8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 184

Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Gelin hep birlikte “Neler Öğrendik?” bölümündeki bu soruları adım adım çözelim ve basit makineler konusunu ne kadar iyi anladığımızı görelim.

Soru 1: Basit makinelerin iş kolaylığı sağlamasının nedeni nedir? Yazınız.

Bu çok önemli bir soru, çünkü basit makinelerin temel mantığını içeriyor. Hadi adım adım açıklayalım.

Adım 1: Basit makineler, onlara uyguladığımız bir kuvveti, başka bir kuvvete dönüştürerek işlerimizi daha kolay yapmamızı sağlar. Bu “iş kolaylığı” dediğimiz şey genellikle üç şekilde karşımıza çıkar:

• Kuvvetin Yönünü Değiştirerek: Örneğin, bir bayrak direğindeki sabit makara sayesinde ipi aşağı doğru çekeriz ama bayrak yukarı doğru hareket eder. Kuvvetin yönünü değiştirmek bize kolaylık sağlar.
• Kuvvetin Büyüklüğünü Değiştirerek (Kuvvetten Kazanç): Bu en sık karşılaştığımız durumdur. Ağır bir yükü daha küçük bir kuvvetle kaldırmamızı sağlarlar. Mesela bir el arabasıyla ağır kumları taşırken, kumun ağırlığından daha az bir kuvvet uygularız. Buna kuvvetten kazanç diyoruz.
• Yoldan Kazanç Sağlayarak: Bazen de küçük bir hareketi daha büyük bir harekete dönüştürmek isteriz. Cımbızı düşünün; parmaklarımızı azıcık hareket ettiririz ama cımbızın ucu daha fazla hareket eder. Bu durumda da yoldan kazanırız ama kuvvetten kaybederiz.

Adım 2: Buradaki en önemli kuralı asla unutmamalıyız! Basit makineler asla işten veya enerjiden kazanç sağlamazlar. Fizikte iş, kuvvet ile o kuvvet doğrultusunda alınan yolun çarpımıdır. Eğer bir basit makine kuvvetten kazanç sağlıyorsa, aynı oranda yoldan kaybettirir. Yani, daha az kuvvet uygularız ama daha uzun bir mesafe boyunca uygularız.

Sonuç:

Basit makinelerin iş kolaylığı sağlamasının nedeni; uygulanan kuvvetin yönünü, doğrultusunu veya büyüklüğünü değiştirmeleridir. Bu sayede kuvvetten veya yoldan kazanç elde etmemizi sağlarlar ancak işten veya enerjiden asla kazanç sağlamazlar.

Soru 2: Evinizde bulunan basit makinelerin listesini yapınız.

Harika bir soru! Aslında evimiz basit makinelerle dolu bir laboratuvar gibidir. Herkesin evinde farklı örnekler olabilir ama genel olarak bulabileceğimiz bazı örnekleri listeleyelim:

• Makas (İki tane kaldıraçtan oluşur)
• Ceviz kıracağı (Bir kaldıraçtır)
• Gazoz açacağı (Bir kaldıraçtır)
• Kapı kolu (Bir çıkrık örneğidir)
• Cımbız (Bir kaldıraçtır)
• Tırnak makası (İki kaldıraçtan oluşan bir sistemdir)
• Bıçak (Bir kamadır)
• Vida (Adı üstünde, bir vidadır)
• Kavanoz kapağı (Bir vidadır)
• Pencere kolu (Bir çıkrık veya kaldıraç olabilir)
• Sarımsak ezici (Bir kaldıraçtır)

Gördüğünüz gibi, farkında olmadan gün içinde ne kadar çok basit makine kullanıyoruz!

Soru 3: Aşağıdaki kaldıraç türlerine ait görsellerde kuvvet, yük ve destek noktalarını çizerek gösteriniz.

Şimdi de resimlerdeki aletlerin birer kaldıraç olduğunu düşünerek temel noktalarını bulalım. Unutmayın:

• Destek (D): Kaldıracın etrafında döndüğü sabit nokta.
• Yük (Y): Kaldırmak, kesmek veya hareket ettirmek istediğimiz nesne (direnç).
• Kuvvet (K): Bizim uyguladığımız güç.

Hadi görselleri tek tek inceleyelim:

1. Makas

• Destek (D): Makasın iki parçasını birleştiren, tam ortadaki vida.
• Kuvvet (K): Parmaklarımızı geçirdiğimiz halkalar.
• Yük (Y): Kestiğimiz kağıt veya kumaşın bulunduğu kesici uçlar.
• (Bu kaldıraç türü, desteğin arada olduğu kaldıraçtır.)

2. El Arabası

• Destek (D): Arabanın tekerleğinin merkezi (dönme noktası).
• Yük (Y): Arabanın içindeki kum veya toprak (ağırlık merkezi).
• Kuvvet (K): Arabayı kaldırmak için tuttuğumuz kolların uçları.
• (Bu kaldıraç türü, yükün arada olduğu kaldıraçtır ve kuvvetten kazanç sağlar.)

3. Çekiç (Çivi Sökerken)

• Destek (D): Çekicin başının tahtaya veya yüzeye temas ettiği nokta.
• Yük (Y): Sökmeye çalıştığımız çivi.
• Kuvvet (K): Çekicin sapının ucundan uyguladığımız çekme kuvveti.
• (Bu kaldıraç türü, desteğin arada olduğu kaldıraçtır.)

4. Ceviz Kıracağı

• Destek (D): Kıracağın en ucundaki menteşeli, birleşik nokta.
• Yük (Y): Kırmak için arasına koyduğumuz ceviz.
• Kuvvet (K): Ellerimizle sıktığımız kollar.
• (Bu kaldıraç türü de yükün arada olduğu kaldıraçtır ve kuvvetten kazanç sağlar.)

5. Cımbız / Maşa

• Destek (D): Cımbızın iki ucunun birleşik olduğu arka kısım.
• Yük (Y): Cımbızla tuttuğumuz nesnenin bulunduğu uç kısım.
• Kuvvet (K): Parmaklarımızla bastırdığımız orta kısım.
• (Bu kaldıraç türü, kuvvetin arada olduğu kaldıraçtır. Kuvvetten kayıp, yoldan kazanç vardır.)

Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika iş çıkardınız!