Merhaba sevgili öğrenciler, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün birlikte “DNA ve Genetik Kod” ünitemizle ilgili bazı soruları çözeceğiz. Bu sorular, öğrendiklerimizi pekiştirmek için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım!
1) Gen, nükleotid, kromozom ve DNA kavramlarını büyüklük sırasına göre aşağıdaki görsellerin altındaki noktalı yerlere yazınız.
Bu soruda bizden, genetik materyalimizi oluşturan yapıları en büyüğünden en küçüğüne (veya en karmaşığından en basite) doğru sıralamamız isteniyor. Görseldeki Matruşka bebekleri gibi, bu yapılar da aslında iç içe geçmiş bir haldedir. En büyük bebek en karmaşık yapıyı, en küçük bebek ise en temel yapı taşını temsil ediyor.
Unutmayalım ki bu yapıların karmaşıktan basite doğru sıralaması şu şekildedir: Kromozom > DNA > Gen > Nükleotid. Hatta bunu aklımızda tutmak için “KeDiGeNi” şeklinde bir kodlama bile yapabiliriz.
Şimdi bu sıralamayı görsellerle eşleştirelim:
- En büyük bebek: Kromozom
- İkinci büyük bebek: DNA
- Üçüncü bebek: Gen
- En küçük bebek: Nükleotid
Sonuç olarak, noktalı yerlere sırasıyla Kromozom, DNA, Gen, Nükleotid yazmalıyız.
2) Görselde bir DNA molekülü modeli verilmiştir. Aşağıdaki soruları bu modele göre cevaplayınız.
Önümüzde bir DNA molekülünün bir parçası var. Bu model üzerinden bazı çıkarımlar yapmamız isteniyor. Haydi adım adım ilerleyelim.
a) Modelde boş bırakılan yerlere uygun organik bazları yazınız.
DNA’da her zaman belirli bir eşleşme kuralı vardır. Bu kuralı asla unutmamalıyız:
- Adenin (A) her zaman Timin (T) ile eşleşir.
- Guanin (G) her zaman Sitozin (C) ile eşleşir. (Aklınızda tutmak için Atatürk-Türkiye, Galatasaray gibi kodlamalar yapabilirsiniz.)
Bu kurala göre boşlukları dolduralım:
- A’nın karşısına T (Timin) gelir.
- T’nin karşısına A (Adenin) gelir.
- G’nin karşısına C (Sitozin) gelir.
- C’nin karşısına G (Guanin) gelir.
- En alttaki C’nin karşısına yine G (Guanin) gelir.
b) 1, 2 ve 3 numaralı yerler nükleotiddeki hangi yapıları temsil etmektedir? Yazınız.
Bir nükleotidin 3 temel kısımdan oluştuğunu öğrenmiştik. Bunlar; Fosfat, Deoksiriboz Şekeri ve Organik Baz’dır. Model üzerinde bu yapıları tanıyalım:
- 1 numaralı yapı: Nükleotidin omurgasını oluşturan yuvarlak yapı Fosfat‘tır.
- 2 numaralı yapı: Fosfat ile organik bazı birbirine bağlayan beşgen şeklindeki yapı Deoksiriboz Şekeri‘dir.
- 3 numaralı yapı: Karşı zincirdeki nükleotid ile bağ kuran ve harflerle gösterilen yapı Organik Baz‘dır.
c) Modeldeki sitozin nükleotidi sayısı kaçtır? Yazınız.
Sitozin nükleotidini bulmak için modeldeki ‘C’ harflerini saymamız gerekiyor. Hem bize verilenleri hem de a) şıkkında bizim tamamladıklarımızı hesaba katmalıyız.
Adım 1: Guanin (G) karşısına her zaman Sitozin (C) gelir. Modelin üçüncü sırasında G’nin karşısı boştur, oraya bir C yazdık.
Adım 2: Dördüncü sırada bize bir C verilmiş.
Adım 3: Beşinci sırada da bize bir C verilmiş.
Modeldeki tüm Sitozin (C) nükleotidlerini saydığımızda;
1 (bizim eklediğimiz) + 1 (verilen) + 1 (verilen) = 3 tane Sitozin nükleotidi olduğunu görürüz.
Sonuç: 3
3) Aşağıda DNA’nın kendini eşlemesi sırasında meydana gelen olaylar karışık olarak verilmiştir. Bu olayların başındaki rakamları olayların meydana geliş sırasına göre noktalı yerlere yazınız.
DNA’nın kendini kopyalaması, yani eşlenmesi, belirli bir sırayla gerçekleşen harika bir olaydır. Bu olayı bir fermuarın açılıp sonra her iki tarafına da yeni dişlerin takılmasına benzetebiliriz.
Şimdi karışık verilen olayları doğru sıraya koyalım:
Adım 1: Fermuar Açılıyor
Eşleşmenin başlayabilmesi için önce DNA’nın iki ipliğinin birbirinden ayrılması gerekir. Bu ayrılma, organik bazlar arasındaki zayıf hidrojen bağlarının kopmasıyla olur.
- II. DNA zincirinde karşılıklı olan nükleotidlerin arasındaki bağlar kopar.
- IV. DNA’nın iki zinciri birbirinden ayrılır.
Bu iki olay DNA’nın açılma aşamasıdır. Önce bağlar kopar (II), sonra zincirler bir fermuar gibi ayrılır (IV).
Adım 2: Yeni Nükleotidler Geliyor
Ayrılan zincirlerin her birinin karşısına, sitoplazmada serbest halde bekleyen uygun nükleotidler gelir ve yerleşir. Yani A’nın karşısına T, G’nin karşısına C gelecek şekilde yeni zincirler oluşur.
- I. Zincirlerde boş kalan nükleotidlerin karşısına sitoplazmada serbest hâlde bulunan nükleotidlerden uygun olanlar, çekirdek içine girerek bağlanır.
Adım 3: Sonuç
Bu sürecin sonunda, başlangıçtaki DNA’nın tıpatıp aynısı olan iki yeni DNA molekülü oluşmuş olur.
- III. Birbirinin aynısı olan iki DNA molekülü oluşur.
Buna göre doğru sıralama:
II – IV – I – III
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa sormaktan çekinmeyin. Başarılar dilerim!