Harika bir etkinlik, sevgili öğrencilerim! Hadi hep birlikte bu harita üzerindeki soruları inceleyelim ve çözelim. Tıpkı derste yaptığımız gibi adım adım ilerleyeceğiz.
Soru 1: Maddelerin hangileri mutlak, hangileri göreceli konumla ilgilidir? Neden?
Bu soruyu cevaplamadan önce, gelin hep birlikte mutlak konum ve göreceli konum neydi bir hatırlayalım.
Mutlak Konum: Bir yerin Dünya üzerindeki tam adresidir. Tıpkı evimizin adresi gibi! Bu adresi paralel (enlem) ve meridyen (boylam) derecelerini kullanarak buluruz. Ekvator ve Başlangıç Meridyeni bu sistemin temelidir. Bir yerin hangi yarım kürede olduğu mutlak konumunu belirtir.
Göreceli (Özel) Konum: Bir yerin, çevresindeki denizlere, komşularına, dağlara veya önemli ticaret yollarına göre nerede olduğunu anlatır. “Okulun yanında”, “denizin kenarında” gibi tarifler göreceli konuma örnektir.
Şimdi bu bilgilerle bize verilen maddeleri tek tek inceleyelim:
- 1. Dünya’nın büyük çoğunluğu sularla kaplıdır.
- 2. Kuzey yarım küredeki toprak parçaları güney yarım küreye göre daha fazladır.
- 3. Ekvator çizgisi üzerindeki ülkeler yaklaşık olarak her iki kutup noktasına eşit mesafededir.
- 4. Türkiye kuzey yarım kürededir.
Bu ifade, Dünya’nın genel bir özelliğini anlatıyor. Karaların ve suların birbirine göre oranından bahsediyor. Bu durum, bir yerin adresini (mutlak konum) veya komşularına göre yerini (göreceli konum) doğrudan belirtmez. Bu daha çok genel bir coğrafi bilgidir.
İşte bu tam bir göreceli konum ifadesi! Çünkü burada iki farklı yarım küreyi birbiriyle karşılaştırıyoruz. Birini diğerine “göre” daha fazla ya da daha az olarak tanımlıyoruz. Haritaya baktığımızda da Kuzey Yarım Küre’de (Ekvator’un üst kısmı) karaların, Güney Yarım Küre’ye (Ekvator’un alt kısmı) göre daha çok yer kapladığını görüyoruz.
Bu ifade mutlak konum ile ilgilidir. Çünkü Ekvator ve Kutuplar, Dünya’yı enlem ve boylamlara ayırdığımız koordinat sisteminin temel parçalarıdır. Ekvator’un tanımı gereği (0° paraleli) kutuplara eşit uzaklıkta olması, onun mutlak konumunu belirleyen bir özelliktir.
Bu da kesinlikle mutlak konum bilgisidir. Çünkü bir ülkenin hangi yarım kürede olduğunu söylemek, onun Ekvator’a göre nerede olduğunu, yani Dünya üzerindeki net adresini belirtmektir. Haritada da ülkemizin Ekvator çizgisinin kuzeyinde (üstünde) yer aldığını net bir şekilde görebiliriz.
Özetle:
Mutlak Konumla İlgili Maddeler: 3 ve 4
Göreceli Konumla İlgili Maddeler: 2
Soru 2: Yukarıdaki Dünya haritasında Ekvator ve başlangıç meridyenini bularak farklı renkte kalemlerle gösteriniz. Kıtaların ve okyanusların üzerine isimlerini yazınız. Ülkemizi işaretleyiniz.
Bu da çok keyifli bir uygulama sorusu! Hadi harita üzerinde bir gezintiye çıkalım. Elinize farklı renklerde kalemlerinizi alın ve başlayalım.
Adım 1: Ekvator’u Bulalım
Haritanın tam ortasından yatay olarak geçen ve üzerinde 0° yazan kalın çizgiyi bulun. İşte bu çizgi Ekvator‘dur! Dünyamızı Kuzey ve Güney Yarım Küre olarak ikiye ayırır. Bu çizgiyi istediğiniz bir renk kalemle baştan sona kadar dikkatlice çizin.
Adım 2: Başlangıç Meridyeni’ni Bulalım
Şimdi de haritanın üst ve alt kısımlarında 0° yazan dikey çizgiyi bulun. Bu çizgi İngiltere’nin Greenwich kasabasından geçer ve Dünyamızı Doğu ve Batı Yarım Küre olarak ikiye ayırır. Bu çizgi de Başlangıç Meridyeni‘dir. Ekvator için kullandığınızdan farklı bir renkteki kaleminizle bu dikey çizgiyi de çizin.
Adım 3: Kıtaları ve Okyanusları Yazalım
Haritada zaten kıtaların ve okyanusların isimleri yazıyor. Biz de bunları tekrar ederek pekiştirelim. Büyük kara parçalarının üzerine isimlerini yazabilirsiniz:
- Asya
- Avrupa
- Afrika
- Kuzey Amerika
- Güney Amerika
- Avustralya (Okyanusya)
- Antarktika
Şimdi de büyük su kütlelerinin, yani okyanusların üzerine isimlerini yazalım:
- Büyük Okyanus (Pasifik)
- Atlas Okyanusu (Atlantik)
- Hint Okyanusu
Adım 4: Canım Ülkemizi İşaretleyelim
Son olarak, Asya ve Avrupa kıtaları arasında bir köprü gibi duran, üç tarafı denizlerle çevrili güzel ülkemiz Türkiye‘yi bulun. Onu güzelce renklendirebilir veya üzerine bir yıldız koyarak belirginleştirebilirsiniz.
İşte bu kadar! Harika bir iş çıkardınız. Bu etkinlik sayesinde hem mutlak ve göreceli konum kavramlarını pekiştirdik hem de harita üzerinde önemli yerleri bulmayı tekrar ettik. Aferin size!