Harika bir çalışma kağıdı! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben 6. Sınıf Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Şimdi bu soruları hep birlikte, adım adım ve anlayarak çözeceğiz. Hazırsanız, haydi başlayalım!
11. Soru ve Çözümü
Soru Metni: Malazgirt Savaşı’nın kazanılmasından sonra Alparslan, antlaşma yaptığı Romanos Diogenes’in tutuklanması ve yeni imparatorun antlaşmayı tanımaması üzerine komutanlarını Anadolu’nun fethiyle görevlendirdi. Ebul-kâsım Saltuk Bey, Artuk Bey, Danişment Ahmet Gazi, Mengücek Gazi ve Süleyman Şah gibi komutanlar fethettikleri yerlerde Büyük Selçuklu Devleti’ne bağlı beylik ve devletler kurdular. Bu beylik ve devletler, hâkimiyetleri altına aldıkları yerlere mimari eserler inşa etti.
Buna göre Anadolu’da kurulan Türk beylikleri ve devletleriyle inşa ettikleri eserlerin kullanım amacı aşağıdaki seçeneklerin hangisinde yanlış eşleştirilmiştir?
- A) Yağıbasan Medresesi – Eğitim
- B) Sultanhanı Kervansarayı – Ticaret
- C) Gevher Nesibe Darüşşifası – Sağlık
- D) Aydınoğlu İsa Bey Camii – Askeri
Çözüm:
Bu soruda bizden, verilen mimari eser ile kullanım amacının yanlış eşleştirildiği seçeneği bulmamız isteniyor. Hadi şıkları tek tek inceleyelim:
Adım 1: A şıkkını inceleyelim.
Yağıbasan Medresesi – Eğitim
Medrese, o dönemin okulları, üniversiteleri gibi eğitim kurumlarıdır. Dolayısıyla medresenin kullanım amacı eğitimdir. Bu eşleştirme doğrudur.
Adım 2: B şıkkını inceleyelim.
Sultanhanı Kervansarayı – Ticaret
Kervansaraylar, ticaret yolları üzerinde tüccarların ve kervanlarının güvenle konakladığı, dinlendiği yerlerdir. Bu yüzden kervansaraylar ticaretin gelişmesi için yapılmıştır. Bu eşleştirme de doğrudur.
Adım 3: C şıkkını inceleyelim.
Gevher Nesibe Darüşşifası – Sağlık
Darüşşifa, kelime anlamı olarak “şifa evi” demektir. Yani o dönemin hastaneleridir. Dolayısıyla kullanım amacı sağlıktır. Bu eşleştirme de doğrudur.
Adım 4: D şıkkını inceleyelim.
Aydınoğlu İsa Bey Camii – Askeri
Cami, Müslümanların ibadet etmek için toplandıkları yerdir. Yani amacı dinidir. Askeri amaçla (örneğin kışla gibi) kullanılmaz. Bu nedenle bu eşleştirme yanlıştır.
Sonuç:
Soru bizden yanlış olan eşleştirmeyi bulmamızı istediği için doğru cevabımız D şıkkıdır.
D. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. İlk Türk devletlerinin başlıca siyasi, ekonomik ve kültürel özellikleri nelerdir?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, İslamiyet öncesi ilk Türk devletlerinin özelliklerini üç başlıkta toplayabiliriz:
- Siyasi Özellikler: Devlet, “Kağan” veya “Hakan” denilen hükümdarlar tarafından yönetilirdi. Hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılan “kut” anlayışı vardı. Devlet meseleleri “Kurultay” veya “Toy” denilen mecliste görüşülürdü. Ülke genellikle doğu ve batı olarak ikiye ayrılarak yönetilirdi, buna “ikili teşkilat” denir.
- Ekonomik Özellikler: Temel geçim kaynakları hayvancılıktı. Göçebe yaşadıkları için büyükbaş ve küçükbaş hayvan beslerlerdi. Ayrıca İpek Yolu üzerinden ticaret yaparak da gelir elde ederlerdi.
- Kültürel Özellikler: Göçebe (konargöçer) bir yaşam tarzları vardı. Bu yüzden taşınabilir sanat eserleri (halı, kilim, metal işlemeciliği) yapmışlardır. Sözlü edebiyatları çok gelişmişti; destanlar, sagular ve koşuklar önemliydi. Kendilerine ait Orhun Alfabesi’ni kullandılar ve Orhun Yazıtları gibi önemli eserler bıraktılar.
2. İslamiyet’in beraberinde getirdiği değişimler nelerdir? Örnek veriniz.
Çözüm:
Türklerin İslamiyet’i kabul etmesiyle hayatlarında pek çok alanda önemli değişiklikler oldu. Bunlardan bazıları:
- İnanç: Gök Tanrı inancından, tek Tanrı’ya inanılan İslamiyet’e geçildi.
- Yaşam Tarzı: Yerleşik hayata geçiş hızlandı. Çünkü cami, medrese gibi kalıcı yapılar inşa etme ihtiyacı doğdu.
- Hukuk: Eski Türk gelenekleri olan “töre”nin yanına, İslam hukuk kuralları olan “şer’i hukuk” da eklendi.
- Sanat ve Mimari: Cami, türbe, kümbet, medrese gibi yeni mimari tarzlar ortaya çıktı. Arap alfabesinden etkilenen hat sanatı ve minyatür sanatı gibi yeni sanat dalları gelişti.
- Örnek: Karahanlılar, Türk-İslam sentezinin ilk örneklerini vermişlerdir. Kervansaraylar (ribat) ve medreseler inşa ederek hem ticareti hem de eğitimi desteklemişlerdir. Bu yapılar, İslamiyet sonrası mimarinin en güzel örneklerindendir.
3. İslamiyet’i kabul ettikten sonra Türkler daha çok hangi alanlarda değişim yaşamışlardır?
Çözüm:
İslamiyet’i kabul ettikten sonra Türkler en büyük değişimi sosyal yaşam, hukuk, sanat ve mimari alanlarında yaşamışlardır. Çünkü din, insanların nasıl yaşadığını, nelere inandığını, nasıl eserler ürettiğini ve toplum kurallarını derinden etkileyen bir unsurdur. Özellikle göçebe hayattan yerleşik hayata geçişin hızlanması, bu değişimin temel nedenidir. Kalıcı şehirler kurmak, yeni ibadethaneler (camiler) ve okullar (medreseler) yapmak, bütün yaşam tarzını değiştirmiştir.
4. Anadolu’nun yurt edinilmesi sürecinde Türklerin hangi faaliyetleri daha önemli olmuştur? Neden?
Çözüm:
Anadolu’nun yurt edinilmesi sürecinde iki faaliyet çok önemlidir:
- Fetihler ve Askeri Başarılar: Malazgirt Savaşı gibi zaferlerle Anadolu’nun kapıları Türklere açılmıştır. Bu askeri başarılar olmadan Anadolu’ya yerleşmek mümkün olmazdı.
- İmar ve İskân Faaliyetleri: Fethedilen yerlere Türkmenlerin yerleştirilmesi (iskân) ve bu topraklara cami, medrese, kervansaray, köprü, çeşme gibi kalıcı eserler yapılması (imar) çok daha önemlidir.
Neden? Çünkü sadece savaş kazanmak bir toprağı vatan yapmaz. Orayı vatan yapan şey, oraya yerleşmek, kendi kültürünü, mimarini ve yaşam tarzını oraya taşımaktır. Yapılan bu eserler sayesinde Anadolu, kalıcı bir Türk yurdu haline gelmiştir.
5. Tarihi ticaret yolları hangi teknik gelişmelerin yayılmasını sağlamıştır?
Çözüm:
İpek Yolu ve Baharat Yolu gibi tarihi ticaret yolları sadece mal taşınan yollar değildi. Bu yollar aynı zamanda kültürlerin ve icatların da seyahat ettiği bir köprü gibiydi. Bu yollar sayesinde bir medeniyette ortaya çıkan teknik gelişmeler, başka medeniyetlere de ulaştı. Bunların en önemlileri:
- Kağıt
- Matbaa
- Pusula
- Barut
Örneğin bu icatların hepsi Çin’de ortaya çıkmış, ticaret yolları aracılığıyla önce İslam dünyasına, oradan da Avrupa’ya yayılmıştır. Bu da dünyada büyük değişimlere yol açmıştır.
E. Aşağıdaki bulmacayı çözünüz.
Haydi şimdi de bulmacamızı birlikte çözelim. Her bir sorunun cevabını bulup yerlerine yerleştireceğiz.
- Asya Hun Devleti’nin bilinen ilk hükümdarı.
Cevap: TEOMAN
- İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclis.
Cevap: KURULTAY
- Türklerin ölülerini eşyalarıyla defnettikleri mezar.
Cevap: KURGAN
- Müslümanların Mekke’den Medine’ye göçü.
Cevap: HİCRET
- Türklerin Çin’e karşı Arapların yanında yer aldığı savaş.
Cevap: TALAS (Bu savaş Türklerin İslamiyet’i kitleler halinde kabul etmeye başlamasında bir dönüm noktasıdır.)
- Türk-İslam devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü meclis.
Cevap: DİVAN (İslamiyet’in etkisiyle Kurultay’ın yerini Divan almıştır.)
- Anadolu’nun kapılarını Türklere açan savaş.
Cevap: MALAZGİRT
- Türk-İslam devletlerinde yaygın olarak yapılan bir sanat.
Cevap: MİNYATÜR (Kitapları süslemek için yapılan küçük, ayrıntılı resim sanatıdır.)
- İpek Yolu’nun Asya’nın doğusundaki ilk durağı olan ülke.
Cevap: ÇİN
Umarım tüm soruların çözümleri anlaşılır olmuştur. Anlamadığınız bir yer olursa çekinmeden sorun. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!