin babası ve üvey annesi de diğer önemli kahramanlardır.
- Film: Film bilgisi mevcut değildir.
- Mekân
- Metin: Hikayenin geçtiği başlıca yerler Anadolu’daki Zeytinyağlı köyü, okul, Hatice Hanım’ın odası ve köyün sokaklarıdır. Feride’nin çocukluğu ve teyzesinin evi de hikayenin başlangıcında anılır.
- Film: Film bilgisi mevcut değildir.
- Zaman
- Metin: Hikaye, Feride’nin öğretmenlik yaptığı dönemde, özellikle kış mevsiminde (karın yağdığı, yolların kapandığı bir zamanda) ve Munise’nin kaybolduğu bir gece boyunca geçmektedir. Genel olarak geçmiş zamana ait bir anlatımdır.
- Film: Film bilgisi mevcut değildir.
- Olay
- Metin: Feride’nin Anadolu’da öğretmenlik yapması, öğrencilerinden Munise ile arasında özel bir bağ kurması, Munise’nin babası ve üvey annesiyle olan sorunları, Munise’nin bir gece kaybolması, köylülerin ve Feride’nin Munise’yi arama çabaları hikayenin ana olay örgüsünü oluşturur.
- Film: Film bilgisi mevcut değildir.
8. ETKİNLİK: Aşağıdaki yönergeleri uygulayınız.
a) Aşağıdaki parçada koyu yazılmış fiilleri (eylemleri) parçanın anlam bütünlüğüne dikkat ederek tamamlayınız.
Şimdi metnimizdeki o kısmı bulup, eksik bırakılan yerleri doğru fiil çekimleriyle tamamlayalım. Tıpkı bir yapbozun eksik parçalarını yerine koymak gibi düşün!
Kaç saat geçtiğini biliyorum. İnsan böyle hâllerde zaman hissini kaybediyor. Mezarlık tarafındaki kapıya vurmuş gibi bir ses işitmeye başlamış. Rüzgârdan başka ne olamaz? Fakat hayır, bu rüzgâr sarsıntısından başka bir şeydi. Yatağımdan doğrularak kulak verdim ve gecenin içinde bir insan iniltisi işitir gibi oldum. Hemen yatağımdan fırladım, omuzlarıma bir örtü alıp aşağı koşmaya başladım.
b) Eylemler tamamlandıktan sonra metinde ne gibi değişiklikler olmuştur? Yazınız.
Öğrencim, metnin eksik fiillerini tamamladığımızda, aslında yazarın bize vermek istediği mesajı ve olay örgüsünü tam olarak anlamış oluruz. Metin, başı ve sonu belli olmayan, havada kalan bir anlatımdan çıkarak, olayların nasıl geliştiğini ve kahramanın ne hissettiğini net bir şekilde ifade eden, anlamlı ve sürükleyici bir bütün haline gelir. Böylece metnin anlam bütünlüğü sağlanmış, okuyucu olarak biz de hikayenin içine daha iyi girmiş oluruz. Tıpkı eksik parçaları tamamlanmış bir resim gibi, her şey yerine oturur ve netleşir.
9. ETKİNLİK: Aşağıdaki eylemlerin aldıkları çekim ekleri örnekteli gibi ilgili satırlara yazınız.
Şimdi de dil bilgisi bilgimizi kullanarak fiillerin aldığı çekim eklerini inceleyelim. Çekim ekleri, fiillere zaman, kişi, kip gibi anlamlar katan eklerdir. Tıpkı bir elbisenin farklı aksesuarlar takılarak farklı anlamlar kazanması gibi düşünebilirsin.
uğrayarak: -arak
Buradaki “-arak” eki, fiile zarf-fiil (bağ-fiil) anlamı katmıştır. Yani bir eylemin nasıl veya ne zaman yapıldığını belirtir.
yapalım: -alım
Buradaki “-alım” eki, fiile istek kipi ve 1. çoğul şahıs anlamı katmıştır. Yani “biz yapalım” gibi bir dilek veya öneri ifade eder.
söylememiş: -miş
Buradaki “-miş” eki, fiile duyulan geçmiş zaman kipi anlamı katmıştır. Yani başkasından duyulan veya sonradan fark edilen bir eylemi anlatır.
bulun: -un
Buradaki “-un” eki, fiile emir kipi ve 2. çoğul şahıs anlamı katmıştır. Yani “siz bulun” şeklinde bir emir veya talep ifade eder.
olmalı: -malı
Buradaki “-malı” eki, fiile gereklilik kipi anlamı katmıştır. Yani bir eylemin yapılması gerektiğini, zorunlu olduğunu belirtir.
ağlıyor: -yor
Buradaki “-yor” eki, fiile şimdiki zaman kipi anlamı katmıştır. Yani eylemin şu anda gerçekleşmekte olduğunu gösterir.
korkar: -ar
Buradaki “-ar” eki, fiile geniş zaman kipi anlamı katmıştır. Yani eylemin her zaman, sürekli olarak veya belirli aralıklarla gerçekleştiğini belirtir.
Harikasın! Tüm soruları başarıyla çözdük. Bu etkinlikler sayesinde hem metni daha iyi anladık hem de dil bilgisi bilgilerimizi pekiştirdik. Unutma, okuduğunu anlamak ve dilin inceliklerini bilmek, hayatının her alanında sana çok yardımcı olacak!