Merhaba sevgili öğrencilerim,
Harika bir deney etkinliği! Gelin şimdi bu deneyin sonuçlarını birlikte adım adım analiz edelim ve soruları cevaplayalım. Fen Bilimleri dersini daha iyi anlamak için bu tür etkinlikler çok önemlidir. Unutmayın, bilim merak etmekle ve denemekle başlar!
? İşlemler sonucundaki gözlemlerinize göre aşağıdaki tabloyu doldurunuz.
Hadi bakalım, deneyde yaptığımız işlemleri ve olası sonuçlarını tablomuzda güzelce gösterelim.
Madde: Süt ve Sirke
Yapılan İşlem: Sütün içine sirke eklemek.
İşlemden Sonra Maddede Meydana Gelen Değişimler: Sütün yapısı bozulur, pıhtılaşır ve kesilir. Yani sütte çökelti oluşur.
Madde: Sirke ve Karbonat
Yapılan İşlem: Sirkenin içine karbonat eklemek.
İşlemden Sonra Maddede Meydana Gelen Değişimler: Şiddetli bir köpürme ve gaz çıkışı gözlenir. Bu, yeni bir gaz maddenin oluştuğunu gösterir.
Madde: Şeker
Yapılan İşlem: Şekeri ısıtmak.
İşlemden Sonra Maddede Meydana Gelen Değişimler: Şeker önce erir, sonra rengi kahverengiye döner (karamelize olur) ve kendine has bir koku yayar. Daha fazla ısıtılırsa siyahlaşır, yani kömürleşir.
Madde: Kâğıt
Yapılan İşlem: Kâğıdı yakmak.
İşlemden Sonra Maddede Meydana Gelen Değişimler: Kâğıt, alev alarak yanar ve geriye siyah bir kül bırakır. Yanma sırasında ısı ve ışık açığa çıkar.
Madde: Paslanmamış demir çivi ve mıknatıs
Yapılan İşlem: Mıknatısı çiviye yaklaştırmak.
İşlemden Sonra Maddede Meydana Gelen Değişimler: Mıknatıs demir çiviyi çeker. Çivinin yapısında herhangi bir değişiklik olmaz.
Madde: Pas ve mıknatıs
Yapılan İşlem: Mıknatısı pasa yaklaştırmak.
İşlemden Sonra Maddede Meydana Gelen Değişimler: Mıknatıs, demiri çektiği gibi pası çekmez veya çok az çeker. Bu durum, pasın demirden farklı bir madde olduğunu kanıtlar.
Madde: Elma veya Patates
Yapılan İşlem: Dilimleyip havada bekletmek.
İşlemden Sonra Maddede Meydana Gelen Değişimler: Bir süre sonra dilimlenen yüzeyin rengi kahverengiye döner, yani kararır.
? Yaptığınız işlemler sonucunda hangi maddeler kendi özelliklerini kaybetti? Yazınız.
Bir maddenin kendi özelliğini kaybetmesi demek, onun artık eski madde olmaması, yani kimyasal bir değişime uğraması demektir. Gelin bakalım hangileri kimliğini kaybetmiş:
- Süt: Sirke ile birleşince pıhtılaştı ve yapısı tamamen değişti. Artık o bildiğimiz akışkan süt değil.
- Sirke ve Karbonat: İkisi de tepkimeye girerek gaz oluşturdu. Yani başlangıçtaki sirke ve karbonat özelliklerini yitirdiler.
- Şeker: Isıtılınca rengi, kokusu ve tadı değişti, karamel ve sonra kömür gibi yeni maddelere dönüştü.
- Kâğıt: Yanarak küle dönüştü. Kül, kâğıttan tamamen farklı bir maddedir. Külü tekrar kâğıt yapamayız.
- Demir: Paslanmış çivi örneğinde, demir havadaki oksijenle tepkimeye girerek pas (demir oksit) denen yeni bir maddeye dönüşmüştür. Bu yüzden pas, demir gibi mıknatıs tarafından güçlü çekilmez.
- Elma/Patates: Havayla temas edince karardı. Bu renk değişimi, yüzeyde yeni kimyasal bileşiklerin oluştuğunu gösterir.
? Maddelerde meydana gelen bu değişimlerde yeni madde oluştuğunu gösteren kanıtlar nelerdir? Açıklayınız.
Yeni bir madde oluştuğunu, yani kimyasal bir değişim yaşandığını anlamamızı sağlayan bazı sihirli ipuçları vardır. Deneyimizde bu ipuçlarını bolca gördük!
Adım 1:Renk Değişimi: Şekerin kahverengileşmesi, elmanın kararması, demirin paslanarak turuncumsu bir renk alması gibi olaylar, maddenin iç yapısının değiştiğinin bir kanıtıdır.
Adım 2:Gaz Çıkışı: Sirke ve karbonatı karıştırdığımızda çıkan o fısır fısır sesler ve kabarcıklar, yeni bir gaz maddenin oluştuğunu bize haykırır!
Adım 3:Çökelti Oluşumu: Sütün içine sirke eklediğimizde oluşan pıhtılar, sıvı içinde katı yeni bir maddenin meydana geldiğini, yani çökelti oluştuğunu gösterir.
Adım 4:Isı ve Işık Çıkışı: Kâğıdı yaktığımızda hem ortamın ısınması hem de alevin ışık yayması, bir kimyasal tepkime (yanma) gerçekleştiğinin en belirgin kanıtlarındandır.
Adım 5:Koku Değişimi: Şekerin ısıtılmasıyla ortaya çıkan karamel kokusu da yeni bir maddenin oluştuğuna işarettir.
? Maddelerde meydana gelen bu değişimler fiziksel değişimlerden farklı mıdır? Açıklayınız.
Evet, kesinlikle farklıdır! Bu ayrımı anlamak çok önemli çocuklar.
Fiziksel Değişim: Maddenin sadece dış görünüşünde (şekil, boyut, hâl) meydana gelen değişimlerdir. Maddenin kimliği, yani özü değişmez. Örneğin, suyun donup buz olması, camın kırılması, kâğıdın yırtılması fizikseldir. Buz da sudur, kırık cam da camdır, yırtık kâğıt da kâğıttır.
Kimyasal Değişim: Maddenin iç yapısının değişerek yepyeni maddelere dönüştüğü değişimlerdir. Maddenin kimliği tamamen değişir. Geri dönüşü genellikle mümkün değildir. Deneyimizdeki yanma, paslanma, kararma, çürüme gibi olayların hepsi kimyasal değişimdir.
Sonuç olarak; deneyimizde gözlemlediğimiz değişimlerin çoğu (sütün kesilmesi, şekerin yanması, paslanma vb.) maddenin kimliğini değiştirdiği için kimyasal değişimdir ve bu yönleriyle fiziksel değişimlerden temel olarak ayrılırlar. Mıknatısın çiviyi çekmesi ise bir etkileşimdir ve çivide bir değişime neden olmadığı için bu olaylar arasında fiziksel bir özellik olarak değerlendirilebilir.