Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi bu soruları birlikte, adım adım ve anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
5) X katısına ait sıcaklık-zaman grafiği aşağıda verilmiştir.
Grafiğe göre
I. 10 dakika sonra X maddesi tamamen sıvı hâle dönüşmüştür.
II. 10-15 dakika aralığında hâl değişimi gerçekleşmiştir.
III. X maddesinin erime noktası 60 °C’tur.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için öncelikle bize verilen sıcaklık-zaman grafiğini doğru bir şekilde okumamız gerekiyor. Bu grafik, katı bir maddeye ısı verildiğinde sıcaklığının zamanla nasıl değiştiğini gösteriyor. Hadi adımlarla ilerleyelim.
Adım 1: Grafiği Yorumlayalım
- 0-10. dakika arası: Grafiğe baktığımızda, X katısının sıcaklığı 10 °C’tan başlayarak 60 °C’a kadar sürekli artıyor. Bu bölümde madde ısı alıyor ve sadece sıcaklığı yükseliyor, hâlâ katı halde.
- 10-15. dakika arası: Bu aralıkta çok önemli bir şey oluyor! Maddeye ısı verilmeye devam edilmesine rağmen sıcaklık 60 °C’ta sabit kalmış. Sıcaklığın sabit kaldığı bu tür bölgeler, maddenin hâl değiştirdiği anlardır. Katı bir madde ısı alınca erimeye başlar. Demek ki X maddesi burada eriyor. Bu aralıkta madde hem katı hem de sıvı halde bulunur.
- 15. dakikadan sonra: 15. dakikada erime tamamlanmış ve maddenin tamamı sıvı hâle geçmiş. Bu noktadan sonra verilen ısıyla sıvının sıcaklığı tekrar artmaya başlıyor.
Adım 2: İfadeleri Değerlendirelim
Şimdi grafikten anladıklarımıza göre öncülleri tek tek kontrol edelim.
I. 10 dakika sonra X maddesi tamamen sıvı hâle dönüşmüştür.
Grafiğe göre 10. dakikada erime olayı yeni başlıyor. Erime olayı 15. dakikaya kadar sürüyor. Yani madde 15. dakikanın sonunda tamamen sıvı hâle geçiyor. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
II. 10-15 dakika aralığında hâl değişimi gerçekleşmiştir.
Evet, grafiğin yatay olduğu, yani sıcaklığın sabit kaldığı 10-15. dakika aralığı, maddenin katı hâlden sıvı hâle geçtiği erime anıdır. Yani bir hâl değişimi vardır. Bu ifade doğrudur.
III. X maddesinin erime noktası 60 °C’tur.
Saf maddelerin hâl değişimi sırasında sıcaklıkları sabit kalır. Grafikte sıcaklığın 60 °C’ta sabit kaldığını görüyoruz. Bu sıcaklık, X katısının erime noktasıdır. Bu ifade de doğrudur.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım
Değerlendirmelerimize göre II. ve III. ifadeler doğru, I. ifade ise yanlıştır.
Sonuç olarak doğru seçenek C) II ve III olmalıdır.
6) Kırmızı lahana kaynatılarak elde edilen su, asit-baz ayıracıdır. Kırmızılahanadan elde edilen ayracın rengi pH değerine bağlı olarak değişir. pH değeri yaklaşık 7 olan nötr lahana ayracının rengi mordur. Çözeltinin pH değerinin 7’den daha düşük olması durumunda çözeltinin rengi kırmızıya dönüşür. Çözeltinin rengi; pH değeri 7’den yüksek olduğunda mordan maviye, daha yüksek pH değerlerinde ise yeşile dönüşür.
Bir öğrenci, hazırladığı kırmızı lahana suyunu özdeş kaplara eşit miktarda paylaştırmıştır. Kaplara sırasıyla I, II ve III sıvılarını ekleyip kaplardaki renk değişimini aşağıdaki gibi gözlemlemiştir.
Buna göre aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
a) III numaralı beherdeki sıvı, sirke olabilir.
b) I numaralı beherdeki sıvı, cam kapta saklanmalıdır.
c) II numaralı beherdeki sıvı, bazik özellik gösterir.
d) Beherlerdeki sıvıların pH değeri III>I>II şeklindedir.
Çözüm:
Bu soruda kırmızı lahana suyunun bir pH belirteci (ayraç) olarak nasıl çalıştığı anlatılıyor. Önce sorudaki bilgileri bir kenara not edelim, sonra da görselleri bu bilgilere göre yorumlayalım.
Adım 1: Sorudaki Bilgileri Anlayalım
Kırmızı lahana suyu farklı pH değerlerinde farklı renkler alıyormuş. Haydi özetleyelim:
- pH < 7 (Asidik) ise renk kırmızıya dönüyor.
- pH ≈ 7 (Nötr) ise renk mordur. (Bu, lahana suyunun kendi rengi)
- pH > 7 (Bazik) ise renk önce maviye, pH daha da artarsa (yani daha kuvvetli baz olursa) yeşile dönüyor.
Adım 2: Beherlerdeki Renkleri Yorumlayalım
Şimdi kaplardaki renklere bakarak içlerindeki sıvıların asit mi, baz mı yoksa nötr mü olduğunu bulalım.
- I numaralı beher: Renk mavi. Bilgimize göre mavi renk, sıvının bazik olduğunu gösterir (pH > 7).
- II numaralı beher: Renk mor. Mor renk, sıvının nötr olduğunu gösterir (pH ≈ 7). Saf su gibi olabilir.
- III numaralı beher: Renk yeşil. Yeşil renk, sıvının kuvvetli bazik olduğunu gösterir (pH değeri maviden bile daha yüksek).
Adım 3: Şıkları Tek Tek İnceleyelim
Artık her kaptaki sıvının özelliğini biliyoruz. Şıkları kontrol edebiliriz.
A) III numaralı beherdeki sıvı, sirke olabilir.
III numaralı beherde kuvvetli bir baz var. Sirke ise asetik asit içerir, yani asidiktir. Bu yüzden bu şık yanlıştır.
B) I numaralı beherdeki sıvı, cam kapta saklanmalıdır.
I numaralı beherdeki sıvı baziktir. Kuvvetli bazlar cam ve porselen gibi malzemeleri aşındırabilir. Bu yüzden genellikle plastik kaplarda saklanmaları tavsiye edilir. Bu ifade de yanlıştır.
C) II numaralı beherdeki sıvı, bazik özellik gösterir.
II numaralı beherdeki sıvının rengi mor, bu da onun nötr olduğunu gösterir. Bazik değildir. Bu şık da yanlıştır.
D) Beherlerdeki sıvıların pH değeri III > I > II şeklindedir.
Hadi pH değerlerini sıralayalım. Unutmayın, pH 7’den ne kadar uzaklaşırsa baz o kadar kuvvetli olur.
- III (Yeşil): En kuvvetli baz, yani pH değeri en yüksek.
- I (Mavi): Bazik, yani pH’ı 7’den büyük ama yeşilden küçük.
- II (Mor): Nötr, yani pH’ı yaklaşık 7.
Sıralama yaparsak: pH (III) > pH (I) > pH (II) olur. Bu şık bizim bulduğumuz sıralamayla aynı! O zaman bu ifade doğrudur.
Sonuç olarak doğru cevap D seçeneğidir.