Merhaba sevgili öğrencilerim,
Umarım hepiniz iyisinizdir. Bana gönderdiğiniz görseldeki Fen Bilimleri sorularını sizin için bir öğretmen gözüyle analiz ettim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağınız bir dille çözeceğim. Hazırsanız başlayalım!
Soru 6) Balina, denizaslanı, penguen gibi hayvanlar hava sıcaklığının çok düşük olduğu kutup bölgelerinde yaşayabilir. Bu canlıların vücut sıcaklıkları, derilerinin altındaki yağ tabakası ısıyı yavaş ilettiği için, ortam sıcaklığından etkilenmeksizin sabit kalabilir. Yağ tabakası özellikle su altında yaşayan canlıların vücut sıcaklığını düzenleyebilmesi için çok önemlidir. Bu canlılar, vücutlarının kanat ve yüzgeç gibi ısı kaybının fazla olduğu bölgelerindeki sıcaklık dengesini kan dolaşımı ile sağlar. Karada yaşayan canlılar tüyleri sayesinde soğuktan etkilenmez.
Bir dergide verilen bu haberle ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi doğrudur?
A) Soğuk bölgelerde yaşayan hayvanların vücutlarında meydana gelen bu değişimler adaptasyona örnektir.
B) Sirke sineğinin kanadının 16 °C sıcaklıkta düz, 25 °C sıcaklıkta kıvrık olması bu durumla benzerlik göstermektedir.
C) Soğuk bölgelerde yaşayan canlılarda meydana gelen bu değişimler nesilden nesile aktarılmaz.
D) Bu bölgede yaşayan canlılar, vücutlarında meydana gelen değişimler nedeniyle daha zor hayatta kalır.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için önce metni iyi anlamalı ve sonra şıkları teker teker değerlendirmeliyiz. Haydi başlayalım!
Adım 1: Metni Anlayalım
Metin bize kutuplarda yaşayan balina, penguen gibi hayvanların soğuktan nasıl korunduğunu anlatıyor. Bu hayvanların vücutlarında bazı özel yapılar varmış:
- Derilerinin altında kalın bir yağ tabakası. Bu tabaka ısı yalıtımı sağlayarak vücut sıcaklığını koruyor.
- Kan dolaşımları sayesinde ısıyı dengeleyebiliyorlar.
- Karada yaşayanların da tüyleri var.
Bu özellikler, onların o zorlu ve soğuk ortamda hayatta kalmalarını sağlıyor. Bu aklımızda kalsın.
Adım 2: Şıkları Değerlendirelim
A) Soğuk bölgelerde yaşayan hayvanların vücutlarında meydana gelen bu değişimler adaptasyona örnektir.
Adaptasyon neydi bir hatırlayalım: Bir canlının belirli bir çevrede yaşama ve üreme şansını artıran, kalıtsal özelliklerin tümüydü. Metinde anlatılan kalın yağ tabakası, özel tüy yapısı gibi özellikler bu canlıların soğukta hayatta kalmasını sağlıyor ve bu özellikler yavrularına da aktarılıyor. Yani bu tam olarak bir adaptasyondur. Bu şık doğru gibi duruyor!
B) Sirke sineğinin kanadının 16 °C sıcaklıkta düz, 25 °C sıcaklıkta kıvrık olması bu durumla benzerlik göstermektedir.
Sirke sineğinin kanadının sıcaklığa göre şekil değiştirmesi bir modifikasyondur. Modifikasyon, çevrenin etkisiyle ortaya çıkan ve kalıtsal olmayan değişimlerdir. Metindeki özellikler ise kalıtsaldır. Dolayısıyla bu iki durum birbirine benzemez. Bu şık yanlış.
C) Soğuk bölgelerde yaşayan canlılarda meydana gelen bu değişimler nesilden nesile aktarılmaz.
Bu şık, A şıkkının tam tersini söylüyor. Adaptasyonlar kalıtsaldır, yani nesilden nesile aktarılır. Bir penguenin yavrusu da soğuğa dayanıklı özelliklerle doğar. Bu yüzden bu şık kesinlikle yanlış.
D) Bu bölgede yaşayan canlılar, vücutlarında meydana gelen değişimler nedeniyle daha zor hayatta kalır.
Metinde anlatılan özellikler (yağ tabakası, tüyler) bu canlıların hayatta kalmasını zorlaştırmıyor, tam tersine kolaylaştırıyor! Bu özellikler olmasaydı o soğukta yaşayamazlardı. Bu şık da yanlış.
Sonuç:
Tüm şıkları incelediğimizde, metinde anlatılan durumun en doğru açıklamasının adaptasyon olduğunu görüyoruz.
Doğru Cevap: A
Soru 7) Fen bilimleri dersinde öğrenciler aşağıda renkleri ve sayıları verilen düğmeleri kullanarak DNA modeli hazırlayacaktır. Öğretmen, hazırlanacak modelde fosfat olarak lacivert düğmenin kullanılmasına karar vermiştir.
(Görselde düğmeler ve sayıları: Kahverengi: 7, Mavi: 4, Lacivert: 30, Gri: 10, Turuncu: 12, Yeşil: 40)
Buna göre aşağıdaki uygulamalardan hangisini yapan öğrenci en uzun DNA zincirini oluşturur?
Çözüm:
Arkadaşlar, bu soruda en uzun DNA zincirini yapmaya çalışacağız. Bunun için DNA’nın temel kurallarını hatırlamalı ve elimizdeki malzemeleri en verimli şekilde kullanmalıyız.
DNA Kurallarını Hatırlayalım:
- DNA’da her zaman Adenin (A) bazı Timin (T) bazı ile, Guanin (G) bazı da Sitozin (C) bazı ile eşleşir.
- Bu yüzden, bir DNA modelinde Adenin sayısı = Timin sayısı ve Guanin sayısı = Sitozin sayısı olmalıdır.
- Her bir nükleotidde 1 fosfat, 1 şeker ve 1 baz bulunur. Bu yüzden toplam nükleotid sayısı, toplam fosfat sayısına ve toplam şeker sayısına eşit olmalıdır.
En uzun zincir, en fazla sayıda nükleotid kullanılarak yapılan zincirdir. Şimdi şıkları tek tek inceleyerek hangi seçimle en çok nükleotid yapabileceğimizi bulalım.
Adım 1: Elimizdeki Malzemeler
- Kahverengi: 7
- Mavi: 4
- Lacivert (Fosfat): 30
- Gri: 10
- Turuncu: 12
- Yeşil: 40
Adım 2: Şıkları Değerlendirme
Her şık için yapabileceğimiz maksimum nükleotid sayısını hesaplayacağız. Unutmayın, bizi sınırlayan şey her zaman en az olan malzemedir!
A) Şıkkı:
- Şeker: Turuncu (12)
- Adenin (A): Mavi (4)
- Timin (T): Gri (10)
- Guanin (G): Kahverengi (7)
- Sitozin (C): Yeşil (40)
Hesaplama:
- A=4, T=10 ise en fazla 4 tane A-T çifti yapabiliriz. (Toplam 4+4 = 8 nükleotid)
- G=7, C=40 ise en fazla 7 tane G-C çifti yapabiliriz. (Toplam 7+7 = 14 nükleotid)
- Toplamda bazlarla 8 + 14 = 22 nükleotid yapabiliriz.
- Ancak elimizde sadece 12 tane Şeker (Turuncu) var. Bu yüzden en fazla 12 nükleotidli bir zincir yapabiliriz. Bizi şeker sayısı sınırladı.
B) Şıkkı:
- Şeker: Yeşil (40)
- Adenin (A): Turuncu (12)
- Timin (T): Mavi (4)
- Guanin (G): Kahverengi (7)
- Sitozin (C): Gri (10)
Hesaplama:
- A=12, T=4 ise en fazla 4 tane A-T çifti yapabiliriz. (Toplam 4+4 = 8 nükleotid)
- G=7, C=10 ise en fazla 7 tane G-C çifti yapabiliriz. (Toplam 7+7 = 14 nükleotid)
- Toplamda 8 + 14 = 22 nükleotidli bir zincir yapabiliriz. Elimizde 40 şeker ve 30 fosfat var, bu sayı yeterli.
C) Şıkkı:
- Şeker: Gri (10)
- Adenin (A): Yeşil (40)
- Timin (T): Kahverengi (7)
- Guanin (G): Turuncu (12)
- Sitozin (C): Mavi (4)
Hesaplama:
- A=40, T=7 ise en fazla 7 tane A-T çifti yapabiliriz. (Toplam 7+7 = 14 nükleotid)
- G=12, C=4 ise en fazla 4 tane G-C çifti yapabiliriz. (Toplam 4+4 = 8 nükleotid)
- Toplamda bazlarla 14 + 8 = 22 nükleotid yapabiliriz.
- Ancak elimizde sadece 10 tane Şeker (Gri) var. Bu yüzden en fazla 10 nükleotidli bir zincir yapabiliriz. Yine şeker sayısı bizi sınırladı.
D) Şıkkı:
- Şeker: Yeşil (40)
- Adenin (A): Kahverengi (7)
- Timin (T): Mavi (4)
- Guanin (G): Gri (10)
- Sitozin (C): Turuncu (12)
Hesaplama:
- A=7, T=4 ise en fazla 4 tane A-T çifti yapabiliriz. (Toplam 4+4 = 8 nükleotid)
- G=10, C=12 ise en fazla 10 tane G-C çifti yapabiliriz. (Toplam 10+10 = 20 nükleotid)
- Toplamda 8 + 20 = 28 nükleotidli bir zincir yapabiliriz. Elimizde 40 şeker ve 30 fosfat var, bu sayı yeterli.
Adım 3: Karşılaştırma
Şimdi her şıkta oluşturabildiğimiz en uzun zincirlerin uzunluklarını karşılaştıralım:
- A şıkkı: 12 nükleotid
- B şıkkı: 22 nükleotid
- C şıkkı: 10 nükleotid
- D şıkkı: 28 nükleotid
Sonuç:
En uzun DNA zinciri, 28 nükleotid ile D şıkkındaki seçimler yapıldığında oluşturulabiliyor.
Doğru Cevap: D
Umarım açıklamalarım faydalı olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Başarılar dilerim!