8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 202
Merhaba sevgili öğrenciler!
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte, bize gönderilen görseldeki “Fotosentez Hızına Etki Eden Faktörler” etkinliğini adım adım analiz edeceğiz. Bu deneyi sanki laboratuvarda birlikte yapıyormuş gibi düşüneceğiz ve her aşamasını anlamaya çalışacağız. Hazırsanız, haydi başlayalım!
ETKİNLİK ANALİZİ: Fotosentez Hızına Etki Eden Faktörler
Öncelikle bu deneyin amacını ve nasıl kurulduğunu bir anlayalım. Sonra da bizden istenenleri ve olası sonuçları konuşalım.
Deneyin Amacı: Bu etkinlikteki temel amaç, ışığın rengi ve şiddeti gibi dış faktörlerin, bir su bitkisinin (elodea) fotosentez yapma hızını nasıl etkilediğini gözlemlemektir. Kısacası, “Bitkiler her ışıkta aynı hızda mı fotosentez yapar?” sorusuna cevap arıyoruz.
Deney düzeneğine baktığımızda su dolu bir beher, içinde elodea bitkisi, bitkinin üzerine kapatılmış bir huni ve huninin ucuna da ters çevrilmiş, içi su dolu bir deney tüpü görüyoruz. Bitki fotosentez yaptığında oksijen gazı üretecek ve bu gaz, kabarcıklar halinde deney tüpünün üst kısmında birikecektir. Bizim için en önemli ipucu bu kabarcıklar! Ne kadar çok kabarcık çıkarsa, fotosentez o kadar hızlı demektir.
Şimdi gelin, bu deneydeki değişkenleri ve beklenen sonuçları adım adım inceleyelim.
Soru 1: Bu deneyde test edilmek istenen faktörler (bağımsız değişkenler) nelerdir?
Bir deneyde sonucunu merak ettiğimiz, bilerek değiştirdiğimiz şeye bağımsız değişken deriz. Bu deneyde iki farklı durum test edilebilir:
- Işığın Rengi: Malzemeler listesinde “Kırmızı ve yeşil ışık veren özdeş 2 ampul” olduğu belirtiliyor. Bu bize deneyin asıl amacının farklı ışık renklerinin fotosentez hızına etkisini ölçmek olduğunu gösteriyor. Kırmızı ışıkta ve yeşil ışıkta çıkan kabarcık sayıları karşılaştırılabilir.
- Işık Şiddeti: Etkinliğin yapılışının I. Aşamasında önce “lambalardan birini açın”, sonra “her iki lambayı da açın” deniyor. Bu da bize ışık miktarının, yani ışık şiddetinin fotosentez hızına etkisinin de ölçüldüğünü gösteriyor. Tek lamba daha az şiddetli ışık, iki lamba daha çok şiddetli ışık demektir.
Soru 2: Deneyin bağımlı değişkeni nedir?
Bağımsız değişkene bağlı olarak değişen, bizim gözlemlediğimiz ve ölçtüğümüz sonuca bağımlı değişken denir.
- Adım 1: Bu deneyde bizim gözlemlediğimiz şey, deney tüpünde biriken gaz kabarcıklarıdır.
- Adım 2: Bu kabarcıklar fotosentez sonucu üretilen oksijen gazıdır.
- Sonuç: Dolayısıyla, bu deneyin bağımlı değişkeni fotosentez hızıdır (birim zamanda çıkan kabarcık sayısı ile ölçülür).
Soru 3: Deneyin adil olması için sabit tutulması gereken faktörler (kontrol edilen değişkenler) nelerdir?
Deney sonucunun sadece bizim değiştirdiğimiz faktörden (ışık rengi/şiddeti) etkilendiğinden emin olmak için diğer her şeyi aynı tutmalıyız. Bunlara kontrol edilen değişkenler diyoruz.
- Su miktarı: Beherdeki su miktarı aynı kalmalıdır.
- Karbondioksit miktarı: Malzemelerdeki sodyum bikarbonat (kabartma tozu) suya karbondioksit sağlar. Deneyin her aşamasında bu miktar aynı olmalıdır.
- Sıcaklık: Ortam sıcaklığı sabit tutulmalıdır. Lambalar ısı yayacağı için bu duruma dikkat edilmelidir.
- Bitki miktarı ve türü: Her iki durumda da aynı tür ve miktarda elodea bitkisi kullanılmalıdır.
- Işık kaynağının uzaklığı: Lambalar bitkiye hep aynı uzaklıkta olmalıdır.
Soru 4: Deneyin sonuçları hakkında ne gibi tahminlerde bulunabiliriz?
Şimdi en heyecanlı kısma geldik! Bilgilerimizi kullanarak sonuçları tahmin edelim.
a) Işık Renginin Etkisi:
Unutmayın çocuklar, bitkilerdeki klorofil pigmenti yeşil renklidir. Bir cisim hangi renkte görünüyorsa o rengi yansıtıyor, diğer renkleri ise soğuruyor (emiyor) demektir. Fotosentez için de ışığın soğurulması gerekir.
- Adım 1: Klorofil yeşil renkli olduğu için yeşil ışığın büyük bir kısmını yansıtır, çok azını soğurur. Bu yüzden yeşil ışıkta fotosentez hızı çok yavaş olur.
- Adım 2: Klorofil, kırmızı ve mor gibi renkleri ise çok iyi soğurur. Bu yüzden kırmızı ışıkta fotosentez hızı yüksek olur.
- Beklenen Sonuç: Kırmızı lamba kullanıldığında deney tüpünde biriken kabarcık sayısı, yeşil lamba kullanıldığındakinden çok daha fazla olacaktır.
b) Işık Şiddetinin Etkisi:
Işık, fotosentez için gereken enerjidir. Enerji ne kadar çok olursa, fotosentez de (belli bir noktaya kadar) o kadar hızlı olur.
- Adım 1: Tek lamba kullanıldığında bitkiye ulaşan ışık şiddeti daha azdır.
- Adım 2: İki lamba birden kullanıldığında bitkiye ulaşan ışık şiddeti artar.
- Beklenen Sonuç: İki lamba aynı anda açıkken üretilen kabarcık sayısı, tek lamba açıkken üretilenden daha fazla olacaktır.
Umarım bu detaylı analiz, deneyi ve fotosentez hızını etkileyen faktörleri daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, bilim merak etmekle ve doğru soruları sormakla başlar! Başka bir konuda görüşmek üzere, hoşça kalın!