Merhaba sevgili öğrencilerim!
Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki “Öğrendiklerimi Değerlendiriyorum” bölümündeki doğru-yanlış sorularını çözeceğiz. Bu etkinlik, ünitemizde öğrendiğimiz konuları ne kadar iyi anladığımızı görmemiz için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım! Soruları tek tek inceleyip, doğru mu yanlış mı olduğunu bulalım ve yanlış olanların doğrularını birlikte yazalım.
***
1. Demokrasinin ilkelerinden biri özgürlüktür.
Çözüm:
( D )
Adım 1: İlk olarak “demokrasi” kavramını hatırlayalım. Demokrasi, halkın kendi kendini yönettiği bir yönetim şekliydi, değil mi?
Adım 2: Demokrasinin temel ilkelerini düşünelim: Millî egemenlik, eşitlik, katılım ve tabii ki özgürlük! İnsanların düşüncelerini özgürce ifade edebilmesi, istedikleri gibi yaşayabilmesi demokrasinin olmazsa olmazıdır.
Sonuç: Bu nedenle bu ifade kesinlikle doğrudur.
2. Monarşide ülke, seçkin bir azınlık tarafından yönetilir.
Çözüm:
( Y )
Adım 1: “Monarşi” yönetim şeklini aklımıza getirelim. Monarşi, yönetimin tek bir kişide, yani kral, padişah veya imparator gibi bir hükümdarda olduğu sistemdir. Bu yetki genellikle babadan oğula geçer.
Adım 2: Cümlede ise ülkenin “seçkin bir azınlık” tarafından yönetildiği söyleniyor. Bu tanım, oligarşi adı verilen yönetim şekline aittir.
Sonuç: Bu durumda cümle yanlıştır.Doğrusu:Monarşide ülke, yönetme yetkisini miras yoluyla alan tek bir kişi (kral, padişah vb.) tarafından yönetilir.
3. Teokraside kimi zaman dinî kurallar, kimi zaman ise insanların hazırladığı kurallar uygulanır.
Çözüm:
( Y )
Adım 1: “Teokrasi” kelimesini inceleyelim. “Teo”, din anlamına gelir. Teokrasi, devlet yönetiminin tamamen dinî kurallara dayandığı bir sistemdir.
Adım 2: Cümlede ise hem dinî kuralların hem de insanların hazırladığı kuralların uygulandığı söyleniyor. Bu ifade teokrasinin temel mantığına aykırıdır. Teokraside kanunların kaynağı kutsal kitaplar ve dinî yorumlardır.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır.Doğrusu:Teokraside devlet yönetimi tamamen dinî kurallara dayanır.
4. Ülkemizde yasama yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine aittir.
Çözüm:
( D )
Adım 1: Devletimizin üç temel gücü olduğunu hatırlayalım: Yasama, Yürütme ve Yargı. Buna “güçler ayrılığı” ilkesi diyoruz.
Adım 2: “Yasama” demek, yasa yani kanun yapmak demektir. Ülkemizde halk adına kanun yapma, kanunları değiştirme veya kaldırma yetkisi kime aittir? Elbette, bizim seçtiğimiz milletvekillerinin görev yaptığı Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) aittir.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
5. Anayasamıza göre devletin başı cumhurbaşkanıdır.
Çözüm:
( D )
Adım 1: Anayasamız, devletimizin temel kurallarını belirleyen en üstün yasadır.
Adım 2: Anayasamıza göre Türkiye Cumhuriyeti Devleti’ni temsil eden ve devletin başı olan kişi cumhurbaşkanıdır. Cumhurbaşkanı aynı zamanda yürütme yetkisinin de başıdır.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
6. Vatandaşların resmî kurumlara dilekçe verebilmeleri için bir siyasi partiye üye olmaları gereklidir.
Çözüm:
( Y )
Adım 1: “Dilekçe hakkı”nı düşünelim. Bu hak, bir isteğimizi, şikâyetimizi veya önerimizi devlet kurumlarına yazılı olarak bildirme hakkımızdır.
Adım 2: Bu hak, Anayasamız tarafından tüm vatandaşlara tanınmış temel bir haktır. Herhangi bir siyasi partiye üye olma, belirli bir yaşta olma gibi bir şartı yoktur. Her vatandaş bu hakkı özgürce kullanabilir.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır.Doğrusu:Vatandaşların resmî kurumlara dilekçe verebilmeleri için herhangi bir siyasi partiye üye olmaları gerekmez; bu hak tüm vatandaşlara aittir.
7. Ülkemizde kadınlar seçme ve seçilme hakkını 1923 yılında elde etmiştir.
Çözüm:
( Y )
Adım 1: 1923 yılı, Cumhuriyetimizin ilan edildiği çok önemli bir tarihtir. Ancak kadınlara seçme ve seçilme hakkı bu tarihte verilmemiştir.
Adım 2: Atatürk’ün öncülüğünde Türk kadınına bu haklar aşamalı olarak verilmiştir. Önce 1930’da belediye seçimlerine katılma, sonra 1933’te muhtar seçme ve seçilme hakkı ve son olarak 5 Aralık 1934‘te milletvekili seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır.
Sonuç: Bu ifadedeki tarih yanlıştır.Doğrusu:Ülkemizde kadınlar milletvekili seçme ve seçilme hakkını 1934 yılında elde etmiştir.
8. Milletlerarası antlaşmaları yayımlamak TBMM’nin görev ve yetkileri arasındadır.
Çözüm:
( Y )
Adım 1: Milletlerarası antlaşmalar, ülkemizin başka ülkelerle yaptığı sözleşmelerdir. Bu antlaşmaların ülkemizde geçerli olabilmesi için bir süreç gerekir.
Adım 2: Bu süreçte TBMM’nin görevi, antlaşmayı bir kanunla “uygun bulmak” yani onaylamaktır. Ancak antlaşmayı Resmî Gazete’de “yayımlayarak” yürürlüğe sokma yetkisi Cumhurbaşkanına aittir. Cümlede “yayımlamak” dendiği için bu görev TBMM’ye ait değildir.
Sonuç: Bu ifade yanlıştır.Doğrusu:Milletlerarası antlaşmaları uygun bulmak (onaylamak) TBMM’nin, yayımlamak ise Cumhurbaşkanının görevidir.
9. Demokratik değerler; öz güven sahibi, hak ve sorumluluklarının bilincinde bireyler yetiştirmeyi sağlar.
Çözüm:
( D )
Adım 1: Demokratik bir toplumda insanlar düşüncelerini özgürce söyleyebilir, yönetime katılabilir ve haklarını arayabilirler.
Adım 2: Bu ortam, insanların kendilerine güvenmelerini sağlar. Aynı zamanda, sahip oldukları hakları (eğitim hakkı, sağlık hakkı gibi) ve topluma karşı sorumluluklarını (vergi vermek, oy kullanmak gibi) öğrenmelerine yardımcı olur.
Sonuç: Bu ifade, demokrasinin bireyler üzerindeki olumlu etkisini çok güzel özetliyor ve doğrudur.
10. Anayasamıza göre herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.
Çözüm:
( D )
Adım 1: Devletin bize sunduğu hizmetleri (yollar, okullar, hastaneler, güvenlik vb.) düşünelim. Bunlar “kamu giderleri”dir. Bu giderlerin bir şekilde karşılanması gerekir.
Adım 2: İşte bu giderler, vatandaşlardan toplanan vergilerle karşılanır. Anayasamızda bu bir vatandaşlık görevi olarak belirtilmiştir. En önemli nokta ise verginin “mali güce göre” alınmasıdır. Yani, çok kazanan daha çok, az kazanan daha az vergi öder. Buna “vergi adaleti” denir.
Sonuç: Bu ifade doğrudur.
***
Umarım tüm soruları ve açıklamalarını net bir şekilde anlamışsınızdır. Unutmayın, bu konular hem vatandaşlık bilincimiz hem de genel kültürümüz için çok önemli. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, kendinize iyi bakın