Harika bir soru! Enerji piramitleri, ekosistemlerin nasıl çalıştığını anlamak için çok önemlidir. Gel, bu soruyu birlikte adım adım, tane tane çözelim.
3) Bir ekosistemde yaşayan çimen, tavşan, yılan ve kartalın oluşturduğu besin zincirine ait enerji piramidi aşağıda verilmiştir.
Verilen enerji piramidi beslenme ilişkisine göre canlıların yaşadığı ekosistemdeki biyokütleleri, enerji miktarları ve biyolojik birikimleri arasındaki ilişkiyi gösteren grafik aşağıdakilerden hangisidir?
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözebilmek için enerji piramidinin üç temel kuralını hatırlamamız gerekiyor: Biyokütle, Aktarılan Enerji ve Biyolojik Birikim. Haydi bu kavramların piramitte yukarı doğru çıkıldıkça nasıl değiştiğine bakalım.
Adım 1: Enerji Piramidindeki Canlıları Tanıyalım
Öncelikle piramidin basamaklarında hangi canlıların olduğunu belirleyelim. Bu bizim işimizi çok kolaylaştıracak.
- En Alt Basamak (Üretici): Çimen (Kendi besinini kendi üretir)
- İkinci Basamak (1. Tüketici): Tavşan (Çimenle beslenir)
- Üçüncü Basamak (2. Tüketici): Yılan (Tavşanla beslenir)
- En Üst Basamak (3. Tüketici): Kartal (Yılanla beslenir)
Adım 2: Biyokütle (Mavi Sütunlar) İlişkisini Anlayalım
Biyokütle, bir basamaktaki canlıların toplam kütlesi demektir. Şöyle düşün, dünyadaki bütün çimenlerin toplam ağırlığı mı daha fazladır, yoksa o çimenleri yiyen tavşanların toplam ağırlığı mı? Elbette çimenlerin! Enerji piramidinde yukarı doğru çıkıldıkça biyokütle azalır.
Yani grafikte mavi sütunların en uzundan en kısaya doğru sıralanması gerekir. (Üretici > 1. Tüketici > 2. Tüketici > 3. Tüketici)
Adım 3: Aktarılan Enerji (Turuncu Sütunlar) İlişkisini Anlayalım
Canlılar, yedikleri besinlerden enerji alırlar. Ancak enerjinin sadece yaklaşık %10’u bir üst basamağa aktarılır. Geri kalanı canlının yaşamsal faaliyetleri (hareket, solunum vb.) için kullanılır ya da ısı olarak kaybolur. Bu nedenle, yukarı doğru çıkıldıkça aktarılan enerji miktarı da azalır.
Yani grafikte turuncu sütunların da en uzundan en kısaya doğru sıralanması gerekir. (Üretici > 1. Tüketici > 2. Tüketici > 3. Tüketici)
Adım 4: Biyolojik Birikim (Gri Sütunlar) İlişkisini Anlayalım
Biyolojik birikim, doğada çözünmeyen zararlı ve zehirli maddelerin (örneğin tarım ilaçları) canlıların vücudunda birikmesidir. Tavşan, zehirli madde içeren bir sürü çimen yer ve bu zehir tavşanın vücudunda birikir. Yılan, bu tavşanlardan birkaç tane yediğinde zehir miktarı onun vücudunda daha da artar. Kartal da yılanı yiyince zehir en çok onun vücudunda birikmiş olur. Yani, yukarı doğru çıkıldıkça biyolojik birikim artar.
Yani grafikte gri sütunların en kısadan en uzuna doğru sıralanması gerekir. (Üretici < 1. Tüketici < 2. Tüketici < 3. Tüketici)
Adım 5: Şıkları Değerlendirelim ve Doğru Cevabı Bulalım
Şimdi bu üç kuralı aklımızda tutarak şıklardaki grafikleri inceleyelim:
- Biyokütle (mavi) azalacak.
- Aktarılan enerji (turuncu) azalacak.
- Biyolojik birikim (gri) artacak.
A) şıkkına baktığımızda:
- Mavi sütunlar (biyokütle) giderek kısalıyor. (Doğru)
- Turuncu sütunlar (aktarılan enerji) giderek kısalıyor. (Doğru)
- Gri sütunlar (biyolojik birikim) giderek uzuyor. (Doğru)
Bu şık, tüm kurallarımıza uyuyor! Diğer şıkları kontrol ettiğimizde bu kurallara uymadıklarını göreceğiz. Örneğin B şıkkında biyokütle artıyor, bu en baştan hatalı.
Sonuç:
Tüm bu adımları değerlendirdiğimizde, enerji piramidindeki biyokütle, aktarılan enerji ve biyolojik birikim ilişkisini doğru bir şekilde gösteren grafiğin A seçeneğinde verildiğini görüyoruz.
Umarım açıklamam yardımcı olmuştur. Anlamadığın bir yer olursa çekinme, tekrar sorabilirsin!