Merhaba sevgili öğrencim,
Harika bir soru! Fotosentez, bitkilerin sihirli yemek yapma süreci gibidir ve bu deney de tam olarak bu süreci etkileyen faktörlerden birini, yani ışık şiddetini inceliyor. Hadi gel birlikte bu deneyi ve soruyu adım adım inceleyelim.
4) Fotosentez hızını etkileyen faktörler ile ilgili gözlem yapmak için hazırlanan deney düzeneği aşağıda verilmiştir.
İlk aşamada düzenek karanlık ortamda bekletilmiştir. İkinci aşamada lambalardan biri açılmış, son aşamada da her iki lamba açılarak gözlem yapılmıştır.
Buna göre
- I. En çok kabarcık çıkışı iki lambanın açık olduğu durumda gerçekleşir.
- II. Lambaların açık olduğu durumda fotosentez gerçekleşeceği için boşlukta karbondioksit gazı birikir.
- III. Deneyin amacı ışık şiddetinin fotosentez hızına etkisini gözlemlemektir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için önce deney düzeneğini ve fotosentez olayını çok iyi anlamamız gerekiyor.
Adım 1: Deneyi ve Fotosentezi Anlayalım
Unutma ki, fotosentez bitkilerin ışık enerjisini kullanarak su ve karbondioksiti besin (glikoz) ve oksijene dönüştürme işlemidir. Yani fotosentez için ışık, su ve karbondioksit gereklidir. Sonucunda ise oksijen gazı açığa çıkar. Deneydeki su bitkisi de tam olarak bunu yapıyor. Gördüğümüz o minik kabarcıklar, bitkinin ürettiği oksijen gazıdır. Ne kadar çok kabarcık varsa, fotosentez o kadar hızlı demektir.
Deneyde üç farklı durum var:
- Karanlık ortam: Işık yok, dolayısıyla fotosentez yok (veya çok çok az). Kabarcık çıkışı beklenmez.
- Bir lamba açık: Ortama ışık veriliyor. Fotosentez başlar ve kabarcıklar (oksijen) çıkmaya başlar.
- İki lamba açık: Ortamdaki ışık miktarı, yani ışık şiddeti artırılıyor.
Adım 2: Verilen İfadeleri Tek Tek Değerlendirelim
- I. En çok kabarcık çıkışı iki lambanın açık olduğu durumda gerçekleşir.
Işık şiddeti arttıkça fotosentez hızı da artar (belli bir noktaya kadar). Bir lamba yerine iki lamba kullanmak, bitkiye daha fazla ışık enerjisi vermek demektir. Daha fazla enerji, daha hızlı fotosentez ve dolayısıyla daha çok oksijen kabarcığı anlamına gelir. Bu yüzden bu ifade doğrudur.
- II. Lambaların açık olduğu durumda fotosentez gerçekleşeceği için boşlukta karbondioksit gazı birikir.
Bu ifadeye çok dikkat etmelisin, çünkü en çok hata yapılan yerlerden biridir. Fotosentez denklemini hatırlayalım: Karbondioksit + Su → Besin + Oksijen. Gördüğün gibi, fotosentez sırasında karbondioksit kullanılır, yani tüketilir. Üretilen ve deney tüpünün üstündeki boşlukta biriken gaz ise oksijendir. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
- III. Deneyin amacı ışık şiddetinin fotosentez hızına etkisini gözlemlemektir.
Bu deneyde neyi değiştiriyoruz? Işık miktarını (önce hiç yok, sonra bir lamba, sonra iki lamba). Neyi gözlemliyoruz? Kabarcık çıkış hızını (yani fotosentez hızını). Bir şeyi değiştirip onun başka bir şeye olan etkisini gözlemliyorsak, deneyin amacı tam olarak budur. Burada da ışık şiddetini değiştirerek fotosentez hızına etkisini inceliyoruz. Dolayısıyla bu ifade de doğrudur.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım
Değerlendirmelerimiz sonucunda I. ve III. ifadelerin doğru, II. ifadenin ise yanlış olduğunu bulduk.
Bu durumda doğru seçenek, I ve III’ü içeren B şıkkıdır.
Sonuç: B) I ve III
Umarım açıklamam yardımcı olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!