8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 179

Harika bir etkinlik! Sevgili öğrencilerim, gelin birlikte bu deneyi adım adım analiz edelim ve eğik düzlemin bize ne gibi kolaylıklar sağladığını, yani avantajlarını keşfedelim. Bu deneyi sanki laboratuvarda birlikte yapıyormuşuz gibi düşünebilirsiniz.

Soru: Görseldeki “Eğik Düzlemin Sağladığı Avantajlar” etkinliğinin amacı nedir ve deneyin adımları izlendiğinde hangi sonuçlara ulaşılması beklenir?

Merhaba arkadaşlar! Bu deneyin amacı, adından da anlaşılacağı gibi, bir yükü belli bir yüksekliğe çıkarırken eğik bir düzlem, yani bir rampa kullanmanın, onu doğrudan yukarı kaldırmaya göre ne kadar daha kolay olduğunu gözlemlemektir. Yani “kuvvetten kazanç” sağlayıp sağlamadığımızı göreceğiz. Gelin şimdi adımları ve beklenen sonuçları inceleyelim.

Unutmayın, basit makineler iş yapma kolaylığı sağlar. Eğik düzlem de en temel ve en çok kullandığımız basit makinelerden biridir.

Çözüm ve Açıklama:

Adım 1: Deneyin Amacını ve Değişkenleri Kavrayalım

Bu deneyde bir ağırlığı farklı yollarla 10 cm yüksekliğe çıkarmaya çalışacağız. Amacımız, uyguladığımız kuvvetin nasıl değiştiğini dinamometre ile ölçmek. Burada bizim için önemli olan iki şey var:

• Yükseklik (h): Kitapların oluşturduğu 10 cm’lik yükseklik. Bu deney boyunca sabit kalacak.
• Eğik Düzlemin Boyu (l): Cetvelin uzunluğu. Deneyde bu uzunluğu değiştirerek (30 cm, 25 cm, 20 cm gibi) eğimi artırıp azaltacağız. Bu bizim bağımsız değişkenimiz, yani bizim değiştirdiğimiz şey.
• Uygulanan Kuvvet (F): Ağırlığı çekmek için dinamometre ile uyguladığımız kuvvet. Bu da bizim bağımlı değişkenimiz, yani eğik düzlemin boyuna bağlı olarak değişmesini beklediğimiz değer.

Adım 2: İlk Ölçüm – Referans Değerimiz

Deneyin ilk başında bizden bir şey yapmamız isteniyor: “Ağırlık takımını kitapların en üst hizasına kadar kaldırınız. Bu sırada dinamometrede okuduğunuz değeri not alınız.”

Bu çok önemli bir adım! Çünkü bu ölçüm, bize ağırlığın gerçek değerini, yani onu eğik düzlem olmadan, doğrudan yukarı kaldırmak için gereken kuvveti gösterir. Diyelim ki ağırlığımız 10 Newton (N) olsun. Dinamometrede bu değeri okuyup bir kenara not alıyoruz. Bu bizim karşılaştırma yapacağımız temel değerimiz.

Adım 3: En Uzun Eğik Düzlem ile Ölçüm (Eğimin en az olduğu durum)

Şimdi 30 cm’lik cetvelimizi kullanarak 10 cm yüksekliğindeki kitaplara bir rampa yapıyoruz. Ağırlığı bu rampanın başından sonuna kadar sabit bir hızla çekiyoruz ve dinamometrede okunan değeri not alıyoruz.

Beklenen Sonuç: Dinamometrede okuyacağımız değer, kesinlikle ağırlığın gerçek değeri olan 10 N’dan daha az olacaktır. Örneğin, 4 N gibi bir değer okuyabiliriz. Neden mi? Çünkü eğik düzlem, uygulamamız gereken kuvveti azaltarak bize kuvvet kazancı sağlar. Ancak karşılığında ne olur? Ağırlığı 10 cm yukarı çıkarmak için 30 cm’lik bir yol boyunca çekmek zorunda kalırız. Yani yoldan kaybettik ama kuvvetten kazandık!

Adım 4: Eğik Düzlemin Boyunu Kısaltarak Ölçümleri Tekrarlamak

Deneyin devamında eğik düzlemin boyunu önce 25 cm’e, sonra da 20 cm’e düşürmemiz isteniyor. Yüksekliğimiz hala aynı: 10 cm. Peki rampa kısaldıkça ne değişir? Tabi ki rampanın eğimi (dikliği) artar!

• 25 cm’lik rampa için: Rampamız biraz daha dikleşti. Ağırlığı çektiğimizde dinamometrede okuyacağımız değer, bir önceki adımdaki 4 N’dan daha büyük ama hala 10 N’dan küçük olacaktır. Mesela 5 N gibi bir değer okuruz.
• 20 cm’lik rampa için: Rampamız artık en dik halinde. Ağırlığı çektiğimizde okuyacağımız değer daha da artacak ama yine de 10 N’dan küçük kalacaktır. Örneğin 6 N gibi bir değer okuruz.

Adım 5: Genel Sonuç ve Yorumlama

Tüm ölçümleri bir araya getirdiğimizde ne görüyoruz?

• Doğrudan kaldırma: 10 N
• 30 cm rampa ile çekme: 4 N (En büyük kuvvet kazancı)
• 25 cm rampa ile çekme: 5 N
• 20 cm rampa ile çekme: 6 N (En az kuvvet kazancı)

Bu deneyden çıkaracağımız en önemli sonuç şudur:

Bir eğik düzlemde, rampanın boyu ne kadar uzun olursa (yani eğim ne kadar az olursa), uygulamamız gereken kuvvet o kadar azalır ve kuvvet kazancımız o kadar artar.

Yani, daha uzun bir rampa kullanmak işimizi daha da kolaylaştırır, ama karşılığında cismi daha uzun bir yolda hareket ettirmemiz gerekir. İşte basit makinelerin sırrı da budur: İşten veya enerjiden kazanç sağlamazlar, sadece kuvvetten ya da yoldan kazanç sağlayarak iş yapma kolaylığı sunarlar.