Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz.
Bugün sizlerle kitabımızdaki etkinlikleri birlikte çözeceğiz. Lütfen dikkatle takip edin ve anlamadığınız yerleri mutlaka sorun. Haydi başlayalım!
9. Metinde başlıca özelliklerinden söz edilen yönetim biçimi aşağıdakilerden hangisidir?
Adım 1: Öncelikle görseldeki konuşma balonunda yazanları dikkatlice okuyalım. Arkadaşımız ne diyor bir bakalım: “Benim yaşadığım ülkede egemenlik halkın elindedir. Seçme ve seçilme hakkına sahip vatandaşlar, genel ve yerel seçimlerde oy kullanırlar yani hem yaşadıkları yerin hem de ülkenin yönetiminde söz sahibidirler. Seçimlerle iş başına gelen yöneticiler, ülkeyi anayasa ve yasalarda kendilerine verilen yetkiler çerçevesinde yönetirler.”
Adım 2: Şimdi metindeki anahtar kelimeleri bulalım. Bunlar bize doğru cevabı verecek olan ipuçlarıdır.
- Egemenlik halkındır: Yani ülkeyi yönetme gücü halka aittir.
- Seçme ve seçilme hakkı: Vatandaşlar yöneticilerini seçebilir ve kendileri de yönetici olmak için aday olabilirler.
- Seçimler: Yöneticiler halkın oylarıyla, yani seçimle iş başına gelirler.
- Anayasa ve yasalar: Yöneticiler ülkeyi kendi istedikleri gibi değil, belirli kurallara (anayasa ve yasalara) göre yönetirler.
Adım 3: Şıklardaki yönetim biçimlerini hatırlayalım.
- A) Cumhuriyet: Egemenliğin millete ait olduğu, halkın kendi kendini yönettiği yönetim şeklidir. Bu tanım, metindeki ifadelerle birebir uyuşuyor.
- B) Monarşi: Yönetim gücünün tek bir kişide (kral, padişah, imparator gibi) olduğu ve bu gücün babadan oğula geçtiği yönetim şeklidir. Metinde böyle bir şeyden bahsedilmiyor.
- C) Oligarşi: Yönetim gücünün küçük bir grubun veya zengin bir ailenin elinde olduğu yönetim şeklidir. Metinde yönetim hakkının tüm halka ait olduğu söyleniyor.
- D) Teokrasi: Ülkenin din kurallarına göre yönetildiği yönetim şeklidir. Metinde din kurallarından değil, anayasa ve yasalardan bahsediliyor.
Sonuç: Metinde anlatılan tüm özellikler, egemenliğin halka ait olduğu Cumhuriyet yönetimini tarif etmektedir. Bu yüzden doğru cevap A şıkkıdır.
D. Aşağıdaki soruların cevaplarını defterinize yazınız.
1. Etkin vatandaşın ülke yönetimine katkısı nedir? Örneklerle açıklayınız.
Sevgili çocuklar, etkin vatandaş demek; haklarını ve sorumluluklarını bilen ve bunlara göre hareket eden vatandaş demektir. Etkin bir vatandaş, ülke yönetimine çok önemli katkılarda bulunur.
- Oy Kullanır: Ülkeyi kimlerin yöneteceğine karar vermek için seçimlerde oyunu kullanır. Bu, yönetime katılmanın en temel yoludur.
- Vergisini Öder: Devletin bize yol, okul, hastane gibi hizmetleri sunabilmesi için düzenli olarak vergisini öder.
- Kanunlara Uyar: Toplum düzeninin sağlanması için konulmuş olan yasa ve kurallara uyar.
- Sivil Toplum Kuruluşlarına Katılır: Çevre, eğitim, sağlık gibi konularda çalışan dernek ve vakıflara üye olarak veya destek vererek toplumsal sorunların çözümüne yardımcı olur. Örneğin; TEMA Vakfı’na üye olup ağaç dikme etkinliklerine katılmak gibi.
- Ülke Sorunlarına Duyarlıdır: Ülkesinde olan bitene karşı duyarlı olur, haksızlıklar karşısında sesini çıkarır, düşüncelerini barışçıl yollarla ifade eder.
Kısacası, etkin vatandaşlar sayesinde ülkemiz daha demokratik, daha gelişmiş ve daha yaşanılır bir yer olur.
2. Cumhuriyet, diğer yönetim biçimlerine göre neden daha demokratik bir yönetimdir?
Cumhuriyetin diğer yönetim biçimlerinden daha demokratik olmasının temel nedeni, yönetme gücünün yani egemenliğin kaynağında yatar. Gelin karşılaştıralım:
- Monarşide egemenlik tek bir kişiye veya aileye aittir ve babadan oğula geçer. Halkın söz hakkı yoktur.
- Oligarşide egemenlik küçük bir gruba aittir. Yine halkın geneli yönetimde söz sahibi değildir.
- Teokraside egemenliğin kaynağı ilahi kurallardır ve ülkeyi din adamları yönetir. Halkın iradesi ikinci plandadır.
- Cumhuriyette ise egemenlik kayıtsız şartsız milletindir! Bu ne demek? Halk, yöneticilerini belirli bir süre için kendi oylarıyla seçer. Herkesin seçme ve seçilme hakkı vardır. Yöneticiler halka karşı sorumludur ve beğenilmezlerse bir sonraki seçimde değiştirilebilirler. Temel hak ve özgürlükler anayasa ile güvence altındadır. İşte tüm bu nedenlerle cumhuriyet, halkın iradesini en üstün tuttuğu için en demokratik yönetim biçimidir.
3. Günümüzde kadınlar toplumsal hayatta hangi sorunlarla karşılaşabilmektedir?
Cumhuriyetimiz sayesinde kadınlar pek çok hakka kavuşmuş olsa da maalesef günümüzde hala bazı sorunlarla karşılaşabiliyorlar. Bunlardan bazıları şunlardır:
- Eğitim: Özellikle kırsal kesimlerde bazı ailelerin kız çocuklarını okula göndermek istememesi gibi eğitimde fırsat eşitsizlikleri yaşanabiliyor.
- İş Hayatı: Kadınlar, aynı işi yaptıkları erkeklerle eşit ücret alamayabiliyorlar. Ayrıca yönetici pozisyonlarına yükselmeleri daha zor olabiliyor. Buna “cam tavan” diyoruz.
- Toplumsal Baskı: Toplumda kadınlara yönelik “kadın dediğin evde oturur” gibi kalıp yargılar ve baskılar olabiliyor.
- Şiddet: Ne yazık ki en üzücü sorunlardan biri de kadına yönelik fiziksel veya psikolojik şiddettir. Bu, asla kabul edilemez bir durumdur.
Unutmamalıyız ki, bir toplumun gelişmişliği kadınların ve erkeklerin her alanda eşit olmasına bağlıdır.
E. Aşağıdaki bulmacayı çözünüz.
Haydi şimdi de hep birlikte bu eğlenceli bulmacayı çözelim!
1. Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nde başbakanlık yapmış Türk kadını.
Cevap: Türkiye’nin ilk ve tek kadın başbakanı ÇİLLER‘dir. (Tansu Çiller)
2. Siyasal gücün birkaç kişilik bir grubun elinde toplandığı yönetim.
Cevap: Yönetimin küçük bir zümreye ait olduğu bu yönetim biçimine OLİGARŞİ denir.
3. Yasa koyma, yasa yapma.
Cevap: Kanun çıkarma işine YASAMA denir.
4. Vatandaşların haklarını güvence altına alan temel yasa.
Cevap: Devletin temel yapısını ve vatandaşların haklarını belirleyen en üstün yasa ANAYASA‘dır.
5. Vatandaşların dilek ve şikayetlerini ilgili kurumlara duyurmak için başvurdukları yöntem.
Cevap: Bir isteğimizi veya şikayetimizi resmi bir kuruma yazılı olarak bildirdiğimiz belgeye DİLEKÇE adı verilir.
6. Kitle iletişim araçlarının kısa adı.
Cevap: Televizyon, radyo, gazete gibi araçların genel adının kısaltması KİA‘dır.
7. Teokraside yetkinin kaynağı.
Cevap: Teokratik yönetimlerde gücün ve yetkinin kaynağı ilahi kurallar, yani DİN‘dir.
8. Yasama yetkisine sahip kurum.
Cevap: Ülkemizde yasa yapma yani kanun çıkarma yetkisi Türkiye Büyük Millet MECLİS‘ine aittir.
9. Halkın ülke yönetiminde söz sahibi olduğu yönetim biçimi.
Cevap: Yukarıdaki 9. soruda da çözdüğümüz gibi, bu yönetim biçimi CUMHURİYET‘tir.
10. Kanunlara uygun olarak davaların görüldüğü yer.
Cevap: Anlaşmazlıkların çözüldüğü ve adaletin sağlandığı yer MAHKEME‘dir.
Umarım tüm sorular anlaşılmıştır. Unutmayın, Sosyal Bilgiler dersi sadece geçmişi öğrenmek değil, aynı zamanda iyi birer vatandaş olarak bugünümüzü ve geleceğimizi şekillendirmektir. Aklınıza takılan bir şey olursa her zaman sorabilirsiniz. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!