Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Bugün birlikte gönderdiğiniz testteki soruları çözeceğiz. Her soruyu adım adım, tane tane anlatacağım ki aklınızda hiç soru işareti kalmasın. Haydi başlayalım!
Soru 1: Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’nin matematik konumu ile ilgili değildir?
Çocuklar, bu soruyu çözmeden önce küçük bir hatırlatma yapalım. Bir yerin konumu iki şekilde incelenir: Matematik (Mutlak) Konum ve Özel (Göreceli) Konum.
Matematik Konum, bir yerin Ekvator’a ve Başlangıç Meridyeni’ne olan uzaklığıdır. Yani paralel ve meridyen dereceleriyle ifade edilen, adresi gibi olan konumudur. Kuzey Yarım Küre’de olmamız, doğu meridyenlerinde yer almamız, dört mevsimi yaşamamız hep matematik konumumuzun bir sonucudur.
Özel Konum ise bir yerin denizlere, komşularına, dağlarına, boğazlarına göre konumudur. Yani onu diğer yerlerden ayıran kendine has özellikleridir.
Şimdi bu bilgiyle şıklara bakalım:
- A) Başlangıç Meridyeni’nin doğusunda bulunması – Bu, meridyenlerle ilgili olduğu için matematik konumdur.
- B) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması – Bu, Orta Kuşak’ta yer almamızın bir sonucudur ve Orta Kuşak’taki yerimiz paralellerle belirlenir. Yani matematik konumdur.
- C) Kuzey Yarımküre’de yer alması – Bu, Ekvator’un kuzeyinde olmamız anlamına gelir ve paralellerle ilgilidir. Yani matematik konumdur.
- D) Üç tarafının denizlerle çevrili olması – Bu, ülkemizin denizlere göre durumunu anlatıyor. Bu, Türkiye’ye özel bir durumdur. Yani özel konumdur.
Soruda bizden “matematik konum ile ilgili değildir” denileni bulmamız isteniyor.
Doğru Cevap: D
Soru 2: Aşağıdaki coğrafi özelliklerden hangisi ülkemizin mutlak konumu ile ilgili değildir?
Arkadaşlar, bu soru aslında bir önceki soruyla aynı konuyu soruyor. Unutmayın, mutlak konum ile matematik konum aynı şeydir! Yine ülkemizin koordinatları ve bunun sonuçları ile ilgili olmayan, yani özel konumuyla ilgili olan şıkkı bulacağız.
Adım 1: Şıkları tek tek inceleyelim.
- A) Kuzey yarım kürede yer alır. – Bu, Ekvator’a göre konumumuzu belirtir. Mutlak konumdur.
- B) Üç tarafı denizlerle çevrilidir. – Bu, denizlere göre konumumuzu belirtir. Özel konumdur.
- C) Doğusu ile batısı arasında yerel saat farkı 76 dakikadır. – Bu, en doğu ve en batı meridyenlerimiz arasındaki farktan kaynaklanır. Meridyenler mutlak konumla ilgilidir. Bu da mutlak konumun bir sonucudur.
- D) 36-42 derece kuzey paralelleri ile 26-45 derece doğu meridyenleri arasında yer alır. – Bu, ülkemizin dünya üzerindeki adresidir, yani mutlak konumun ta kendisidir.
Adım 2: Soru bizden mutlak konumla ilgili olmayanı istediği için özel konumla ilgili olan şıkkı seçmeliyiz.
Doğru Cevap: B
Soru 3: Aşağıda ürün ve yetiştiği iklim tipi eşleştirilmiştir. Bu eşleştirmeye göre hangi üründen verim alınamaz?
Bu soruda ülkemizdeki iklim tipleri ve o iklimlerde yetişen tarım ürünleri bilgimizi kullanacağız. Haydi eşleştirmeleri kontrol edelim.
- A) Portakal-Akdeniz iklimi: Portakal bir turunçgil ürünüdür ve kışların ılık geçtiği Akdeniz iklimini çok sever. Bu eşleştirme doğrudur.
- B) Buğday-Karadeniz iklimi: Buğday, yazların sıcak ve kurak geçtiği karasal iklimi sever. Karadeniz iklimi ise her mevsim yağışlıdır. Sürekli yağan yağmur buğdayın olgunlaşmasını engeller, hatta çürümesine neden olur. Bu eşleştirme yanlıştır.
- C) Çay-Karadeniz iklimi: Çay, bol yağış ve nemli bir hava ister. Ülkemizde bu şartları sağlayan tek yer Doğu Karadeniz’dir. Bu eşleştirme doğrudur.
- D) Mercimek-Karasal iklim: Mercimek de buğday gibi yaz kuraklığı isteyen bir üründür ve karasal iklim bölgelerinde yetiştirilir. Bu eşleştirme doğrudur.
Soruda “verim alınamaz” denildiği için yanlış olan eşleştirmeyi bulmamız gerekiyor.
Doğru Cevap: B
Soru 4: “Ülkemizde yüzey şekilleri yükselti, dağların uzanışı ve yönleri iklimin oluşuna önemli ölçüde etki eder. Yükseklik arttıkça, batıdan doğuya, kıyıdan iç kesimlere doğru sıcaklıklar azalmaktadır.” Bu bilgiye göre günlük yaşam ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
Sevgili arkadaşlar, bu bir paragraf yorumlama sorusu. Bize verilen bilgiden yola çıkarak mantıklı bir sonuca ulaşmamız isteniyor. Paragrafın ana fikri ne? Yükselti arttıkça ve iç kesimlere gidildikçe hava soğur. Şimdi bu bilgiyi aklımızda tutarak şıklara bakalım.
Adım 1: Şıkları paragraftaki bilgiye göre değerlendirelim.
- A) Yüksek kesimlerde yaşayanlar kalın giysiler giymelidirler. – Paragrafta yüksek yerlerin daha soğuk olduğu söyleniyor. Soğuk yerde yaşayan insanlar üşümemek için tabii ki kalın giysiler giyerler. Bu sonuç paragrafla uyumludur.
- B) Kıyı kesimlerde evlerin çatısı dik yapılırsa kar tutmaz. – Paragraf bize kıyıların daha ılık olduğunu söylüyor. Karın çok yağdığı yerler ise yüksek ve iç kesimlerdir. Dik çatılar çok kar yağan yerlerde yapılır. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
- C) İç kesimlerde yaşayanların ısınma masrafı çok az olur. – Paragraf iç kesimlerin daha soğuk olduğunu söylüyor. Soğuk yerlerde evleri ısıtmak için daha çok yakıt gerekir, yani ısınma masrafı çok fazla olur. Bu ifade yanlıştır.
- D) Kıyı kesimlerinde ulaşım gelişmiştir ve ticaret daha yaygındır. – Bu doğru bir bilgi olabilir ama bize verilen paragrafta ulaşımdan veya ticaretten hiç bahsedilmiyor. Biz sadece paragraftaki bilgiye göre yorum yapmalıyız. Bu yüzden bu şıkkı elemeliyiz.
Adım 2: Paragraftan çıkarılabilecek en mantıklı ve doğru sonuç A şıkkıdır.
Doğru Cevap: A
Soru 5: Ülkemizde büyükbaş hayvancılık faaliyetlerinin dağılımında yaz yağışlarının fazla olması bitki örtüsünün otlak ve çayırlandan oluşması etkilidir. Buna göre aşağıdaki yerlerin hangisinde büyükbaş hayvancılığın yaygın olarak yapılması beklenir?
Çocuklar, bu sorunun içinde bir ipucu saklı! İpucumuz: “Yaz yağışları” ve “çayırlar”. Türkiye haritasını gözümüzün önüne getirelim. Hangi bölgemizde yazlar yağışlı geçer ve bu sayede gür otlaklar, çayırlar oluşur?
Adım 1: Türkiye’de yaz yağışlarının görüldüğü yeri hatırlayalım. Ülkemizde yaz yağışları en çok Erzurum-Kars Platosu‘nda, yani Doğu Anadolu’nun yüksek kesimlerinde görülür. Bu yağışlar sayesinde burada uzun boylu otlardan oluşan çayırlar yetişir.
Adım 2: Bu gür otlaklar da inek, sığır gibi büyükbaş hayvanların beslenmesi için harika bir ortamdır. Bu yüzden ülkemizde büyükbaş hayvancılık en çok bu bölgede gelişmiştir.
Adım 3: Şimdi şıklara bakalım. Hangi şehir bu bölgede yer alıyor?
- A) Bursa – Marmara Bölgesi
- B) İzmir – Ege Bölgesi
- C) Kars – Doğu Anadolu Bölgesi
- D) Aydın – Ege Bölgesi
Gördüğünüz gibi Kars, tam da aradığımız yer!
Doğru Cevap: C
Soru 6: Yaşadığımız ülke ________ iklim bölgesinde yer alır. Bu iklimde yağışlar mayıs sonlarına doğru etkisini göstermeye başlar. Haziranın ilk haftası ile birlikte başlayıp temmuz ayının sonlarına kadar yoğun yağışlar görünür. Biz de buna göre tedbirimizi alırız. Sel ve su baskınlarından korunmak, can ve mal kaybına uğramamak için gayret gösteririz. Yukarıdaki metinde boş bırakılan yere hangi seçenekteki iklim türü gelmelidir?
Bu soruda bir iklimin özellikleri anlatılmış ve bizden bu iklimin adını bulmamız isteniyor. Metindeki anahtar kelimelere odaklanalım: “Mayıs sonu, haziran, temmuz aylarında yoğun yağışlar” ve “sel, su baskınları”.
Adım 1: Bu özellik hangi iklime ait, düşünelim. Yağışların özellikle yaz aylarında yoğunlaşması ve sellere neden olması bize bir iklimi hatırlatmalı.
- A) Akdeniz ikliminde yazlar sıcak ve kuraktır, yağış olmaz.
- B) Ekvatoral iklimde her mevsim yağışlıdır, belli bir ayda yoğunlaşmaz.
- C) Kutup iklimi soğuk ve kuraktır, yağışlar genellikle kar şeklindedir ve çok azdır.
- D) Muson ikliminde ise yazlar bol yağışlı, kışlar ise kurak geçer. Özellikle Güneydoğu Asya’da görülen bu iklimde yaz aylarında yaşanan şiddetli yağmurlar (yaz musonları) sellere neden olur.
Adım 2: Paragrafta anlatılan özellikler, yani yaz aylarında yağan şiddetli yağmurlar, birebir Muson iklimine uymaktadır.
Doğru Cevap: D
Umarım tüm soruları ve çözümlerini güzelce anlamışsınızdır. Anlamadığınız bir yer olursa hiç çekinmeden tekrar sorun. Hepinize iyi çalışmalar dilerim!