Merhaba sevgili öğrencilerim, Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz! Bugün sizlerle kitabımızdaki “Basit Makineler” ile ilgili birkaç soruyu birlikte çözeceğiz. Bu sorular, günlük hayatta karşılaştığımız aletlerin aslında nasıl birer basit makine olduğunu anlamamıza yardımcı olacak. Hazırsanız, haydi başlayalım!
1) Aşağıdaki tabloda verilen araçların başındaki harfleri basit makine çeşitlerinin başındaki uygun kutulara yazınız.
Bu soruda bizden, sağ tarafta verilen araçları, sol taraftaki basit makine türleriyle doğru bir şekilde eşleştirmemiz isteniyor. Gelin her bir basit makine türünü tek tek inceleyerek doğru aracı bulalım.
Unutmayın, kaldıraçlarda üç temel unsur vardır: Destek, Yük ve Kuvvet. Bunların birbirine göre konumu, kaldıracın türünü belirler.
Desteğin arada olduğu kaldıraç: Bu tip kaldıraçlarda destek noktası, yük ile kuvvetin arasında yer alır. Tahterevalli en güzel örnektir. Şimdi listedeki araçlara bakalım.
Adım 1:d. Makas ve e. Levye bu gruba girer. Makası düşündüğümüzde, ortasındaki vida destek noktasıdır. Parmaklarımızla uyguladığımız yer kuvvet, kestiğimiz kağıt ise yük olur. Gördüğünüz gibi destek, kuvvet ile yükün arasında kalıyor. Levye de aynı şekilde, bir taşı kaldırmak için altına koyduğumuz küçük taş destek olur, biz bir uçtan kuvvet uygularız, diğer uçtaki taş ise yüktür. Bu yüzden bu kutucuğa d ve e harflerini yazmalıyız.
Sonuç: d, e
Eğik düzlem: Ağır cisimleri daha az kuvvetle belirli bir yüksekliğe çıkarmamızı sağlayan, bir ucu diğerinden daha yüksekte olan yüzeylerdir. Yokuşlar, rampalar en bilinen örnekleridir.
Adım 1: Listeye baktığımızda a. Engelli rampası doğrudan bir eğik düzlem örneğidir. Yüksek bir yere tekerlekli sandalyeyi çıkarmak için kullanılır ve daha az kuvvet harcamamızı sağlar. Bu yüzden bu kutucuğa a harfini yazıyoruz.
Sonuç: a
Yükün arada olduğu kaldıraç: Bu kaldıraç türünde ise yük, destek ile kuvvetin arasında bulunur. El arabası gibi düşünebilirsiniz. Tekerlek destek, ortadaki yük taşıdığımız malzeme, kollardan uyguladığımız ise kuvvettir.
Adım 1: Listemizdeki ç. Ceviz kıracağı bu tanıma tam olarak uyuyor. Kıracağın bir ucu, yani menteşesi destek noktasıdır. Avucumuzla sıktığımız yer kuvvet uyguladığımız yerdir. Ortasına koyduğumuz ceviz ise bizim yükümüzdür. Gördüğünüz gibi yük, destek ile kuvvetin arasında. Bu yüzden kutucuğa ç yazmalıyız.
Sonuç: ç
Çıkrık: Aynı merkezli ve birlikte dönen, yarıçapları farklı iki silindirden oluşan bir sistemdir. Genellikle kuyudan su çekmek için kullanılan sistem buna en iyi örnektir.
Adım 1: Listemizde b. Kahve değirmeni bir çıkrık modelidir. Değirmenin kolunu çevirdiğimizde büyük bir daire çizeriz (bu büyük silindir), bu kolun bağlı olduğu ve kahveyi öğüten mil ise küçük silindirdir. Bu yüzden bu kutucuğa b harfini yazıyoruz.
Sonuç: b
Kuvvetin arada olduğu kaldıraç: Bu son kaldıraç türümüzde ise kuvvet, destek ile yükün arasında yer alır. Bu tür kaldıraçlarda kuvvetten kayıp, yoldan kazanç vardır.
Adım 1: Listemizde kalan c. Cımbız bu gruba aittir. Cımbızın birleşik olan arka ucu destek noktasıdır. Uçlarıyla tuttuğumuz küçük nesne (örneğin bir kıl) yüktür. Biz ise kuvveti cımbızın ortasına, yani destek ile yükün arasına uygularız. Bu nedenle kutucuğa c harfini yazmalıyız.
Sonuç: c
2) Ülkemizdeki özel gereksinimli bireyler; eğitim-öğretim, topluma katılım, istihdam, erişilebilirlik gibi birçok alanda çeşitli sorunlarla karşılaşmaktadır. Temelde tüm insanlar için inşa edilen kentlerin çoğu, engelliler için tasarlanmamıştır. Toplum hayatına katılımda yaşamın tüm alanlarındaki hak ve hizmetlere ulaşabilmek ve bunlardan yararlanabilmek büyük bir önem taşımaktadır. Günümüzde “engelsiz tasarımlar”a duyulan ilgi, kent merkezlerindeki ulaşım ağlarında da (yaya yolu, araba yolu, merdiven, meydan gibi) hissedilmektedir ancak fiziksel çevre koşulları, engelli bireylerin yaşamını kolaylaştıracak şekilde yeterince düzenlenmemiştir.
Tekerlekli sandalye kullanarak hayatını devam ettiren bireylerin ulaşımda rahat edebilmeleri için hazırlanan engelli rampalarının onlara sağladığı kolaylıklar nelerdir? Açıklayınız.
Bu soru, Fen Bilimleri dersinde öğrendiğimiz basit makinelerin, sosyal hayatta ne kadar önemli bir yeri olduğunu gösteren harika bir örnek. Engelli rampaları, aslında birer eğik düzlemdir ve tekerlekli sandalye kullanan bireylerin hayatını inanılmaz derecede kolaylaştırır. Gelin bu kolaylıkları adım adım açıklayalım.
Adım 1: Kuvvetten Kazanç Sağlar
En temel faydası budur. Bildiğiniz gibi eğik düzlemler, bir cismi belirli bir yüksekliğe çıkarmak için gereken kuvveti azaltır. Tekerlekli sandalyedeki bir bireyin veya ona yardım eden bir kişinin, merdiven gibi dik bir engeli aşması çok büyük bir kuvvet gerektirir, hatta imkansız olabilir. Ancak uzun bir rampa sayesinde, daha uzun bir yol kat edilse de çok daha az bir kuvvetle aynı yüksekliğe çıkılabilir. Bu durum, “yoldan kayıp, kuvvetten kazanç” prensibidir.
Adım 2: Bağımsızlık ve Erişilebilirlik Sağlar
Rampalar, tekerlekli sandalye kullanıcılarının başkalarından yardım istemeden binalara, toplu taşıma araçlarına, parklara veya kaldırımlara girip çıkabilmesini sağlar. Bu, onların bağımsız bir şekilde hareket etmelerine olanak tanır. Okula, işe veya sosyal etkinliklere kimseye ihtiyaç duymadan gidebilmek, her bireyin en temel hakkıdır ve rampalar bu hakkın kullanılabilmesini sağlar.
Adım 3: Güvenliği Artırır
Merdivenleri tekerlekli sandalye ile inip çıkmaya çalışmak son derece tehlikelidir ve ciddi kazalara yol açabilir. Engelli rampaları ise eğimli ve genellikle kaymaz bir yüzeye sahip oldukları için güvenli bir geçiş imkânı sunar. Yanlarındaki korkuluklar da ekstra bir güvenlik önlemidir.
Adım 4: Sosyal Hayata Katılımı Destekler
Bir şehirde rampalar ne kadar çoksa, engelli bireylerin sosyal hayata katılımı o kadar artar. Sinemaya, kütüphaneye, alışveriş merkezine veya bir arkadaşının evine rahatça gidebilen bir birey, kendini toplumun bir parçası olarak hisseder. Bu da onların hem psikolojik hem de sosyal olarak daha iyi olmalarını sağlar.
Sonuç olarak; engelli rampaları basit bir eğik düzlem olmanın çok ötesinde, engelli bireyler için bağımsızlık, güvenlik, erişilebilirlik ve sosyal eşitlik anlamına gelen çok önemli yapılardır.