Merhaba sevgili öğrencilerim,
Ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğiniz görseldeki soruları sizin için adım adım, kolayca anlayacağınız bir dille çözeceğim. Haydi başlayalım!
1) Bir öğrenci, fen bilimleri dersinde aşağıdaki posteri hazırlamıştır.
Poster ile ilgili
I. Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönme yönü doğru gösterilmiştir.
II. Dünya’nın eksen eğikliği gösterilmemiştir.
III. Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma yönü yanlış gösterilmiştir.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için posteri dikkatlice inceleyelim ve her bir ifadeyi tek tek değerlendirelim.
- Adım 1: I. ifadeyi inceleyelim.
“Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki dönme yönü doğru gösterilmiştir.” diyor. Dünya, kendi ekseni etrafında batıdan doğuya doğru döner. Bu dönüş, saat yönünün tersidir. Posterdeki Dünya görsellerinin üzerindeki küçük oklara baktığımızda, dönüş yönünün saat yönünün tersi olduğunu görüyoruz. Yani bu ifade doğrudur.
- Adım 2: II. ifadeyi inceleyelim.
“Dünya’nın eksen eğikliği gösterilmemiştir.” diyor. Postere baktığımızda, Dünya’nın eksen çizgisinin dik durmadığını, hafifçe eğik olduğunu görüyoruz. Bu eğiklik, mevsimlerin oluşmasını sağlayan o meşhur eksen eğikliğidir. Dolayısıyla posterde eksen eğikliği gösterilmiştir. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
- Adım 3: III. ifadeyi inceleyelim.
“Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma yönü yanlış gösterilmiştir.” diyor. Dünya, Güneş etrafında saat yönünün tersi yönde dolanır. Posterdeki büyük oklara baktığımızda ise dolanma yönünün saat yönünde çizildiğini görüyoruz. Bu, gerçek dolanma yönünün tam tersidir. Yani posterdeki dolanma yönü gerçekten de yanlış gösterilmiştir. Dolayısıyla bu ifade de doğrudur.
Sonuç:
Yaptığımız incelemeye göre I. ve III. ifadeler doğrudur.
Öğretmen Notu: Sevgili öğrenciler, bu sorunun şıklarında bir hata olabilir. Analizimize göre doğru cevap “I ve III” olmalıdır, ancak bu seçenek şıklarda yer almıyor. Bu tür durumlarla karşılaştığınızda, soruyu hazırlayanların bazen hata yapabileceğini unutmayın. Önemli olan sizin konuyu doğru anlamanızdır.
2) Dünya, Güneş etrafında dolanırken aynı zamanda kendi etrafında döner. Dünya’nın Güneş etrafında dolanması belli bir yörüngede gerçekleşir. Dünya 23° 27’lık bir eksen eğikliği ile hareket eder. Eksen eğikliği ile Dünya’nın Güneş etrafındaki dolanma hareketi sayesinde aynı anda farklı yarım kürelerde farklı mevsimler yaşanır. Hangi yarım kürelerde olduğu bilinmeyen iki şehrin aylara göre ortalama sıcaklık değerleri (°C) aşağıdaki tabloda verilmiştir.
Buna göre bu şehirler ile ilgili yapılan aşağıdaki yorumlarından hangisi yanlıştır?
Çözüm:
Bu soruyu çözebilmek için önce tablodan şehirlerin hangi yarım kürede olduğunu bulmalıyız. Unutmayın, Kuzey ve Güney Yarım Küre’de mevsimler birbirinin zıttıdır.
- Adım 1: Tabloyu Yorumlayalım
I. Şehir: Sıcaklık değerlerine bakalım. Haziran, Temmuz, Ağustos aylarında sıcaklık en yüksek (26°C, 30°C, 32°C). Bu aylar yaz mevsimidir. Aralık, Ocak, Şubat aylarında ise sıcaklık en düşük (-4°C, -6°C, -3°C). Bu aylar da kış mevsimidir. Bu durum, bizim de içinde yaşadığımız Kuzey Yarım Küre‘ye aittir.
II. Şehir: Sıcaklık değerlerine bakalım. Haziran, Temmuz, Ağustos aylarında sıcaklık en düşük (-2°C, -3°C, -11°C). Bu aylar kış mevsimidir. Aralık, Ocak, Şubat aylarında ise sıcaklık en yüksek (30°C, 32°C, 30°C). Bu aylar da yaz mevsimidir. Bu durum I. şehrin tam tersi, yani Güney Yarım Küre‘ye aittir.
- Adım 2: Şıkları Tek Tek İnceleyelim
Şimdi bulduğumuz bu bilgilere göre şıkları değerlendirelim ve yanlış olanı arayalım.
- A) I. şehir kuzey yarım kürede, II. şehir ise güney yarım kürede yer alır.
Bu yorum, bizim Adım 1’de yaptığımız çıkarımla tamamen aynı. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- B) İki şehirde de 21 Mart tarihinde gece-gündüz süreleri eşittir.
21 Mart ve 23 Eylül tarihleri ekinoks tarihleridir. Ekinoks, gece ve gündüz eşitliği demektir ve bu durum Dünya’nın her yerinde geçerlidir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
- C) 21 Aralık tarihinde I. şehirdeki gece süresi, II. şehrin gece süresinden fazladır.
21 Aralık tarihinde Kuzey Yarım Küre (I. şehir) en uzun geceyi yaşar (kış gündönümü). Aynı tarihte Güney Yarım Küre (II. şehir) ise en kısa geceyi yaşar (yaz gündönümü). Bu durumda I. şehirdeki gece süresi, II. şehirdekinden tabii ki daha fazladır. Bu ifade doğrudur.
- D) 23 Eylül tarihinde her iki şehirde aynı mevsim yaşanır.
23 Eylül, ekinoks tarihidir. Bu tarihte Kuzey Yarım Küre’de (I. şehir) sonbahar mevsimi başlarken, Güney Yarım Küre’de (II. şehir) ilkbahar mevsimi başlar. Sonbahar ve ilkbahar aynı mevsimler değildir. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.
- A) I. şehir kuzey yarım kürede, II. şehir ise güney yarım kürede yer alır.
Sonuç:
Soru bizden yanlış olan yorumu bulmamızı istiyordu. Yaptığımız incelemeye göre D şıkkındaki ifade yanlıştır.
Doğru Cevap: D