6. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabı Cevapları Evos Yayınları Sayfa 48

Harika bir etkinlik! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Sosyal Bilgiler öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte Orhun Kitabeleri’nden alınan bu anlamlı metinleri okuyup altındaki soruları cevaplayacağız. Bu metinler, bizim tarihimiz için çok önemli birer hazine, adeta geçmişten bize gönderilmiş birer mektup gibidir. Haydi başlayalım!

1. Kağanın görevleri nelerdir?

Sevgili çocuklar, bu sorunun cevabını bulmak için metinde kağanların “Ben şunları yaptım” dediği yerleri dikkatlice bulmamız gerekiyor. Metinleri okuduğumuzda kağanın halkı için birçok önemli görev üstlendiğini görüyoruz.

“Kağan oturup aç, fakir milleti hep toplattım. Fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım.” ve “ölmek üzere olan halkı besledim; çıplak halkı giydirdim, yoksulu zengin ettim. Az olan halkı çoğalttım.” gibi cümleler bize ipucu veriyor.

Çözüm:

Adım 1: Metinlerde kağanın kendi ağzından anlattığı icraatları, yani yaptığı işleri bulalım.
Adım 2: Bu işleri listeleyerek kağanın görevlerini belirleyelim.

Metinlere göre kağanın görevleri şunlardır:

• Dağılmış olan Türk halkını bir araya getirmek, yani toplamak.
• Aç halkı doyurmak, çıplak halkı giydirmek.
• Fakir milleti zengin etmek.
• Az olan halkın sayısını çoğaltmak.
• Devletin ve milletin düşmanlarını yok etmek.
• Orduyu yöneterek fetihler yapmak ve ülkeyi güvende tutmak.

2. Türk devletlerinin yıkılmasının sebepleri nelerdir?

Çocuklar, bu sorunun cevabı özellikle Kültigin Abidesi’nin Güney Yüzü’ndeki metinde saklı. Bilge Kağan, burada Türk milletini gelecekte aynı hatalara düşmemeleri için uyarıyor. Bu uyarılar bize devletin neden zayıfladığını gösteriyor.

“Çin milletinin sözü tatlı, ipek kumaşı yumuşak imiş. Tatlı sözle, yumuşak ipek kumaşla aldatıp uzak milleti öylece yakınlaştırırmış… Tatlı sözüne, yumuşak ipek kumaşına aldanıp çok çok Türk milleti öldün.” cümlesi çok önemli.

Çözüm:

Adım 1: Metinde Türk milletinin düştüğü hataları ve dış güçlerin etkisini anlatan bölümü bulalım.
Adım 2: Bu bölümden yola çıkarak devletin yıkılmasına neden olan sebepleri yazalım.

Metne göre Türk devletlerinin yıkılmasının sebepleri şunlardır:

• Çin’in tatlı sözlerine ve değerli hediyelerine (yumuşak ipek kumaşına) kanmaları. Bu durum, Çin’in Türkleri aldatarak iç işlerine karışmasına ve onları zayıflatmasına neden olmuştur.
• Türk milletinin bolluk zamanında rehavete kapılması, yani tokluğun kıymetini bilmemesi. Zor günleri unutup birlik ve beraberliklerini kaybetmeleri.

3. Türk milletine verilen öğüt nedir?

Bu soru, bir önceki soruyla çok bağlantılı. Kağan, yaşanan kötü tecrübelerden ders çıkararak milletine adeta bir nasihat veriyor. “Aman ha, bunlara dikkat edin!” diyor.

“Türk milleti tokluğun kıymetini bilmezsin. Açlık, tokluk düşünmezsin. Bir doysan açlığı düşünmezsin.” ve Çin’e aldanma ile ilgili kısımlar, verilen öğüdün temelini oluşturur.

Çözüm:

Adım 1: Metindeki uyarı ve eleştiri cümlelerini tespit edelim.
Adım 2: Bu uyarılardan çıkarılacak dersi, yani öğüdü kendi cümlelerimizle özetleyelim.

Türk milletine verilen öğütler şunlardır:

• Yabancıların, özellikle Çin’in, tatlı sözlerine ve hediyelerine aldanmamak.
• Birlik ve beraberliği korumak.
• Bolluk zamanlarında geçmişte çekilen sıkıntıları unutmamak, rehavete kapılmamak.
• Devletin merkezi olan kutsal Ötüken‘i terk etmemek.

4. Göktürk Devleti’nin siyasal özellikleri nelerdir?

Sevgili öğrencilerim, bu soru bizden metinlerdeki ipuçlarını birleştirerek Göktürk Devleti’nin yönetim şekli hakkında çıkarımlar yapmamızı istiyor. Yani devlet nasıl yönetiliyormuş, gelin hep birlikte bulalım.

Çözüm:

Adım 1: Metinlerde devlet yönetimi, hükümdar, başkent ve ordu ile ilgili ifadeleri arayalım.
Adım 2: Bulduğumuz bu bilgileri bir araya getirerek devletin siyasi yapısını maddeler halinde yazalım.

Metinlerden çıkardığımız Göktürk Devleti’nin siyasal özellikleri şunlardır:

• Devlet, Kağan adı verilen bir hükümdar tarafından yönetilir. Bu, monarşik bir yapının (tek kişinin egemenliğinin) olduğunu gösterir.
• Kağan, yönetme yetkisini Tanrı’dan alır. Buna biz “kut” inancı diyoruz. Metindeki “Tanrı buyurduğu için… kağan oturdum.” ifadesi bunu kanıtlar.
• Devletin bir başkenti, bir merkezi vardır. Bu merkez kutsal sayılan Ötüken‘dir.
• Devlet, güçlü bir orduya sahiptir ve askeri güç, devletin temel direklerinden biridir. (“Doğuda gün doğusuna… ordu sevk ettim.”)
• Devlet, sosyal bir devlettir. Yani halkının ihtiyaçlarını karşılamakla yükümlüdür. Kağanın açları doyurması, çıplakları giydirmesi bunun en güzel örneğidir.
• Devletin devamı için beylerin ve halkın birliği çok önemlidir.