Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili 6. sınıf öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte bu etkinliği adım adım çözeceğiz ve coğrafi konumla ilgili kavramları pekiştireceğiz. Hazırsanız, başlayalım!
Bu etkinlikte bizden istenen, soldaki ifadelerin hangi coğrafi terimle ilgili olduğunu bulup ilgili kutucuğa “X” işareti koymamız. Haydi gelin, her bir ifadeyi dikkatlice okuyup doğru terimi bulalım.
1. Soru:Kıtalar arasındaki büyük su kütleleridir.
Adım 1: İfadeyi anlayalım. Bize kıtaların, yani büyük kara parçalarının arasında yer alan devasa su birikintilerini soruyor.
Adım 2: Aklımıza hemen Pasifik (Büyük Okyanus), Atlas Okyanusu gibi isimler geliyor, değil mi? Bunların ortak adı nedir? Elbette Okyanus!
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Okyanus sütununa “X” koymalıyız.
2. Soru:Kuzey ve Güney yarım küreleri ayıran hayali çemberdir.
Adım 1: Dünyamızı bir portakal gibi düşünelim. Bu portakalı tam ortasından yatay bir şekilde kesen hayali bir çizgi var. Bu çizgi, dünyayı üstte kalan Kuzey Yarım Küre ve altta kalan Güney Yarım Küre olarak ikiye ayırır.
Adım 2: Bu en geniş ve başlangıç paraleli olarak kabul edilen hayali çemberin adı Ekvator‘dur.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Ekvator sütununa “X” koymalıyız.
3. Soru:Etrafı denizlerle ve okyanuslarla çevrili, kendine bağlı adaları da içine alan büyük kara parçalarıdır.
Adım 1: Tanımda anahtar kelimeler “büyük kara parçaları” ve “etrafı sularla çevrili” olması.
Adım 2: Asya, Avrupa, Afrika gibi üzerinde yaşadığımız devasa kara parçaları bu tanıma uyuyor. Bunlara biz ne diyoruz? Tabii ki Kıta!
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Kıta sütununa “X” koymalıyız.
4. Soru:Herhangi bir yerin başlangıç paraleli ve meridyenine göre bulunduğu yerdir.
Adım 1: Bu ifade bir yerin adeta “coğrafi adresi”ni soruyor. Nasıl ki evimizin bir adresi var, dünyadaki her yerin de paralel ve meridyenlerle belirtilen bir adresi vardır.
Adım 2: Başlangıç paraleli (Ekvator) ve başlangıç meridyenine (Greenwich) göre belirlenen bu kesin ve değişmez konuma Mutlak Konum (Matematiksel Konum) denir.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Mutlak konum sütununa “X” koymalıyız.
5. Soru:Ekvator’dan kutuplara doğru birer derecelik açı aralıklarıyla çizildiği varsayılan çemberlerdir.
Adım 1: Ekvator’a paralel olarak, yani onun gibi yatay olarak çizilen hayali çemberleri düşünüyoruz. Bunlar Ekvator’dan kutuplara doğru gittikçe küçülürler.
Adım 2: Ekvator’a paralel çizilen bu hayali çizgilere Paralel daireleri denir.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Paralel sütununa “X” koymalıyız.
6. Soru:Art arda sıralanan yaylar arasındaki zaman farkı 4 dakikadır.
Adım 1: Dünyamız kendi etrafında döndüğü için, dikey olarak çizilen hayali çizgilerin arasından güneş ışınlarının geçişi arasında bir zaman farkı oluşur.
Adım 2: Bu dikey çizgilere meridyen denir ve her bir meridyen yayı arası 4 dakikalık yerel saat farkı oluşturur. Bu, Meridyen‘lerin en önemli özelliklerinden biridir.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Meridyen sütununa “X” koymalıyız.
7. Soru:Bir yerin veya ülkenin bulunduğu yere bağlı olarak ortaya çıkan kendine has özellikleridir.
Adım 1: Bu sefer bir yerin kesin adresini değil, çevresindeki denizlere, komşularına, dağlara, önemli ticaret yollarına göre konumunu soruyor.
Adım 2: Örneğin “Türkiye, Asya ve Avrupa kıtalarını birleştiren bir köprüdür.” demek, onun çevresine göre konumunu belirtmektir. Buna Göreceli Konum (Özel Konum) diyoruz.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Göreceli konum sütununa “X” koymalıyız.
8. Soru:Ekvator’u dik keserek kutuplarda birleşen yaylardır.
Adım 1: Gözümüzde yine portakalı canlandıralım. Portakalın dilimlerini ayıran çizgiler, tepede ve altta birleşir, değil mi? İşte o çizgiler gibi, bir kutuptan başlayıp diğer kutupta biten ve Ekvator’u dik kesen hayali yaylar vardır.
Adım 2: Bu dikey çizgilere Meridyen adı verilir.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Meridyen sütununa “X” koymalıyız.
9. Soru:Ülkemizin 26°-45° doğu meridyenleri 36°-42° kuzey paralelleri arasında orta kuşakta yer alan bir kuzey yarım küre ülkesi olmasıdır.
Adım 1: Bakın bu ifadede Türkiye’nin tam olarak coğrafi koordinatları, yani sayısal adresi veriliyor.
Adım 2: Bir yerin paralel ve meridyen dereceleriyle belirtilen konumu, onun değişmez adresidir. Bu da bizi tekrar Mutlak Konum kavramına götürür.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Mutlak konum sütununa “X” koymalıyız.
10. Soru:Yeryüzünde 5 tane olan büyük su kütlesidir.
Adım 1: İlk sorudaki tanıma çok benziyor. Bize yine büyük su kütlelerini soruyor ve bir ipucu veriyor: “5 tane”.
Adım 2: Dünyadaki 5 büyük okyanusu (Pasifik, Atlas, Hint, Arktik ve Güney Okyanusu) hatırlayalım. Bu tanım tam olarak Okyanus‘u anlatıyor.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Okyanus sütununa “X” koymalıyız.
11. Soru:Yeryüzünde okyanuslarla birbirinden ayrılmış büyük kara parçalarıdır.
Adım 1: Yine “büyük kara parçaları” ifadesi var. Bu sefer ayırıcı özellik olarak “okyanuslarla ayrılmış” olmaları vurgulanmış.
Adım 2: Amerika kıtası ile Asya kıtasını Büyük Okyanus ayırır. Bu tanım yine Kıta‘yı işaret ediyor.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Kıta sütununa “X” koymalıyız.
12. Soru:Kuzey ve Güney kutup noktalarına eşit uzaklıkta olduğu varsayılan çemberdir.
Adım 1: Dünyanın en tepesindeki Kuzey Kutup Noktası ile en altındaki Güney Kutup Noktası’nı düşünelim. Tam bu iki noktanın ortasından geçen hayali bir çemberden bahsediliyor.
Adım 2: Her iki kutba da eşit mesafede olan bu hayali çizgi, ikinci soruda da karşımıza çıkan Ekvator‘dur.
Sonuç: Bu ifadenin yanındaki Ekvator sütununa “X” koymalıyız.
Harikasınız çocuklar! Bütün ifadeleri doğru terimlerle eşleştirdik. Gördüğünüz gibi, her coğrafi terimin kendine özgü bir tanımı ve özellikleri var. Bu etkinlik sayesinde bu terimleri daha iyi anladığınızı umuyorum. Bir sonraki derste görüşmek üzere!