Harika bir soru, sevgili öğrencilerim! Enerji dönüşümleri ve çevre bilimi, doğayı anlamamız için çok önemli bir konu. Gelin şimdi bu görseldeki besin zincirini birlikte analiz edelim ve soruları adım adım çözelim.
1) Aşağıdaki görselde bir ekosistemdeki besin zinciri verilmiştir. Verilen besin zinciri ile ilgili soruları cevaplayınız.
Öncelikle görseldeki besin zincirini doğru bir şekilde belirleyelim. Oklar, enerjinin akış yönünü gösterir. Yani, bir canlıdan onu yiyen diğer canlıya doğru çizilir. Bu durumda besin zincirimiz şu şekildedir:
Bitki (Papatya) → Tırtıl → Kurbağa → Yılan → Baykuş
a) Bu ekosistemdeki kurbağaların sayısının iki kat artmasının bitki, tırtıl ve yılanların sayısına etkisini açıklayınız.
Bu tür sorularda bir zincirin halkalarından birinde olan değişimin diğer halkaları nasıl etkilediğini düşünmeliyiz. Tıpkı bir domino taşı gibi, birindeki değişiklik diğerlerini de etkiler. Haydi adım adım gidelim:
- Adım 1: Kurbağa sayısının artmasının tırtıllara etkisi
Besin zincirimize göre kurbağalar tırtıllarla besleniyor. Eğer ortamdaki kurbağa sayısı birdenbire iki katına çıkarsa, bu daha fazla tırtıl yiyecekleri anlamına gelir. Bu yüzden tırtıl sayısı azalır. - Adım 2: Tırtıl sayısının azalmasının bitkilere etkisi
Tırtıllar da bitkilerle besleniyordu. Ortamda daha az tırtıl olunca, bitkileri yiyen canlı sayısı da azalmış olur. Bu durum bitki sayısının artmasını sağlar. - Adım 3: Kurbağa sayısının artmasının yılanlara etkisi
Yılanlar ise kurbağalarla besleniyor. Kurbağa sayısının artması, yılanlar için daha fazla yiyecek demektir. Besinleri bollaşan yılanların sayısı da zamanla artar.
Sonuç olarak:
Kurbağa sayısı artarsa;
- Tırtıl sayısıazalır (çünkü daha fazla avlanırlar).
- Bitki sayısıartar (çünkü onları yiyen tırtıllar azalmıştır).
- Yılan sayısıartar (çünkü besinleri olan kurbağalar artmıştır).
b) Besin zincirindeki canlıların vücudunda biriken zehirli madde miktarlarını karşılaştırıp yazınız.
Bu sorunun cevabı “biyolojik birikim” dediğimiz çok önemli bir kavramda saklı. Doğaya bırakılan bazı zehirli maddeler (örneğin tarım ilaçları) kolayca yok olmaz. Bu maddeler topraktan veya sudan üretici canlıların, yani bitkilerin yapısına katılır. Besin zincirinde üst basamaklara çıkıldıkça bu zehirli maddelerin miktarı her canlıda katlanarak artar. Çünkü bir üstteki canlı, alttakinden çok sayıda yemek zorundadır ve her yediği canlının vücudundaki zehri de kendi vücuduna alır.
Adım 1: Besin piramidini düşünelim.
Besin zincirini bir piramit gibi düşünürsek, en altta üreticiler (bitkiler), en üstte ise son tüketiciler yer alır.
Adım 2: Zehirli madde birikimini sıralayalım.
Zehirli madde miktarı, piramidin en altından en üstüne doğru çıktıkça artar. Buna göre sıralamamız şöyle olmalı:
- En az zehirli madde birikimi üretici olan bitkide olur.
- Bitkiyi yiyen tırtılda birikim artar.
- Tırtılı yiyen kurbağada birikim daha da artar.
- Kurbağayı yiyen yılanda birikim iyice artar.
- En tepedeki canlı olan ve yılanları yiyen baykuşun vücudunda ise zehirli madde birikimi en yüksek seviyeye ulaşır.
Sonuç olarak karşılaştırma:
Vücutta biriken zehirli madde miktarı sıralaması (azdan çoğa doğru):
Bitki < Tırtıl < Kurbağa < Yılan < Baykuş
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur. Unutmayın, doğadaki her canlının bir dengesi vardır ve bu denge çok hassastır!