Merhaba sevgili öğrencilerim, ben 6. sınıf Sosyal Bilgiler öğretmeniniz.
Bugün hep birlikte Anayasamızdaki bazı önemli maddeleri ve bu maddelerle ilgili soruları inceleyeceğiz. Unutmayın, Anayasa bizim en temel kanunumuzdur ve hepimizin haklarını güvence altına alırken, aynı zamanda topluma karşı sorumluluklarımızı da belirtir. Şimdi gelin, görseldeki soruları adım adım çözelim.
? Yukarıdaki anayasa maddelerinden hangileri hak, hangileri sorumluluk ile ilgilidir? Neden?
Bu soruyu cevaplamadan önce, “hak” ve “sorumluluk” kelimelerinin ne anlama geldiğini bir hatırlayalım. Çok basit bir şekilde anlatacak olursak:
Hak: Anayasamızın ve yasaların bize tanıdığı, kullanabileceğimiz özgürlüklerdir. Yani, “yapabileceğimiz” şeylerdir. Kimse bu haklarımızı kullanmamıza engel olamaz.
Sorumluluk (Ödev): Vatandaş olarak devletimize ve toplumumuza karşı yerine getirmemiz gereken görevlerdir. Yani, “yapmamız gereken” şeylerdir.
Şimdi bu bilgiyi aklımızda tutarak maddeleri tek tek inceleyelim.
Adım 1: Haklarımızı Belirleyelim
Maddeleri okuyup “Bu benim bir özgürlüğüm mü?” diye soralım.
- Madde 24:“Herkes, vicdan, dinî inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir.” Bu madde bize istediğimiz dine inanma ya da inanmama özgürlüğü tanıyor. Kimse bizi bir dine inanmaya zorlayamaz. Bu bizim en temel özgürlüklerimizden biridir. Dolayısıyla bu bir HAK’tır.
- Madde 26:“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir.” Bu madde de bize düşüncelerimizi özgürce ifade etme imkanı veriyor. Bir konuda fikrimizi söyleyebilir, bir yazı yazabiliriz. Bu da bizim özgürlüğümüzdür. Dolayısıyla bu da bir HAK’tır.
Adım 2: Sorumluluklarımızı Belirleyelim
Şimdi de maddeleri okuyup “Bu benim bir görevim mi?” diye soralım.
- Madde 72:“Vatan hizmeti, her Türk’ün hakkı ve ödevidir.” Bakın, maddenin içinde zaten “ödevidir” kelimesi geçiyor. Vatanımızı korumak, hepimizin bir görevidir. Erkek vatandaşlar için askerlik hizmeti bu görevin bir parçasıdır. Bu bir SORUMLULUKTUR.
- Madde 73:“Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, mali gücüne göre vergi ödemekle yükümlüdür.” Bu maddede de “yükümlüdür” kelimesi var. Yükümlülük, sorumluluk demektir. Devletimizin bize okullar, hastaneler, yollar yapabilmesi, polis ve askerlerimizin maaşlarını ödeyebilmesi için vergi toplaması gerekir. Kazancımıza göre vergi ödemek de bizim en önemli vatandaşlık görevimizdir. Bu bir SORUMLULUKTUR.
Sonuç:
Haklarımız: 24. Madde (Din ve Vicdan Hürriyeti) ve 26. Madde (Düşünceyi Açıklama Hürriyeti)
Sorumluluklarımız: 72. Madde (Vatan Hizmeti) ve 73. Madde (Vergi Ödevi)
? Hakların ve sorumlulukların anayasada yer almaması durumunda neler yaşanabilirdi?
Harika bir düşünce sorusu! Anayasamızın ne kadar önemli olduğunu bu soruyla daha iyi anlayacağız. Gelin, haklar ve sorumluluklar olmasaydı başımıza neler gelebilirdi, hayal edelim.
Adım 1: Haklarımız Olmasaydı Ne Olurdu?
Eğer anayasada haklarımız yazılı olmasaydı, hayatımızda büyük bir güvensizlik ve karmaşa olurdu. Örneğin;
- Din ve vicdan özgürlüğü (Madde 24) olmasaydı: İnsanlar inançlarından dolayı dışlanabilir, cezalandırılabilir veya istemedikleri bir dine inanmaya zorlanabilirlerdi. Herkesin huzur içinde ibadetini yapması mümkün olmazdı.
- Düşünce özgürlüğü (Madde 26) olmasaydı: Düşüncelerimizi, fikirlerimizi söylediğimiz için başımız derde girebilirdi. Gazeteler istediklerini yazamaz, insanlar yöneticileri eleştiremezdi. Bu da ülkemizin gelişmesini engellerdi.
Kısacası, haklarımız olmasaydı, özgürlüklerimiz kısıtlanır, adaletsizlik ve baskı artardı. Herkes güçlü olanın dediğini yapmak zorunda kalırdı.
Adım 2: Sorumluluklarımız Olmasaydı Ne Olurdu?
Tıpkı haklar gibi, sorumlulukların olmaması da toplumda büyük sorunlara yol açardı. Örneğin;
- Vatan hizmeti (Madde 72) olmasaydı: Ülkemizi dış tehditlere karşı savunacak güçlü bir ordumuz olmazdı. Sınırlarımız ve bağımsızlığımız tehlikeye girerdi.
- Vergi ödevi (Madde 73) olmasaydı: Bu, belki de en kolay anlayacağınız kısım. Eğer kimse vergi ödemeseydi, devletin parası olmazdı. Para olmayınca da;
- Okullar yapılamaz, öğretmenler maaş alamazdı.
- Hastaneler yapılamaz, doktorlar ve hemşireler çalışamazdı.
- Yollar, köprüler, parklar yapılamazdı.
- Bizi koruyan polisler, askerler görev yapamazdı.
- Sokaklar karanlıkta kalır, çöpler toplanmazdı.
Kısacası, sorumluluklarımız olmasaydı, toplumsal düzen bozulur, devlet hizmet veremez ve ülkede tam bir kargaşa yaşanırdı.
Sonuç:
Anayasada hak ve sorumlulukların bir arada yer alması, bir madalyonun iki yüzü gibidir. Haklarımız bize özgür ve güvende bir yaşam sunarken, sorumluluklarımız da bu düzenin ve güvenliğin devam etmesini sağlar. Biri olmadan diğerinin bir anlamı kalmaz.