Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bugün birlikte Azot Döngüsü ile ilgili çok güzel bir soruyu çözeceğiz. Bu konu, doğadaki maddelerin nasıl sürekli bir döngü içinde olduğunu anlamamız için çok önemlidir. Hadi gel, görseli ve soruyu adım adım inceleyerek doğru cevabı bulalım.
9) Azot döngüsü sırasında gerçekleşen olaylar aşağıdaki görselde verilmiştir.
Azot döngüsü ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Yıldırım-şimşek olayları ve azot tutucu bakteriler, havadaki azotun azotlu bileşiklere çevrilmesini sağlar.
B) Üretici canlılar, havadaki azotu doğrudan alıp azotlu bileşikler olarak fotosentezle besin yapımında kullanır.
C) Canlılar öldüğünde oluşan kalıntılar azot ayrıştırıcı bakteriler tarafından parçalanarak toprağı azot bakımından zenginleştirir.
D) Bitkilerdeki azotlu bileşikler, besin zinciri ile otçul canlılara daha sonra da otçullar üzerinden etçillere aktarılır.
Çözüm:
Bu soruyu çözmek için görseldeki Azot Döngüsü’nü ve şıklardaki ifadeleri dikkatlice karşılaştırmalıyız. Unutma, bizden yanlış olan ifadeyi bulmamız isteniyor.
Adım 1: Soruyu ve Görseli Anlama
Öncelikle görseli bir analiz edelim. Görselde havadaki azotun (N₂) şimşek ve yıldırım gibi doğa olaylarıyla veya topraktaki “azot bağlayıcı bakteriler” sayesinde toprağa karıştığını görüyoruz. Toprağa karışan bu azot, bitkilerin kullanabileceği “azotlu bileşiklere” dönüşüyor. Bitkiler bu bileşikleri kökleriyle alıyor. Otçul hayvanlar (inek gibi) bitkileri yiyerek azotu kendi vücutlarına alıyor. Canlılar öldüğünde veya organik atıklar (dışkı gibi) toprağa karıştığında, bu sefer “azot ayrıştırıcı bakteriler” devreye girerek bu atıkları parçalıyor. Bu parçalanma sonucu bir miktar azot tekrar havaya karışırken, bir kısmı da toprağı zenginleştiriyor. Kısacası, azot sürekli hava, toprak ve canlılar arasında dolanıp duruyor. İşte buna Azot Döngüsü diyoruz.
Adım 2: Şıkları Tek Tek Değerlendirme
Şimdi şıkları tek tek inceleyelim ve hangisinin yanlış olduğunu bulalım.
A) Yıldırım-şimşek olayları ve azot tutucu bakteriler, havadaki azotun azotlu bileşiklere çevrilmesini sağlar.
Görsele baktığımızda, havadaki azottan (N₂) toprağa doğru inen iki ok görüyoruz. Bir tanesi şimşek ve yıldırımdan geliyor, diğeri ise “azot bağlayıcı bakterilerden” geçerek azotlu bileşiklere ulaşıyor. Bu ifade görselle tamamen uyumlu. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
B) Üretici canlılar, havadaki azotu doğrudan alıp azotlu bileşikler olarak fotosentezle besin yapımında kullanır.
Bu ifadeye dikkat edelim. “Üretici canlılar” yani bitkiler, havadaki azotu doğrudan alabilir mi? Hayır! Tıpkı bizim havayı solumamıza rağmen havadaki azotu doğrudan kullanamadığımız gibi, bitkiler de kullanamaz. Bitkiler azotu, topraktaki bakterilerin onlar için hazırladığı azotlu bileşikler şeklinde, kökleri aracılığıyla alırlar. Görselde de bitki köklerinin topraktaki “azotlu bileşikleri” aldığı gösteriliyor, havadaki azotu değil. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
C) Canlılar öldüğünde oluşan kalıntılar azot ayrıştırıcı bakteriler tarafından parçalanarak toprağı azot bakımından zenginleştirir.
Görselde ineklerin oluşturduğu “organik atıklar” toprağa karışıyor ve oradaki ayrıştırıcılar tarafından işleniyor. Bu, ölen tüm canlılar için geçerlidir. Ayrıştırıcılar, ölü organizmaları ve atıkları parçalayarak içindeki azotu tekrar toprağa kazandırır. Bu da toprağı besin (azot) açısından zenginleştirir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
D) Bitkilerdeki azotlu bileşikler, besin zinciri ile otçul canlılara daha sonra da otçullar üzerinden etçillere aktarılır.
Bu, besin zincirinin temel bir kuralıdır. Görselde inek (otçul), bitkiyi (üretici) yiyerek azotu vücuduna alıyor. Eğer bir aslan (etçil) gelip bu ineği yeseydi, azot aslana geçmiş olurdu. Yani azot, besin yoluyla bir canlıdan diğerine aktarılır. Bu ifade de doğrudur.
Adım 3: Sonuç
İncelemelerimiz sonucunda B şıkkındaki ifadenin Azot Döngüsü’nün işleyişine ters düştüğünü gördük. Üreticiler, yani bitkiler, havadaki serbest azotu doğrudan kullanamazlar.
Sonuç:
Soruda bizden yanlış olan ifade istendiği için doğru cevap B şıkkıdır.