Merhaba sevgili öğrencim, gönderdiğin Fen Bilimleri sorularını bir öğretmen olarak senin için adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hadi başlayalım!
5) Rüzgâr oluşumunda sıcaklık farkının etkisini gözlemlemek için aşağıdaki deney düzeneği hazırlanmıştır.
- Cam boru yatay eksende görseldeki gibi sabitlenmiştir.
- Cam borunun içerisinde bir parça kâğıt yakılarak duman oluşması sağlanmıştır.
- Cam borunun her iki ucu bant yardımıyla kapatılarak dumanın cam boru içerisinde birikmesi sağlanmıştır.
- Mumlardan biri cam borunun sağına, üç tanesi de cam borunun soluna yerleştirilerek yakılmıştır.
- Cam borunun uçlarındaki bantlar aynı anda çıkarılarak dumanın hareketi gözlenmiştir.
Buna göre yapılan bu deneyin sonuçları ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?
a) Üç mumun olduğu bölgede yükselici hava hareketi gözlenir.
b) Bir mumun olduğu bölgede yüksek basınç alanı oluşur.
c) Duman 1 yönünde hareket eder.
d) Bir mumun olduğu bölgede alçalıcı hava hareketleri gözlenir.
Çözüm:
Bu soruyu çözebilmek için rüzgârın nasıl oluştuğunu hatırlamamız gerekiyor. Rüzgâr, her zaman yüksek basınç alanından alçak basınç alanına doğru hareket eden yatay hava hareketidir. Peki, yüksek ve alçak basınç nasıl oluşur? Haydi deney üzerinden inceleyelim.
Adım 1: Sıcaklık Farklarını Belirleyelim
Deney düzeneğinin sol tarafında üç tane mum, sağ tarafında ise bir tane mum var. Bu demektir ki, sol taraf sağ tarafa göre daha sıcak olacak. Sağ taraf ise sol tarafa göre daha soğuk kalacak.
Adım 2: Sıcak Havanın Davranışını İnceleyelim (Sol Taraf – 3 Mum)
Isınan hava genleşir ve yoğunluğu azalır. Yoğunluğu azalan hava ise yükselir. Bu olaya biz yükselici hava hareketi diyoruz. Hava yükseldiği için o bölgedeki basınç azalır ve Alçak Basınç Alanı oluşur. Yani, A şıkkı doğrudur.
Adım 3: Soğuk Havanın Davranışını İnceleyelim (Sağ Taraf – 1 Mum)
Soğuk hava ise daha yoğundur. Yoğun olan hava alçalır. Bu olaya da alçalıcı hava hareketi diyoruz. Hava alçaldığı için o bölgedeki basınç artar ve Yüksek Basınç Alanı oluşur. Bu durumda, B ve D şıkları da doğrudur.
Adım 4: Dumanın Hareket Yönünü Bulalım
Rüzgârın (ve dolayısıyla dumanın) her zaman yüksek basınçtan alçak basınca doğru estiğini söylemiştik. Bizim deneyimizde yüksek basınç alanı sağ tarafta (bir mumun olduğu yer), alçak basınç alanı ise sol tarafta (üç mumun olduğu yer). Bu yüzden duman, sağdan sola doğru, yani 2 yönünde hareket edecektir.
Adım 5: Yanlış Şıkkı Bulalım
C şıkkında “Duman 1 yönünde hareket eder.” deniliyor. Biz ise dumanın 2 yönünde hareket edeceğini bulduk. Bu nedenle bu ifade yanlıştır.
Sonuç:
Doğru cevap C seçeneğidir.
6) Aşağıda bazı bilgi kartları verilmiştir.
Bilgi kartları katlanarak uygun kutuya atılacaktır.
Buna göre tüm kartlar uygun kutulara yerleştirildiğinde hangi kutuda kaç adet kart bulunur?
a) İklim Kutusu: 3 / Hava Olayı Kutusu: 3
b) İklim Kutusu: 2 / Hava Olayı Kutusu: 4
c) İklim Kutusu: 1 / Hava Olayı Kutusu: 5
d) İklim Kutusu: 5 / Hava Olayı Kutusu: 1
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için iklim ve hava olayları arasındaki farkları bilmemiz gerekiyor. Unutma, hava olayları kısa süreli ve dar bir alanda etkili olurken, iklim çok uzun yıllar boyunca (30-35 yıl) gözlemlenen hava olaylarının ortalamasıdır ve geniş bir bölgeyi kapsar.
Adım 1: Kartları Tek Tek Sınıflandıralım
Şimdi her bir kartı dikkatlice okuyup hangi kutuya ait olduğuna karar verelim.
- “Uzun süreli atmosfer olaylarının ortalamasıdır.”: “Uzun süreli” ve “ortalama” kelimeleri bize hemen İKLİM‘i hatırlatmalı. Bu kart İklim Kutusu‘na gider.
- “Kısa süreli olaylardır.”: “Kısa süreli” ifadesi doğrudan HAVA OLAYI‘nı tanımlar. Bu kart Hava Olayı Kutusu‘na gider.
- “Güneşli, rüzgârlı, yağmurlu gibi kavramlarla ifade edilebilir.”: Bunlar günlük tahminlerdir. Yani HAVA OLAYI‘dır. Bu kart Hava Olayı Kutusu‘na gider.
- “Dar bir alanda gerçekleşir.”: Bir şehirde yağmur yağarken başka bir ilçesinde güneş olması gibi, dar alanları etkileyen olaylar HAVA OLAYI‘dır. Bu kart Hava Olayı Kutusu‘na gider.
- “İlgili bilim dalı meteorolojidir.”: Meteoroloji, hava olaylarını inceleyen bilim dalıdır. Dolayısıyla bu kart HAVA OLAYI ile ilgilidir ve Hava Olayı Kutusu‘na gider.
- “Bu konuda incelemeler yapan bilim insanlarına ‘klimatolog’ denir.”: Klimatologlar (iklim bilimciler) iklimi inceler. Bu kart İKLİM ile ilgilidir ve İklim Kutusu‘na gider.
Adım 2: Kartları Sayalım
Şimdi hangi kutuya kaç kart attığımıza bakalım:
- İklim Kutusu: 2 adet kart
- Hava Olayı Kutusu: 4 adet kart
Adım 3: Doğru Seçeneği Bulalım
Seçeneklere baktığımızda, İklim Kutusu’nda 2, Hava Olayı Kutusu’nda 4 kart bulunan şık B şıkkıdır.
Sonuç:
Doğru cevap B seçeneğidir.
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin. Başarılar dilerim!