Merhaba sevgili öğrencilerim, ben 6. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğretmeniniz. Bugün sizlerle birlikte kitabımızdaki bu güzel etkinliği yapacağız. Devletimizin temel güçleri olan yasama, yürütme ve yargıyı daha iyi anlamak için harika bir fırsat! Haydi, soruları adım adım birlikte analiz edip çözelim.
Etkinlik Zamanı
Aşağıdaki tabloyu sütunlardaki soruları cevaplayarak doldurunuz.
Bu soruda, devletimizi yöneten üç temel gücün (yasama, yürütme, yargı) ne iş yaptığını ve bu işleri kimlerin yaptığını öğrenmemiz isteniyor. Hadi tabloyu dolduralım!
1. Yasama
- Başlıca görevleri nelerdir?
- Hangi kurumlar bu görevleri yerine getirir?
Adım 1: Yasama kelimesinin kökü “yasa”dır. Yasa, kanun demektir. Buradan yola çıkarak yasamanın en temel görevinin kanun yapmak (yasa çıkarmak) olduğunu anlayabiliriz.
Adım 2: Sadece yeni kanun yapmakla kalmaz, aynı zamanda mevcut kanunları değiştirebilir veya artık ihtiyaç duyulmayan kanunları kaldırabilir.
Adım 3: Ayrıca, devletin bir yıl boyunca nerelere para harcayacağını gösteren bütçeyi onaylamak da yasamanın önemli görevlerindendir.
Sonuç: Kanun yapmak, değiştirmek ve kaldırmak. Bütçeyi onaylamak.
Adım 1: Ülkemizde kanunları yapma yetkisi halkın seçtiği temsilcilerdedir. Bu temsilcilerin toplandığı yere meclis diyoruz.
Adım 2: Ülkemizdeki meclisin tam adı Türkiye Büyük Millet Meclisi‘dir, kısaca TBMM deriz.
Sonuç: Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)
2. Yürütme
- Başlıca görevleri nelerdir?
- Hangi kurumlar bu görevleri yerine getirir?
Adım 1: Yürütme, adından da anlaşılacağı gibi, “yürütmek” yani “işleri yapmak, uygulamak” demektir.
Adım 2: Peki neyi yürütür? Meclisin (yasamanın) çıkardığı kanunları uygular.
Adım 3: Kanunlara uygun olarak ülkeyi yönetir. Eğitim, sağlık, güvenlik gibi hizmetlerin halka ulaşmasını sağlar.
Sonuç: Kanunları uygulamak ve ülkeyi yönetmek.
Adım 1: Yürütme gücünün başında ülkemizde Cumhurbaşkanı bulunur.
Adım 2: Cumhurbaşkanı bu görevini kendisine yardımcı olan bakanlar (Bakanlar Kurulu) ile birlikte yerine getirir.
Sonuç: Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu.
3. Yargı
- Başlıca görevleri nelerdir?
- Hangi kurumlar bu görevleri yerine getirir?
Adım 1: Yargı, “yargılamak” fiilinden gelir. Toplumda insanlar arasında veya insanlarla devlet arasında anlaşmazlıklar çıkabilir.
Adım 2: Yargının görevi, bu anlaşmazlıkları kanunlara göre çözmektir. Yani adaleti sağlamaktır.
Adım 3: Kanunlara uymayan, suç işleyen kişileri yargılayarak cezalandırmak da yargının görevidir.
Sonuç: Anlaşmazlıkları çözmek, suçluları cezalandırmak ve adaleti sağlamak.
Adım 1: Yargı görevi, kimseden emir almayan, tarafsız kurumlarda yerine getirilmelidir. Çünkü adalet ancak böyle sağlanır.
Adım 2: Bu tarafsız ve bağımsız kurumlara biz mahkemeler diyoruz.
Sonuç: Bağımsız Mahkemeler.
Etkinlik Zamanı
A. Ülkemizde ya da yakın çevrenizde gördüğünüz bir sorun belirleyiniz. Bu sorunun çözümü için yasama, yürütme ve yargı güçlerinin iş birliği içinde neler yapması gerektiğini aşağıya yazınız.
Sevgili çocuklar, bu soru sizin gözlem yeteneğinizi ve öğrendiklerinizi birleştirmenizi istiyor. Ben örnek bir sorun ve çözüm yolu sunacağım, siz de kendi gördüğünüz sorunlar üzerinden düşünebilirsiniz.
Adım 1: Sorunu Belirleyelim
Sorun: Okulumuzun çevresindeki sokakların ve parkların insanlar tarafından kirletilmesi, yerlere çok fazla çöp atılması.
Adım 2: Güçlerin Görevlerini Belirleyelim
- Yasama (TBMM) Ne Yapmalı?
- Yürütme (Cumhurbaşkanı, Bakanlıklar, Belediyeler) Ne Yapmalı?
- Yargı (Mahkemeler) Ne Yapmalı?
Çevreyi kirletenlere verilen cezaların yetersiz olduğunu düşünerek, bu konuda daha caydırıcı yeni bir kanun çıkarabilir. Örneğin, sokağa çöp atanlara verilen para cezasını artırabilir veya belirli bir süre kamu hizmeti (çevre temizliği gibi) cezası getirebilir.
Çıkarılan bu yeni kanunu uygulamalıdır. Belediyeler, sokaklara daha fazla çöp kutusu ve geri dönüşüm kutusu yerleştirebilir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, televizyonlarda ve okullarda “Temiz Çevre” konulu bilinçlendirme kampanyaları düzenleyebilir. Zabıta ve polis, çevreyi kirletenleri denetleyerek cezaları uygulayabilir.
Çevreyi kirlettiği için ceza alan ancak bu cezaya itiraz eden veya büyük çaplı çevre kirliliğine (örneğin bir fabrikanın atıklarını parka dökmesi) neden olan kişi ya da kurumları yargılar. Kanunlara göre suçlu olup olmadıklarına karar verir ve hak ettikleri cezayı almalarını sağlayarak adaleti yerine getirir.
B. Belirlediğiniz sorunun çözümünde hangi güç daha etkilidir? Neden? Aşağıya yazınız.
Burada önemli olan sizin mantıklı bir gerekçe sunmanız. Her gücün önemi farklıdır ama bir tanesini seçip nedenini açıklayalım.
Bence bu sorunun çözümünde en etkili güç Yürütme‘dir.
Neden?
Çünkü yasama ne kadar harika bir kanun çıkarırsa çıkarsın, o kanun uygulanmadığı sürece sadece bir kağıt parçasından ibarettir. Yürütme organı (özellikle belediyeler ve bakanlıklar), sorunun çözümünü doğrudan halkın içinde, sokakta gerçekleştirir. Çöp kutularını koyan, temizliği yapan, denetimi sağlayan ve insanları eğiten yürütmedir. Yani, sorunun çözümünü gözle görülür ve hissedilir kılan güç yürütmedir. Yargı ise ancak bir kural ihlali olduğunda devreye girer. Bu yüzden günlük hayattaki pratik çözümler için yürütmenin rolü çok daha büyüktür.