8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Hecce Yayınları Sayfa 72
Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu bölüm sonu değerlendirme sorularını adım adım çözeceğiz. Unutmayın, anlamadığınız bir yer olursa tekrar sormaktan çekinmeyin. Haydi başlayalım!
***
A. 1. Aşağıda çaprazlama sonucu oluşan bezelyelerin genotipleri verilmiştir. Çaprazlamadaki boşlukları doldurunuz.
Merhaba çocuklar! Bu soruda bize bir çaprazlama şeması verilmiş ve bu şemadaki boşlukları doldurmamız isteniyor. Şemanın en alt kısmında, yani yavruların genotiplerinde SS, Ss, Ss ve ss olduğunu görüyoruz.
Adım 1: Yavruları Analiz Edelim
- Yavrular arasında ss genotipine sahip bir bezelye var. Bu bezelyenin oluşabilmesi için hem anneden hem de babadan ‘s’ (çekinik) genini alması gerekir. Bu bize hem dişi bireyin hem de erkek bireyin genotipinde mutlaka bir ‘s’ geni olduğunu gösterir.
- Yavrular arasında SS genotipine sahip bir bezelye de var. Bu bezelyenin oluşabilmesi için ise hem anneden hem de babadan ‘S’ (baskın) genini alması gerekir. Bu da bize hem dişi bireyin hem de erkek bireyin genotipinde mutlaka bir ‘S’ geni olduğunu gösterir.
Adım 2: Anne ve Babanın Genotipini Bulalım
- Yukarıdaki iki bilgiyi birleştirdiğimizde, hem anne (dişi birey) hem de babanın (erkek birey) genotipinde bir ‘S’ ve bir ‘s’ geni olmalıdır. Yani, her ikisinin de genotipi Ss (melez döl) olmalıdır.
Adım 3: Boşlukları Dolduralım
- Dişi birey: Ss
- Erkek birey: Ss
- Dişi bireyden gelen gametler (üreme hücreleri): S ve s
- Erkek bireyden gelen gametler (üreme hücreleri): S ve s
Şemadaki boşluklar sırasıyla Ss (dişi birey), Ss (erkek birey) ve bu bireylerden gelen gametler olan S, s, S, s şeklinde doldurulmalıdır.
***
A. 2. Bir ailenin 2 tane kız çocuğu vardır. 3. çocuklarının erkek olma ihtimalini bulunuz.
Bu soru, kalıtımda ihtimallerin nasıl hesaplandığını anlamamız için çok güzel bir örnek.
Adım 1: Temel Kuralı Hatırlayalım
- Her hamilelikte, doğacak çocuğun cinsiyeti bir önceki çocukların cinsiyetinden bağımsızdır. Yani ailenin daha önce kaç tane kız ya da erkek çocuğu olduğu, yeni doğacak çocuğun cinsiyetini etkilemez.
- Cinsiyeti belirleyen kromozomlar X ve Y’dir. Anneden her zaman X kromozomu gelir. Babadan ise X ya da Y kromozomu gelebilir.
Adım 2: İhtimalleri Hesaplayalım
- Eğer babadan X kromozomu gelirse, çocuk XX yani kız olur.
- Eğer babadan Y kromozomu gelirse, çocuk XY yani erkek olur.
- Babadan X ya da Y gelme ihtimali eşittir. Bu yüzden her doğumda kız olma ihtimali %50 (1/2), erkek olma ihtimali de %50’dir (1/2).
Sonuç:
Ailenin daha önce 2 kız çocuğunun olması, 3. çocuğun cinsiyet ihtimalini değiştirmez. Bu yüzden 3. çocuklarının erkek olma ihtimali %50‘dir.
***
B. 1. Mendel’in deneylerinde bezelye bitkisini seçme nedeni aşağıdakilerden hangisi değildir?
Gregor Mendel, “kalıtımın babası” olarak bilinir ve deneyleri için bezelye bitkisini çok akıllıca seçmiştir. Soruda bize bu seçim nedenlerinden biri olmayanı soruyor. Şıkları inceleyelim:
a) Kolay ve kısa sürede yetiştirilebilmesi: Bu doğru bir neden. Mendel’in kısa sürede çok sayıda nesli inceleyebilmesi için bu önemliydi.
b) Farklı karakterlerinin olması: Bu da doğru bir neden. Tohum rengi, tohum şekli, çiçek rengi gibi çok sayıda ve birbirinden net ayrılan özellikleri vardı.
c) Çiçeklerinin güzel olması: Bu bilimsel bir neden değildir. Çiçeklerin güzel ya da çirkin olması, genetik deneylerin sonucu için bir önem taşımaz. Mendel’in amacı estetik değil, bilimseldi.
d) Birbirinden kolaylıkla ayırt edilebilen bireyler elde edilmesi: Bu da doğru bir neden. Bezelyelerde ya sarı ya da yeşil tohum gibi net özellikler vardı, ara renkler yoktu. Bu da sonuçları analiz etmeyi kolaylaştırdı.
Sonuç:
Mendel’in bezelyeleri seçme nedenleri arasında çiçeklerinin güzel olması yoktur. Doğru cevap C şıkkıdır.
***
B. 2. İki yuvarlak tohumlu bezelyenin çaprazlanması sonucunda buruşuk tohumlu bezelye elde edilmiş-tir. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?
Bu soruyu çözmek için baskın ve çekinik gen kavramlarını hatırlamalıyız. Bezelyelerde yuvarlak tohum geni (D), buruşuk tohum genine (d) baskındır.
Adım 1: Verilenleri Değerlendirelim
- Çaprazlanan iki bezelye de yuvarlak tohumlu. Yani fenotipleri (dış görünüşleri) baskın özellikte.
- Sonuçta buruşuk tohumlu bir bezelye oluşmuş. Buruşuk tohum çekinik bir özelliktir ve sadece genotipi dd ise ortaya çıkabilir.
Adım 2: Mantık Yürütelim
- Yavru bezelyenin genotipi ‘dd’ ise, bu genlerden birini anneden (‘d’), diğerini babadan (‘d’) almak zorundadır.
- Bu demektir ki, hem anne hem de baba bezelye, yuvarlak tohumlu olmalarına rağmen, genotiplerinde çekinik olan ‘d’ genini taşıyorlardı.
- Bir karakterin hem baskın özelliğini gösterip (yuvarlak) hem de çekinik genini taşıyan genotipe biz melez döl (heterozigot) diyoruz. Yani genotipi Dd‘dir.
Sonuç:
Buruşuk tohumlu bir yavrunun ortaya çıkabilmesi için, çaprazlanan yuvarlak tohumlu iki bezelyenin de melez (Dd x Dd) olması gerekir. Bu da C şıkkında doğru olarak verilmiştir: “Çaprazlanan yuvarlak tohumlu bezelyelerin ikisinin de melez döl olması”.
***
B. 3. Yandaki tabloda bazı canlılara ait özelliklerin genotipleri harflerle gösterilmiştir. Buna göre verilen genotiplerin melez ya da saf döl olma özelliklerine göre gruplandırılması aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
Çok basit bir soru! Sadece saf döl ve melez döl kavramlarını doğru bilmemiz gerekiyor.
Adım 1: Kavramları Hatırlayalım
- Saf Döl (Homozigot): Bir karakteri kontrol eden iki genin (alel) de aynı olmasıdır. Yani ya ikisi de büyük harf (örneğin AA, DD) ya da ikisi de küçük harf (örneğin bb, dd) olur.
- Melez Döl (Heterozigot): Bir karakteri kontrol eden iki genin birbirinden farklı olmasıdır. Yani biri büyük harf, diğeri küçük harf olur (örneğin Aa, Bb, Cc).
Adım 2: Şıkları İnceleyelim
Soruda, hangi şıkta gruplandırmanın doğru yapıldığı soruluyor. Tablodaki genotiplere bakmamıza bile gerek yok, sadece şıklardaki listelerin doğru olup olmadığını kontrol edeceğiz.
- A) Melez Döl: Bb, Cc, DD ← Yanlış! DD saf döldür.
- B) Melez Döl: Aa, Bb, DD, Cc, Ee ← Yanlış! DD saf döldür.
- C) Melez Döl: Bb, Cc, Ee ← Doğru! Hepsinin harfleri farklı.
Saf Döl: dd, DD, AA ← Doğru! Hepsinde harfler aynı. - D) Melez Döl: AA, dd, DD ← Yanlış! Bunların hepsi saf döldür.
Sonuç:
Genotipleri “Melez Döl” ve “Saf Döl” olarak doğru şekilde gruplayan tek seçenek C şıkkıdır.