Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle “Madde ve Endüstri” ünitemizle ilgili “Neler Öğrendik?” bölümündeki soruları birlikte çözeceğiz. Bu sorular, periyodik sistemin tarihçesini ve elementlerin sınıflandırılmasını ne kadar iyi anladığımızı görmemize yardımcı olacak. Haydi başlayalım!
1) Tabloda bilim insanlarının adlarının başında verilen harfleri elementlerin sınıflandırılması ile ilgili çalışmaların başındaki uygun kutulara yazınız.
Bu soruda, periyodik tablonun gelişimine katkıda bulunan bilim insanlarının yaptığı çalışmaları doğru bir şekilde eşleştirmemiz isteniyor. Gelin, her bir ifadeyi adım adım inceleyelim ve doğru bilim insanını bulalım.
- Adım 1:“Mendeleyev ile benzer bir çalışma yapmıştır.”
Bu ifade, Dmitri Mendeleyev ile hemen hemen aynı zamanlarda, ondan habersiz bir şekilde elementleri fiziksel özelliklerine göre sıralayan bilim insanını soruyor. Bu kişi f) Meyer‘dir. Lothar Meyer de elementleri artan atom kütlelerine göre sıralamıştır.
- Adım 2:“Elementleri üçlü gruplar hâlinde sınıflandırmıştır.”
Elementleri benzer özelliklerine göre üçerli gruplara ayıran ilk bilim insanlarından biri b) Döbereiner‘dır. Bu çalışmasına “Triadlar (Üçlüler) Kuralı” denir.
- Adım 3:“Elementlerin sınıflandırılmasını müzikteki notalara benzetmiştir.”
Elementleri sıraladığında, her 8 elementte bir özelliklerin tekrar ettiğini fark edip bunu müzikteki notalara (oktavlara) benzeten bilim insanı e) Newlands‘dır. Bu kurala “Oktavlar Kuralı” adını vermiştir.
- Adım 4:“Elementleri artan atom numaralarına göre sıralamıştır.”
Günümüzde kullandığımız modern periyodik tablonun temelini atan kişidir. Elementlerin özelliklerinin atom kütlesine değil, atom numarasına (yani proton sayısına) bağlı olduğunu keşfetmiştir. Bu önemli buluşu yapan bilim insanı a) Moseley‘dir.
- Adım 5:“Yaptığı sınıflandırmada henüz keşfedilmemiş elementler için tabloda bazı kutuları boş bırakmıştır.”
Bu, periyodik tablonun babası olarak kabul edilen c) Mendeleyev‘in en dahice hamlelerinden biridir. O zamanlar bilinmeyen elementlerin varlığını tahmin etmiş ve onların yerini boş bırakarak ileride bulunacaklarını öngörmüştür.
- Adım 6:“Periyodik sisteme son şeklini vermiştir.”
Periyodik tablonun en altına iki sıra daha (Lantanitler ve Aktinitler) ekleyerek tablonun günümüzdeki son halini almasını sağlayan bilim insanı d) Seaborg‘dur.
Sonuç olarak eşleştirme şu şekildedir:
f …. Mendeleyev ile benzer bir çalışma yapmıştır.
b …. Elementleri üçlü gruplar hâlinde sınıflandırmıştır.
e …. Elementlerin sınıflandırılmasını müzikteki notalara benzetmiştir.
a …. Elementleri artan atom numaralarına göre sıralamıştır.
c …. Yaptığı sınıflandırmada henüz keşfedilmemiş elementler için tabloda bazı kutuları boş bırakmıştır.
d …. Periyodik sisteme son şeklini vermiştir.
2) Aşağıda metal, ametal ve yarımetallerin çeşitli özellikleri verilmiştir. Verilen özelliklerin başındaki harfleri uygun element sınıflarının yanındaki noktalı yerlere yazınız.
Şimdi de elementlerin sınıflarına göre özelliklerini gruplandıracağız. Unutmayın, metaller, ametaller ve yarımetallerin kendilerine özgü belirgin özellikleri vardır. Haydi bu özellikleri doğru yerlere yerleştirelim.
Adım 1: Metallerin Özelliklerini Bulalım
Metaller genellikle parlaktır, elektriği ve ısıyı çok iyi iletirler ve kolayca şekil verilebilirler (tel ve levha haline getirilebilirler).
- c. Elektrik ve ısıyı iyi iletir.(Bu, metallerin en bilinen özelliğidir.)
- ç. Tel ve levha hâline getirilebilir.(Bu özelliğe işlenebilirlik diyoruz ve bu da tipik bir metal özelliğidir.)
Adım 2: Ametallerin Özelliklerini Bulalım
Ametaller ise genellikle mattır, elektriği ve ısıyı iyi iletmezler ve katı halde olanları kırılgandır, yani şekil verilemez. Ayrıca doğada üç halde de (katı, sıvı, gaz) bulunabilirler.
- b. Oda sıcaklığında katı, sıvı ve gaz hâlde bulunabilir.(Örneğin oksijen gaz, brom sıvı, karbon katıdır.)
- d. Katı olanları kırılgandır.(Bir kömür parçası gibi, üzerine vurduğunuzda dağılırlar.)
- f. Mat görünümlüdür.(Metaller gibi parlamazlar.)
Adım 3: Yarımetallerin Özelliklerini Bulalım
Yarımetaller, adından da anlaşılacağı gibi, hem metallere hem de ametallere benzeyen özellikler taşırlar. Tam arada kalmış gibidirler.
- a. Elektrik ve ısıyı ametallerden daha iyi, metallerden daha az iletir.(Bu “ne tam iletken ne tam yalıtkan” olma durumu, yarımetallerin en önemli özelliğidir ve teknolojide kullanılmalarını sağlar.)
- e. Parlak ya da mat görünümlü olabilir.(Görünüşleri bile metaller ve ametaller arasında bir yerdedir.)
Sonuç olarak gruplandırma şu şekildedir:
Metallerin Özellikleri:c, ç
Ametallerin Özellikleri:b, d, f
Yarımetallerin Özellikleri:a, e
Umarım açıklamalar anlaşılır olmuştur çocuklar. Bu konuları tekrar etmeyi unutmayın. Aklınıza takılan bir soru olursa her zaman sorabilirsiniz. Başarılar dilerim!