Merhaba sevgili öğrencim! Fen Bilimleri dersimizin “Madde ve Endüstri” ünitesiyle ilgili bu değerlendirme çalışmalarını birlikte çözelim. Soruları dikkatlice okuyup adım adım ilerleyeceğiz. Takıldığın yer olursa hiç çekinme, açıklamaları dikkatlice oku, eminim anlayacaksın. Haydi başlayalım!
A) Aşağıdaki ifadelerde verilen bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” harfini ifadelerin sonundaki kutulara yazınız. Cevaplarınızı kontrol edip yanlış olan ifadelerin doğrusunu noktalı yerlere yazınız.
1. Gümüşün kararması fiziksel değişimdir.
Çözüm: YANLIŞ (Y)
Adım 1: Öncelikle fiziksel ve kimyasal değişim arasındaki farkı hatırlayalım. Fiziksel değişim, maddenin sadece dış görünüşünü değiştirir, yapısını değiştirmez. Örneğin, buzun erimesi gibi. Kimyasal değişim ise maddenin iç yapısını değiştirerek yepyeni bir madde oluşturur. Paslanma, yanma gibi olaylar kimyasal değişimdir.
Adım 2: Gümüşün kararması, gümüşün havadaki kükürt ile tepkimeye girerek gümüş sülfür adında siyah renkli yeni bir bileşik oluşturmasıdır. Yani maddenin kimliği değişiyor. Bu yüzden bu olay bir kimyasal değişimdir.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır. Doğrusu: Gümüşün kararması kimyasal değişimdir.
2. Periyodik tablonun altına iki sıra daha ekleyerek modern periyodik tabloya son şeklini veren bilim insanı Glenn Seaborg’dur.
Çözüm: DOĞRU (D)
Adım 1: Periyodik tablonun tarihsel gelişimini düşünelim. Birçok bilim insanı katkıda bulunmuştur. Henry Moseley, elementleri atom numaralarına göre sıralayarak günümüzdeki periyodik sistemin temelini atmıştır.
Adım 2: Glenn Seaborg ise daha sonraları, normalde periyodik tablonun içinde yer alıp onu çok uzatacak olan Lantanitler ve Aktinitler serisini tablonun alt kısmına iki ayrı sıra halinde eklemiştir. Bu düzenleme, tabloya daha kullanışlı ve modern son şeklini vermiştir.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
3. Yarımetaller; elektrik ve ısıyı ametallerden daha iyi, metallerden daha az iletir.
Çözüm: DOĞRU (D)
Adım 1: Elementleri metaller, ametaller ve yarımetaller olarak üç sınıfa ayırıyoruz. Metaller ısıyı ve elektriği çok iyi iletir. Ametaller ise genellikle iletmezler (yalıtkandırlar).
Adım 2: Yarımetaller ise tam bu iki grubun arasında yer alır. Özellikleri hem metallere hem de ametallere benzer. İletkenlikleri metallerden daha kötüdür ama ametallerden daha iyidir. Bu yüzden elektronik devrelerde sıkça kullanılırlar.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
4. Çamaşır suyu, asit özelliği gösterir.
Çözüm: YANLIŞ (Y)
Adım 1: Asit ve bazların genel özelliklerini hatırlayalım. Asitler genellikle ekşi tatlıdır ve pH değerleri 0-7 arasındadır (örneğin limon, sirke). Bazlar ise acımsı bir tada sahiptir, ele kayganlık hissi verir ve pH değerleri 7-14 arasındadır (örneğin sabun, deterjan).
Adım 2: Çamaşır suyu, temizlik malzemesidir ve ele kayganlık hissi verir. Bu, onun tipik bir baz özelliği taşıdığını gösterir. pH değeri de 7’nin oldukça üzerindedir.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır. Doğrusu: Çamaşır suyu, bazik özelliği gösterir.
5. Katı maddelerin ısı alarak sıvı hâle dönüşmesine “buharlaşma” denir.
Çözüm: YANLIŞ (Y)
Adım 1: Maddenin hâl değişimlerini bir düşünelim. Her geçişin özel bir adı vardır.
Adım 2: Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hale geçmesine erime denir. Örneğin, buzun suya dönüşmesi. Buharlaşma ise sıvı bir maddenin ısı alarak gaz hâle geçmesidir. Örneğin, suyun su buharına dönüşmesi.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır. Doğrusu: Katı maddelerin ısı alarak sıvı hâle dönüşmesine “erime” denir.
B) Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.
Kelimeler: grup, Henry Moseley, John Newlands, fiziksel değişim, kimya endüstrisi, soygazlar, periyot, kimyasal değişim
1. Elementleri artan atom numaralarına göre periyodik sisteme ilk defa …………………………… adlı bilim insanı yerleştirmiştir.
Çözüm: Periyodik tabloyu “atom numarasına” göre düzenleyen bilim insanı Henry Moseley‘dir. Mendeleyev’in atom kütlesine göre yaptığı sıralamadaki bazı hataları bu şekilde düzeltmiştir.
Doğru kelime:Henry Moseley
2. Periyodik tabloda satırlara ……………………………, sütunlara …………………………… adı verilir.
Çözüm: Bu periyodik tablonun en temel kuralıdır. Yatay sıralara periyot, dikey sütunlara ise grup adını veririz. Periyot numarası bize katman sayısını, grup numarası ise genellikle son katmandaki elektron sayısını verir.
Doğru kelimeler:periyot, grup
3. Kararlı yapıda olan …………………………… oda koşullarında tek atomlu gaz hâlde bulunur.
Çözüm: “Kararlı yapı” demek, son yörüngelerinin elektronlarla tamamen dolu olması demektir. Bu yüzden tepkimeye girmeye isteksizdirler. Periyodik tablonun 8A grubunda yer alan bu elementler soygazlardır (asal gazlar). Helyum, Neon, Argon gibi gazlar bu gruba örnektir.
Doğru kelime:soygazlar
4. Maddenin yapısı değişmeden sadece dış görünüşünde meydana gelen değişimlere …………………………… denir.
Çözüm: Yukarıdaki doğru-yanlış sorusunda da bahsetmiştik. Maddenin kimliği, yani iç yapısı değişmiyorsa, sadece şekli, boyutu veya hâli gibi dış özellikleri değişiyorsa bu olaya fiziksel değişim diyoruz. Kağıdı yırtmak, camı kırmak gibi.
Doğru kelime:fiziksel değişim
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Harika iş çıkardın!