Harika bir soru! DNA ve Genetik Kod ünitesinin en önemli konularından olan mutasyon ve modifikasyonu ne kadar anladığımızı ölçen güzel bir etkinlik. Hadi gelin, bu soruları birlikte, adım adım ve anlayarak çözelim.
3) Aşağıdaki tanıyıcı dallanmış ağaç diyagramında verilen ifadelerin mutasyona mı yoksa modifikasyona mı ait olduğunu belirleyip, uygun tarafı takip ederek doğru çıkışa ulaşınız.
Bu tür dallanmış ağaç sorularında, her bir ifadenin hangi kavrama ait olduğunu doğru bir şekilde belirleyerek ilerlememiz gerekiyor. Tıpkı bir labirentte doğru yolu bulmak gibi!
Unutmayalım:
Mutasyon: Genlerin yapısında meydana gelen, genellikle kalıcı ve üreme hücrelerinde olursa kalıtsal olan değişimlerdir.
Modifikasyon: Çevre şartlarının etkisiyle genlerin işleyişinde meydana gelen, kalıtsal olmayan, geçici değişimlerdir.
Şimdi bu bilgilerle yola çıkalım:
Adım 1: İlk İfadeyi Değerlendirelim
Dallanmış ağacın en solundaki ilk ifadeye bakıyoruz: “Üreme hücrelerinde görülenleri nesilden nesile aktarılır.”
Bu özellik kime aitti? Elbette mutasyona! Modifikasyonlar asla nesilden nesile aktarılmazdı. O zaman Mutasyon yazan oku takip etmeliyiz.
Adım 2: İkinci İfadeyi Değerlendirelim
Mutasyon okunu takip ettiğimizde karşımıza şu ifade çıkıyor: “Değişikliğe neden olan etken ortadan kaldırıldığında canlı eski hâline dönemez.”
Bir düşünelim, mutasyonlar kalıcı değişimlerdi, değil mi? Örneğin radyasyon yüzünden oluşan bir mutasyon, radyasyon ortadan kalkınca düzelmez. Bu ifade de kesinlikle mutasyonun bir özelliğidir. O halde yine Mutasyon yazan oku takip ediyoruz.
Adım 3: Sonuca Ulaşalım
İkinci adımdaki Mutasyon okunu takip ettiğimizde bizi doğrudan bir çıkışa götürüyor.
Sonuç: Ulaştığımız çıkış 4. Çıkış‘tır.
4) Mutasyon ve modifikasyon arasındaki farkları aşağıdaki tabloya örnekteki gibi yazınız.
Bu soruda iki kavram arasındaki temel farkları hatırlamamız isteniyor. Tabloyu doldurarak bu bilgileri pekiştirelim. İlk satır zaten bize bir ipucu vermiş!
İşte doldurulmuş tablomuz:
| Mutasyon | Modifikasyon |
| Genlerin yapısında meydana gelen değişimlerdir. | Genlerin işleyişinde meydana gelen değişimlerdir. |
| Üreme hücrelerinde meydana gelirse kalıtsaldır, nesilden nesile aktarılır. | Kalıtsal değildir, sonraki nesillere aktarılmaz. |
| Değişime neden olan etken ortadan kalksa bile canlı genellikle eski haline dönemez. Değişimler kalıcıdır. | Değişime neden olan etken ortadan kalktığında canlı eski haline dönebilir. Değişimler geçicidir. |
Açıklama:
- Birinci Fark (Yapı/İşleyiş): Soruda verildiği gibi en temel fark budur. Mutasyon DNA’nın yapısını, şifresini bozarken; modifikasyon sadece o şifrenin okunma şeklini, yani genin çalışmasını (işleyişini) değiştirir.
- İkinci Fark (Kalıtsallık): Spor yaparak kaslarınızı geliştirmeniz bir modifikasyondur ve çocuğunuz kaslı doğmaz. Yani kalıtsal değildir. Ama Van kedisinin gözlerinin farklı renkte olması bir mutasyondur ve yavrularına da bu özelliği aktarabilir. Yani üreme hücrelerindeyse kalıtsaldır.
- Üçüncü Fark (Kalıcılık): Yazın güneşlenince bronzlaşmamız bir modifikasyondur. Kış gelip güneş etkisi ortadan kalkınca ten rengimiz eski haline döner. Yani geçicidir. Fakat radyasyonun sebep olduğu altı parmaklılık gibi bir mutasyon kalıcıdır, kendi kendine düzelmez.
Umarım açıklamalarım konuyu daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Başarılar dilerim!