8. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 27

Merhaba sevgili öğrencilerim,

Bugün sizlerle birlikte “Mevsimler ve İklim” ünitemizle ilgili çok güzel bir soruyu çözeceğiz. Bu tür grafik soruları, konuları ne kadar iyi anladığımızı gösterir. Haydi, dikkatlice soruyu inceleyip adım adım çözelim!

ç. Dünya ………………………… konumundayken kuzey yarım kürede, ………………………… konumundayken ise güney yarım kürede sonbahar mevsimi yaşanmaya başlar.

Bu soruda boşlukları doldurmamız isteniyor. Mevsimlerin başlangıç tarihlerini hatırlayalım.

• Kuzey yarım kürede sonbahar 23 Eylül tarihinde başlar.
• Güney yarım kürede ise sonbahar 21 Mart tarihinde başlar. Çünkü yarım kürelerde mevsimler birbirinin zıttıdır.

Bu durumda doğru cevap şu şekilde olmalı:

Dünya 23 Eylül konumundayken kuzey yarım kürede, 21 Mart konumundayken ise güney yarım kürede sonbahar mevsimi yaşanmaya başlar.

4) Dünya görseldeki konumlardayken güney yarım kürede yere dik konulan bir cismin günün aynı saatinde ölçülen gölge boyları arasındaki ilişki aşağıdaki grafikte verilmiştir.

a) Grafikteki gölge boyu ölçümlerinin Dünya hangi konumdayken yapıldığını belirleyip bunları noktalı yerlere yazınız.

Çocuklar, bu soruyu çözmek için bilmemiz gereken en önemli kural şudur: Güneş ışınları bir yere ne kadar dik açıyla gelirse, o yerdeki cismin gölgesi o kadar kısa olur. Güneş ışınları ne kadar eğik açıyla gelirse, gölge de o kadar uzun olur.

Soru bize ölçümlerin Güney Yarım Küre‘de yapıldığını söylüyor. Bu çok önemli bir bilgi!

Adım 1: En kısa gölgeyi bulalım.

Grafikteki en kısa gölge, ilk konumda ölçülmüş. Gölgenin en kısa olması, Güneş ışınlarının en dik açıyla geldiği anlamına gelir. Güney Yarım Küre’ye Güneş ışınlarının en dik geldiği tarih, orada yaz mevsiminin yaşandığı 21 Aralık‘tır.

Adım 2: En uzun gölgeyi bulalım.

Grafikteki en uzun gölge, üçüncü konumda ölçülmüş. Gölgenin en uzun olması, Güneş ışınlarının en eğik açıyla geldiği anlamına gelir. Güney Yarım Küre’ye Güneş ışınlarının en eğik geldiği tarih, orada kış mevsiminin yaşandığı 21 Haziran‘dır.

Adım 3: Diğer konumları (ekinoksları) bulalım.

Mevsimlerin sırasını takip edelim. Güney Yarım Küre için;

• 21 Aralık (Yaz): En kısa gölge. (1. Konum)
• Yazdan sonra Sonbahar gelir. Bu tarih 21 Mart‘tır. Gölge boyu uzamaya başlar. (2. Konum)
• 21 Haziran (Kış): En uzun gölge. (3. Konum)
• Kıştan sonra İlkbahar gelir. Bu tarih 23 Eylül‘dür. Gölge boyu kısalmaya başlar. (4. Konum)

Sonuç olarak, grafikteki konumların tarihleri şöyledir:

1. Konum: 21 Aralık

2. Konum: 21 Mart

3. Konum: 21 Haziran

4. Konum: 23 Eylül

b) Cismin gölge boyundaki değişikliğin nedenini yazınız.

Harika bir soru! Bir cismin gölge boyunun yıl içinde değişmesinin iki temel sebebi vardır:

Adım 1: Eksen Eğikliği

Dünya’mızın dönme ekseni, yörünge düzlemine göre tam dik değildir, yaklaşık 23.5 derecelik bir eğiklikle durur. İşte bu eksen eğikliği en temel nedendir.

Adım 2: Dünya’nın Güneş Etrafındaki Hareketi

Dünya, bu eğik pozisyonunu koruyarak Güneş’in etrafında dolanır. Bu dolanma hareketi sırasında, eksen eğikliği nedeniyle yılın farklı zamanlarında farklı yarım küreler Güneş’e doğru daha fazla eğilir. Bu durum, Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısının sürekli değişmesine neden olur. Işınların düşme açısı değiştikçe de cisimlerin gölge boyları yıl boyunca uzayıp kısalır.

Kısacası, cevap: Dünya’nın eksen eğikliği ve Güneş etrafındaki dolanma hareketi nedeniyle Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açısının yıl içinde değişmesidir.

c) Ülkemizde öğle saatinde gölge boyunun en kısa ve en uzun olduğu tarihleri yazınız.

Bu soruda dikkat etmemiz gereken kelime: “Ülkemizde”. Yani Türkiye’den bahsediyor. Türkiye, Kuzey Yarım Küre‘de yer alır. Bu yüzden Güney Yarım Küre’nin tam tersini düşüneceğiz.

Adım 1: En kısa gölge boyu

Gölgenin en kısa olması için Güneş ışınlarının en dik açıyla gelmesi gerekir. Ülkemize, yani Kuzey Yarım Küre’ye Güneş ışınları en dik açıyla yaz mevsiminin başlangıcı olan 21 Haziran tarihinde gelir. Bu tarihte en kısa öğle gölgesi oluşur.

Adım 2: En uzun gölge boyu

Gölgenin en uzun olması için Güneş ışınlarının en eğik açıyla gelmesi gerekir. Ülkemize Güneş ışınları en eğik açıyla kış mevsiminin başlangıcı olan 21 Aralık tarihinde gelir. Bu tarihte en uzun öğle gölgesi oluşur.

Sonuç:

En kısa gölge boyunun olduğu tarih: 21 Haziran

En uzun gölge boyunun olduğu tarih: 21 Aralık

Umarım açıklamalar anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri bol tekrar ve mantık yürütme ile çok daha kolay hale gelir. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!