Harika bir soru! Gelin, bu konuyu hep birlikte, adım adım anlayarak çözelim. Fen Bilimleri dersinin en keyifli konularından biridir bu.
Soru: Nötr bir cismin hangi yöntemlerle elektrik yüküyle yüklenebileceğini öğrendiniz. Sizce bu olayın tam tersi (elektrik yüklü bir cismin nötr hâle gelmesi) mümkün müdür?
Çözüm:
Bu soruyu cevaplamak için görseldeki metin ve şemalardan faydalanalım. Bize aslında cevabın ipuçlarını veriyorlar.
Adım 1: Soruyu Anlamak
Öncelikle soru bizden ne istiyor, ona bakalım. Diyor ki, “Biz bir cismi (nötr, yani yüksüz) nasıl elektrikle yükleyeceğimizi öğrendik. Peki tam tersi, yani zaten yüklü olan bir cismi tekrar nötr hale getirebilir miyiz?”
Adım 2: Cevabı Bulmak ve Adlandırmak
Elbette mümkün! Elektrikle yüklü bir cismin, fazla yüklerinden kurtularak veya eksik yüklerini tamamlayarak nötr, yani yüksüz duruma geçmesi mümkündür. Bu harika olaya biz topraklama adını veriyoruz. Tıpkı binalardaki paratonerlerin yaptığı iş gibi düşünebilirsin.
Adım 3: Topraklama Nasıl Çalışır? (Görsel 7.20’yi İnceleyelim)
Görselde iki farklı durum gösterilmiş. Haydi ikisini de ayrı ayrı inceleyelim. Unutma, elektriklenmede hareket edenler her zaman negatif yükler, yani elektronlardır. Pozitif yükler atomun çekirdeğinde olduğu için hareket edemezler.
Durum 1: Negatif (-) Yüklü Cisim
Görselin üst kısmında negatif yüklü bir cisim var. “Negatif yüklü” demek, üzerinde olması gerekenden daha fazla elektron var demektir. Bu cismi iletken bir telle toprağa bağladığımızda, cisim üzerindeki bu fazla elektronlar toprağa doğru akmaya başlar. Dünya o kadar büyüktür ki, bu elektronları kolayca alır. Sonuç olarak, cisim fazla elektronlarından kurtulur ve pozitif (+) yük sayısı negatif (-) yük sayısına eşitlenir. Yani cismimiz nötr olur.
Durum 2: Pozitif (+) Yüklü Cisim
Görselin alt kısmında ise pozitif yüklü bir cisim görüyoruz. “Pozitif yüklü” demek, üzerinde olması gerekenden daha az elektron var demektir, yani elektron eksiği vardır. Bu cismi iletken bir telle toprağa bağladığımızda ise bu sefer topraktan cisme doğru elektronlar (-) akmaya başlar. Toprak, adeta bir elektron deposu gibi davranır ve cismin eksiğini tamamlar. Cisme gelen elektronlar, pozitif yükleri dengeleyerek cismi yine nötr hale getirir.
Sonuç:
Evet, elektrikle yüklü bir cismin nötr hâle gelmesi mümkündür. Bu işleme topraklama denir. Topraklama sırasında;
- Negatif yüklü cisimdeki fazla elektronlar toprağa akar.
- Pozitif yüklü cisme ise topraktan elektron gelir.
Her iki durumda da amaç, cismin pozitif ve negatif yük sayısını eşitleyerek onu nötr hale getirmektir. Umarım açıklayıcı olmuştur!