Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencilerim, bugün DNA ve Genetik Kod ünitemizin en önemli konularından olan mutasyon ve modifikasyonu pekiştireceğiz. Gelin, bu etkinlikteki soruları birlikte adım adım çözelim ve bu iki kavram arasındaki farkı iyice anlayalım.
1) Mutasyon ve modifikasyon kavramlarını açıklayınız.
Haydi bu iki önemli kavramı hatırlayalım.
Mutasyon:
Sevgili arkadaşlar, mutasyonu DNA’nın tarif defterinde yapılan kalıcı bir yazım hatası gibi düşünebilirsiniz. Çeşitli çevresel etkiler (radyasyon, bazı kimyasallar vb.) veya DNA’nın kendini eşlemesi sırasında meydana gelen hatalar sonucu canlının genetik yapısında, yani DNA diziliminde veya kromozomlarında meydana gelen kalıcı değişikliklere mutasyon diyoruz.
- Eğer bu değişiklikler üreme hücrelerinde (sperm, yumurta) olursa, sonraki nesillere yani yavrulara aktarılabilir. (Örneğin, albinoluk, altı parmaklılık gibi.)
- Eğer vücut hücrelerinde olursa, sadece o canlıyı etkiler ve kalıtsal değildir. (Örneğin, deri kanseri gibi.)
Modifikasyon:
Modifikasyon ise tarif defterindeki yazıyı değiştirmek yerine, o tarifi o anki koşullara göre farklı uygulamaktır. Yani, çevre koşullarının (sıcaklık, beslenme, ışık, nem vb.) etkisiyle canlının sadece dış görünüşünde (fenotipinde) meydana gelen ve kalıtsal olmayan değişikliklere modifikasyon denir.
- Burada en önemli nokta, genlerin yapısının değişmemesi, sadece işleyişinin değişmesidir.
- Çevre şartları eski haline döndüğünde, canlıdaki değişiklik de ortadan kalkabilir veya bir sonraki nesle aktarılmaz. (Örneğin, spor yapınca kaslarımızın gelişmesi, yazın güneşlenince bronzlaşmamız gibi.)
2) Aşağıdaki örneklerin mutasyon mu yoksa modifikasyon mu olduğunu belirleyerek noktalı yerlere yazınız.
Şimdi görselleri tek tek inceleyelim ve öğrendiklerimizi uygulayalım.
Adım 1: Down sendromlu birey
Down sendromu, insanlarda 21. kromozom çiftine fazladan bir kromozomun eklenmesiyle, yani toplamda 46 yerine 47 kromozoma sahip olunmasıyla ortaya çıkan genetik bir durumdur. Kromozom sayısındaki bu değişiklik kalıcıdır ve genetik yapıyı doğrudan etkiler. Bu yüzden bu bir mutasyon örneğidir.
Sonuç: Mutasyon
Adım 2: Albino tavus kuşu
Albinoluk, cilde, saça ve gözlere renk veren melanin pigmentinin üretiminden sorumlu genlerdeki bir bozukluktan kaynaklanır. Bu genetik bir bozukluktur ve kalıcıdır, yani nesilden nesile aktarılabilir. Genin yapısı değiştiği için bu durum da bir mutasyon örneğidir.
Sonuç: Mutasyon
Adım 3: Çift başlı kaz
Canlının anne karnındaki gelişimi sırasında meydana gelen bazı anormal durumlar, örneğin çift başlılık, genellikle genetik materyaldeki hatalardan, yani mutasyonlardan kaynaklanır. Bu durum, canlının vücut yapısında kalıcı bir değişiklik yarattığı için bir mutasyon olarak kabul edilir.
Sonuç: Mutasyon
Adım 4: Ortanca çiçeğinin toprağın özelliğine göre farklı renkte olması
Bu çok güzel bir örnek! Ortanca bitkisinin genetik yapısı aynıdır, yani çiçek rengini belirleyen genleri değişmez. Ancak bitkinin ekildiği toprağın asitlik derecesi (pH değeri) genin işleyişini etkiler. Eğer toprak asidik ise çiçekler mavi, bazik (alkali) ise pembe renkte açar. Bu durum, çevre koşullarının canlının dış görünüşünü etkilediği, kalıtsal olmayan bir değişikliktir. Bu nedenle bu durum tam bir modifikasyon örneğidir.
Sonuç: Modifikasyon
Umarım bu açıklamalarla konu daha iyi anlaşılmıştır. Unutmayın, mutasyon genin yapısını, modifikasyon ise genin işleyişini değiştirir. Harika iş çıkardınız!