Harika bir çalışma! Sevgili öğrencilerim, gelin şimdi bu sorulara birlikte bakalım ve adım adım çözelim. Sosyal Bilgiler dersimizin ne kadar keyifli ve hayatın içinden olduğunu bir kez daha göreceğiz.
C. Aşağıdaki I. grubu II. grup ile örnekteki gibi eşleştiriniz.
Bu soruda bizden, I. grupta verilen durumları, II. gruptaki doğru kavramlarla birleştirmemiz isteniyor. Tıpkı bir yapbozun parçalarını birleştirmek gibi! Haydi başlayalım.
- a) Sağlıklı ve dengeli beslenme
Adım 1: Sağlıklı ve dengeli beslenmek, her insanın sahip olması gereken temel bir durumdur. Bu, bizim en temel hak‘larımızdan biridir. Sağlıklı yaşama hakkı, doğru beslenmeyi de kapsar.
Adım 2: Bu yüzden bu ifadeyi 2. hak ile eşleştirebiliriz.
- b) Tanımadığı kişiler hakkında peşin hükümlü olma
Adım 1: Birini tanımadan, onun hakkında olumlu ya da olumsuz bir yargıya varmaya ne diyorduk? Elbette ön yargı! Bu zaten örnek olarak bize verilmiş.
Adım 2: Eşleştirme: 1. ön yargı.
- c) Bir konuda fikirlerini açıkça ifade etme
Adım 1: Düşüncelerimizi, fikirlerimizi başkalarına özgürce söyleyebilmemiz, bizim en temel özgürlüklerimizden biridir. Buna düşünce ve ifade özgürlüğü diyoruz.
Adım 2: Bu ifade en güzel 5. özgürlük kavramıyla eşleşir.
- ç) İhtiyacı olanlara yardım etme, iyilik yapma
Adım 1: Başkalarına yardım eden, onlara iyilik yapan insanlara ne deriz? “Ne kadar yardımsever bir insan!” deriz, değil mi? İşte bu davranışın adı da yardımseverlik‘tir.
Adım 2: Bu ifadeyi doğrudan 3. yardımseverlik ile eşleştirebiliriz.
- d) Okula zamanında ve düzenli olarak gitme
Adım 1: Bizim öğrenci olarak en temel görevlerimizden, yerine getirmemiz gereken işlerden biri nedir? Derslerimize çalışmak ve okulumuza düzenli gitmek. İşte bu bizim sorumluluk‘umuzdur.
Adım 2: Bu ifadeyi de 4. sorumluluk ile eşleştiriyoruz.
Sonuç olarak eşleştirme şöyle olmalı:
a – 2 (hak)
b – 1 (ön yargı)
c – 5 (özgürlük)
ç – 3 (yardımseverlik)
d – 4 (sorumluluk)
Ç. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. Kültür; bir toplumu diğer toplumlardan farklı kılan, geçmişten beri değişerek devam eden, kendine özgü, sanatı, inançları, örf ve adetleri, anlayış ve davranışları ile o toplumun kimliğini oluşturan yaşayış ve düşünüş tarzıdır. Bu açıklamaya göre aşağıdakilerden hangisi kültürü oluşturan unsurlardan değildir?
A) Dil
B) Din
C) Tarih
D) Turizm
Çözüm:
Adım 1: Sevgili çocuklar, kültür bir milletin parmak izi gibidir. Onu diğerlerinden ayıran her şeydir. Dilimiz, dinimiz, tarihimiz, geleneklerimiz, yemeklerimiz… Bunların hepsi kültürümüzün bir parçasıdır.
Adım 2: Şimdi şıklara bakalım. Dil, bir toplumun iletişim aracıdır ve kültürün temelidir. Din, toplumun inanç sistemini oluşturur ve kültürü derinden etkiler. Tarih ise bir milletin geçmişidir, ortak hafızasıdır ve kültürün en önemli parçasıdır.
Adım 3: Peki ya turizm? Turizm, insanların farklı yerleri gezip görmesiyle ilgili bir faaliyettir, genellikle ekonomik bir iştir. İnsanlar bir yerin kültürünü görmek için turizm yaparlar ama turizmin kendisi, dil veya din gibi kültürün kurucu bir unsuru değildir.
Doğru Cevap: D) Turizm
2. Aşağıdaki cümlelerden hangisini sosyal yardımlaşmayı ve dayanışmayı destekleyen faaliyetlere katılan bir kişinin söylemesi beklenir?
A) Bir sivil toplum kuruluşunda gönüllü çalışıyorum.
B) Giymediğim giysileri çok ucuza, ikinci el mağazasında satışa çıkardım.
C) Bu yıl güneye tatile gitmek yerine dedemin köyüne gitmeyi tercih ettim.
D) Ekmek israfını önlemek için gramajı küçük ekmeklerden satın alıyorum.
Çözüm:
Adım 1: “Sosyal yardımlaşma ve dayanışma” ne demekti? Toplumdaki insanların birbirine destek olması, özellikle ihtiyacı olanlara karşılık beklemeden yardım etmesi demekti.
Adım 2: Şıkları inceleyelim. B, C ve D şıklarındaki davranışlar güzel davranışlar ama kişisel tercihlerdir. Giysilerini satmak ticari bir iştir. Dedeyi ziyaret etmek ailevi bir bağdır. Ekmek israfını önlemek ise kişisel bir sorumluluktur.
Adım 3: A şıkkına bakalım: “Bir sivil toplum kuruluşunda gönüllü çalışıyorum.” Sivil toplum kuruluşları (dernekler, vakıflar gibi) toplum yararına çalışan kurumlardır. Burada “gönüllü” yani para almadan, sırf yardım etmek için çalışmak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmanın en güzel örneklerinden biridir.
Doğru Cevap: A) Bir sivil toplum kuruluşunda gönüllü çalışıyorum.
3. Gelenek ve görenekler, bireyin içinde yaşadığı toplumla sosyal bağlarının gelişmesine ve güçlenmesine katkı sağlar. Aşağıdakilerden hangisi bu cümleye örnek olarak verilemez?
A) Hasta ziyareti
B) Evde dinlenme
C) Kına gecesi
D) Asker uğurlama
Çözüm:
Adım 1: Soru bizden, insanları bir araya getiren, aralarındaki bağı güçlendiren gelenek ve göreneklere örnek olmayan şıkkı bulmamızı istiyor. Yani hangisi tek başına yapılan bir eylemdir diye soruyor.
Adım 2: A, C ve D şıklarına bakalım. Hasta ziyareti, hastalanan komşumuzu, akrabamızı ziyaret ederek ona yalnız olmadığını hissettiririz. Kına gecesi ve asker uğurlama ise sevinçli ve hüzünlü anlarda insanların bir araya geldiği, toplumsal bağları güçlendiren törenlerdir. Bunların hepsi sosyal olaylardır.
Adım 3: B şıkkında ise “Evde dinlenme” diyor. Bu, kişinin yorulduğunda tek başına yaptığı kişisel bir eylemdir. Toplumla bir bağ kurmayı sağlamaz.
Doğru Cevap: B) Evde dinlenme
4. Ayşe Hanım’ın anlattığı sorun aşağıdaki kavramlardan hangileri ile ilişkilidir?
(Paragraf: Ayşe Hanım bir kazak alıyor, ilk yıkamada rengi atıyor. Mağazaya geri götürdüğünde, mağaza yetkilisi fiş veya fatura olmadan iade alamayacaklarını söylüyor.)
A) Özgürlük – Saygı
B) Saygı – Sorumluluk
C) Sorumluluk – Hak
D) Sorumluluk – Özgürlük
Çözüm:
Adım 1: Hadi Ayşe Hanım’ın durumunu bir dedektif gibi inceleyelim. Ortada bir sorun var. Ayşe Hanım’ın aldığı ürün bozuk (ayıplı mal) çıkmış. Bir tüketici olarak, aldığı ürünün sağlam olmasını bekleme hakkı vardır. Yani parasının karşılığını alma hakkı!
Adım 2: Peki mağazanın durumu ne? Mağazanın, sattığı ürünün arkasında durma, sağlam ürün satma sorumluluğu vardır. Ayrıca Ayşe Hanım’ın da aldığı ürünün fişini saklama gibi bir sorumluluğu vardır ki hakkını arayabilsin. Gördüğünüz gibi olay hem “hak” hem de “sorumluluk” kavramlarını içeriyor.
Adım 3: Şıklara baktığımızda bu iki kavramı bir arada sunan tek seçenek C şıkkıdır. Ayşe Hanım’ın tüketici hakkı ve mağazanın (ve aynı zamanda Ayşe Hanım’ın) sorumluluğu bu olayın temelini oluşturur.
Doğru Cevap: C) Sorumluluk – Hak