Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu görseldeki soruları adım adım, anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
1) Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi sırasında izlediği yörüngenin yönünü yukarıdaki görsel üzerinde oklarla belirtiniz.
Sevgili arkadaşlar, bu soruyu cevaplamak için Dünya’nın Güneş etrafındaki hareketini hatırlamamız gerekiyor.
- Adım 1: Dünya, Güneş etrafında bir yörüngede dolanır. Bu dolanma hareketinin bir yönü vardır ve bu yön hiç değişmez.
- Adım 2: Bu hareketin yönü, saat yönünün tersinedir. Yani, saatin akrep ve yelkovanının döndüğü yönün tam tersine doğru hareket eder.
- Adım 3: Görsel üzerinde bu yönü oklarla gösterecek olursak, oklarımız I numaralı konumdan II’ye, II’den III’e, III’ten IV’e ve son olarak IV’ten tekrar I’e doğru gitmelidir.
Kısacası, Dünya’nın dolanma yönü saat yönünün tersidir.
2) Dünya’nın I, II, III ve IV. konumlarına karşılık gelen tarihleri görsel üzerindeki kutulara yazınız.
Bu soruyu çözmek için Dünya’nın eksen eğikliğinin mevsimleri nasıl oluşturduğunu ve bu özel tarihlerin ne anlama geldiğini bilmeliyiz. Hadi konumları tek tek inceleyelim.
- Adım 1 (Konum I): Görsele dikkatlice bakalım. Bu konumda Dünya’nın Kuzey Yarım Küresi Güneş’ten uzağa doğru eğilmiş, Güney Yarım Küresi ise Güneş’e doğru dönük. Bu durumda Kuzey Yarım Küre’de kış, Güney Yarım Küre’de ise yaz mevsimi başlar. Bu tarihe kış gündönümü deriz.
Sonuç: I numaralı konum 21 Aralık’tır. - Adım 2 (Konum II): Dünya, saat yönünün tersinde ilerledi ve II numaralı konuma geldi. Kış mevsiminden sonra Kuzey Yarım Küre için hangi mevsim gelir? Tabii ki ilkbahar! Bu konumda gece ve gündüz süreleri eşitlenir. Bu olaya ekinoks diyoruz.
Sonuç: II numaralı konum 21 Mart’tır. - Adım 3 (Konum III): Hareket devam ediyor ve Dünya III numaralı konuma ulaşıyor. Bu sefer Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e doğru en eğik olduğu konumu görüyoruz. Bu da Kuzey Yarım Küre’de yaz mevsiminin başlangıcı demektir. Bu tarihe de yaz gündönümü denir.
Sonuç: III numaralı konum 21 Haziran’dır. - Adım 4 (Konum IV): Yazdan sonra Kuzey Yarım Küre için sonbahar mevsimi başlar. Tıpkı II numaralı konum gibi, bu konumda da gece ve gündüz süreleri eşitlenir. Bu da bir ekinoks tarihidir.
Sonuç: IV numaralı konum 23 Eylül’dür.
3) Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri görselden yararlanarak uygun numaralar ile tamamlayınız.
Şimdi de bu bilgilerimizi kullanarak boşlukları dolduralım.
a. Güneş ışınları güney yarım kürede bulunan Oğlak Dönencesi’ne öğle vakti dik açı ile düştüğünde Dünya ……………………… konumundadır.
- Adım 1: Cümledeki ipucunu bulalım: “Güneş ışınları Oğlak Dönencesi’ne dik açı ile düşüyor.” Oğlak Dönencesi Güney Yarım Küre’dedir. Güneş ışınlarının bir yere dik düşmesi, orada yaz mevsiminin yaşandığı anlamına gelir.
- Adım 2: Yani Güney Yarım Küre’de yaz mevsiminin yaşandığı konumu bulmalıyız. Yukarıdaki açıklamalarımızdan hatırlayacağımız gibi, bu durum 21 Aralık tarihinde gerçekleşir.
- Adım 3: Görselde 21 Aralık tarihine karşılık gelen konum ise I numaralı konumdur.
Sonuç: Güneş ışınları güney yarım kürede bulunan Oğlak Dönencesi’ne öğle vakti dik açı ile düştüğünde Dünya I konumundadır.
b. Dünya ……………………… konumundayken gece-gündüz süreleri her yerde eşit olur.
- Adım 1: Buradaki anahtar kelimemiz “gece-gündüz süreleri eşit”. Bu özel duruma ne ad veriyorduk? Evet, ekinoks!
- Adım 2: Bir yılda iki kez ekinoks yaşanır: Biri ilkbahar başlangıcı, diğeri sonbahar başlangıcıdır.
- Adım 3: Görselimizde bu tarihlere karşılık gelen konumlar 21 Mart (II) ve 23 Eylül’dür (IV). Dolayısıyla her iki konum da bu boşluk için doğrudur.
Sonuç: Dünya II ve IV konumundayken gece-gündüz süreleri her yerde eşit olur.
c. Ülkemizde en uzun gecenin yaşandığı tarihte Dünya ……………………… konumundadır.
- Adım 1: İpucumuz: “Ülkemizde en uzun gece”. Ülkemiz, yani Türkiye, Kuzey Yarım Küre’de yer alır.
- Adım 2: Kuzey Yarım Küre’de en uzun gece, kış mevsiminin başladığı gün olan kış gündönümünde yaşanır. Bu tarih 21 Aralık’tır.
- Adım 3: Görselimize tekrar baktığımızda 21 Aralık tarihinin I numaralı konum ile gösterildiğini görüyoruz.
Sonuç: Ülkemizde en uzun gecenin yaşandığı tarihte Dünya I konumundadır.
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, bu şemayı anladığınızda mevsimlerle ilgili birçok soruyu kolayca çözebilirsiniz. Harikasınız!