Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencim, 7. Ünite Değerlendirme Çalışmaları’ndaki bu soruları birlikte analiz edelim ve çözelim. Elektrik konusu ilk başta biraz kafa karıştırıcı gelebilir ama temel mantığını kavradığımızda ne kadar kolay olduğunu göreceksin. Haydi başlayalım!
A) Aşağıdaki ifadelerde verilen bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” harfini ifadelerin sonundaki kutulara yazınız. Cevaplarınızı kontrol edip yanlış olan ifadelerin doğrusunu noktalı yerlere yazınız.
1. Yüklü bir cisim ile nötr (yüksüz) bir cisim arasında itme ya da çekme olmaz.
Cevap: Y (Yanlış)
Açıklama:
Adım 1: Elektriklenmenin temel kurallarından birini hatırlayalım. Yüklü cisimler, nötr cisimleri her zaman çekerler. Bu olaya etki ile elektriklenme diyoruz.
Adım 2: Örneğin, pozitif yüklü bir çubuğu nötr bir kağıt parçasına yaklaştırdığımızda, çubuk kağıdın içindeki negatif yükleri (elektronları) kendine doğru çeker. Kağıdın çubuğa yakın olan tarafı negatif, uzak olan tarafı pozitif yüklenmiş gibi olur. Bu durumda çekim kuvveti oluşur.
Doğrusu: Yüklü bir cisim ile nötr bir cisim arasında çekme kuvveti oluşur.
2. Otomobil ile beyaz eşyaların boyanmasında ve parmak izinin belirlenmesinde elektriklenmeden yararlanılır.
Cevap: D (Doğru)
Açıklama:
Bu ifade tamamen doğrudur. Sanayide, boya tanecikleri pozitif (+) veya negatif (-) yükle yüklenir. Boyanacak olan araba veya beyaz eşya ise zıt yükle yüklenir. Zıt yükler birbirini çektiği için boya yüzeye mükemmel bir şekilde ve eşit olarak dağılır. Benzer bir yöntem, olay yerindeki parmak izlerini belirlemek için kullanılan tozların yüzeye yapışmasında da kullanılır. Bu, statik elektriğin hayatımızı kolaylaştıran harika bir örneğidir.
3. Yıldırımdan korunmak için yüksek binaların tepesine paratoner (yıldırımsavar) adı verilen sivri uçlu metal çubuklar takılır.
Cevap: D (Doğru)
Açıklama:
Evet, bu da doğru bir bilgidir. Paratoner, binaları yıldırımın zararlı etkilerinden korumak için tasarlanmıştır. Yıldırım, bulutlardaki çok yüksek miktardaki elektrik yükünün en kısa yoldan toprağa akmasıdır. Paratoner, sivri ucu sayesinde bu elektrik yükünü üzerine çeker ve topraklama hattı ile güvenli bir şekilde toprağa iletir. Böylece bina ve içindekiler korunmuş olur.
4. Yünlü kumaşa sürtülen balonlar, aynı yükle yüklendiğinden birbirini çeker.
Cevap: Y (Yanlış)
Açıklama:
Adım 1: Elektrik yüklerinin en temel kuralını hatırlayalım: Aynı yükler birbirini iter, zıt yükler birbirini çeker.
Adım 2: İki tane balonu da aynı yünlü kumaşa sürttüğümüzde, her iki balon da yünlü kumaştan elektron alarak negatif (-) yükle yüklenir. Yani iki balonun da yükü aynı (negatif) olur.
Adım 3: Aynı yüke sahip oldukları için bu balonlar birbirine yaklaştırıldığında birbirlerini iterler, çekmezler.
Doğrusu: Yünlü kumaşa sürtülen balonlar, aynı yükle yüklendiğinden birbirini iter.
5. Pozitif yük sayısı negatif yük sayısından fazla olan cisimlere “pozitif yüklü cisimler” denir.
Cevap: D (Doğru)
Açıklama:
Bu, pozitif yüklü bir cismin tanımıdır. Bir atomda normalde proton (pozitif yük) sayısı elektron (negatif yük) sayısına eşittir ve cisim nötrdür. Eğer cisim elektron kaybederse, pozitif yük sayısı negatif yük sayısından fazla olur ve cisim pozitif yüklü hale gelir.
B) Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun sözcüklerle tamamlayınız.
1. Elektrik yüklü bir bulut yeryüzüne yeterince yaklaştığında buluttan yere ya da yerden buluta elektrik yükü boşalması olayına yıldırım adı verilir.
Açıklama: Bu doğa olayı, bulutlar ile yeryüzü arasındaki devasa bir statik elektrik boşalmasıdır ve hepimizin bildiği gibi buna yıldırım denir.
2. Bir cismin elektrikle yüklü olup olmadığını anlamayı ve yük türünü belirlemeyi sağlayan araçlara elektroskop denir.
Açıklama:Elektroskop, bir cismin yüklü olup olmadığını, yüklü ise hangi tür yükle (pozitif mi, negatif mi) yüklü olduğunu anlamamıza yarayan basit ama çok kullanışlı bir alettir.
3. Termik santral, fosil yakıtların yanmasıyla oluşan ısı enerjisinden elektrik enerjisi üreten güç santralidir.
Açıklama: Termik santraller, kömür, doğal gaz, petrol gibi fosil yakıtları yakarak ısı elde eder. Bu ısıyla su buharlaştırılır, buharın gücüyle türbinler döndürülür ve jeneratörler aracılığıyla elektrik enerjisi üretilir.
4. Lamba, ışıklı tabela, televizyon ve bilgisayar ekranı, elektrik enerjisini ışık enerjisi dönüştüren uygulamalardır.
Açıklama: Bu cihazların hepsi elektrik enerjisini kullanarak etraflarını aydınlatır. Yani temel olarak elektrik enerjisini ışık enerjisine (ve bir miktar da ısı enerjisine) dönüştürürler.
5. Üzerindeki pozitif yük sayısı negatif yük sayısından fazla olan cisimler pozitif yüklü cisim olarak adlandırılır.
Açıklama: Bu soru, A bölümündeki 5. sorunun aynısı aslında! Bir cisim elektron kaybederse, geride kalan pozitif yükler (protonlar) daha fazla olacağı için cisim pozitif yüklü olur.
Umarım açıklamalarım net ve anlaşılır olmuştur. Bu konuları tekrar etmeyi ve bol bol soru çözmeyi unutma. Başarılar dilerim!