10) “Çevrenin etkisi ile gen işleyişindeki değişikliklere ‘modifikasyon’ adı verilir.” Buna göre aşağıdakilerden hangisi modifikasyon örneği değildir?
A) Orak hücreli anemi hastalığı
B) Derinin güneş ışığı altında bronzlaşması
C) Çuha bitkisinin farklı sıcaklıkta farklı renk çiçek açması
D) Halter sporu yapan kişilerin kaslı olması
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden modifikasyon olmayan durumu bulmamız isteniyor. Öncelikle modifikasyonun ne olduğunu hatırlayalım: Çevre etkisiyle genlerin işleyişinde meydana gelen ve kalıtsal olmayan değişimlerdi. Mutasyon ise genlerin yapısında meydana gelen değişimlerdir.
- Adım 1: Seçenekleri tek tek inceleyelim. B şıkkında güneş etkisiyle bronzlaşmak geçicidir ve sadece genin işleyişini değiştirir, bu bir modifikasyondur.
- Adım 2: C şıkkında çuha çiçeğinin sıcaklığa göre renk değiştirmesi en bilinen modifikasyon örneğidir.
- Adım 3: D şıkkında spor yaparak kas yapmak, çevresel bir faktördür ve çocuğuna geçmez, yani modifikasyondur.
- Adım 4: Ancak A şıkkındaki Orak hücreli anemi hastalığı, genlerin yapısının bozulmasıyla oluşan kalıtsal bir hastalıktır. Bu bir mutasyon örneğidir.
Cevap: A
11) Yukarıda verilen görsellerden hangisi ya da hangileri mutasyonları açıklamak için kullanılabilir?
A) Yalnız I
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Bu soruda görsellerdeki canlılardaki durumun mutasyon mu yoksa adaptasyon mu olduğuna karar vermeliyiz.
- Adım 1:I. Görsel (Down Sendromlu Çocuk): Down sendromu, kromozom sayısındaki bir hatadan kaynaklanır. Bu genetik yapıda meydana gelen bir değişim olduğu için mutasyondur.
- Adım 2:II. Görsel (Kutup Ayısı): Kutup ayısının beyaz kürklü olması, yağ tabakasının kalın olması onun kutuplarda hayatta kalmasını sağlayan bir uyumdur. Bu bir adaptasyondur.
- Adım 3:III. Görsel (Çift Başlı Yılan): Yılanın çift başlı olması normal bir durum değildir, genetik yapısında meydana gelen ani ve bozuk bir değişimdir. Bu bir mutasyondur.
- Adım 4: Bizden mutasyon olanlar istendiği için I ve III numaralı görselleri seçmeliyiz.
Cevap: B
12) Aşağıda verilenlerden hangisi adaptasyonlara örnek olarak gösterilebilir?
A) Kutup tilkilerinin kısa kuyruklu olması.
B) Altı parmaklı bireylerin oluşması.
C) Van kedisinin göz renklerinin farklı olması.
D) Dört boynuzlu keçilerin oluşması.
Çözüm:
Adaptasyon, bir canlının yaşadığı çevreye uyum sağlayarak hayatta kalma ve üreme şansını artıran özellikler kazanmasıdır.
- Adım 1: B, C ve D şıklarına bakalım. Altı parmaklılık, Van kedisinin göz rengi farklılığı ve dört boynuzluluk; gen yapısında meydana gelen ani değişimlerdir ve bunlar mutasyon örnekleridir.
- Adım 2: A şıkkındaki Kutup tilkilerinin kısa kuyruklu olması ise soğuk iklimde ısı kaybını azaltmak için geliştirdikleri bir özelliktir. Bu özellik onların hayatta kalmasını sağlar. Bu yüzden bu bir adaptasyondur.
Cevap: A
13) Biyoteknolojinin gelecekteki uygulama alanları;
I. Farklı canlı türlerinin ortaya çıkmasına,
II. Hastalıklı genlerin düzeltilmesine,
III. Çok daha verimli ürün oluşturulmasına
maddelerinden hangilerine olanak sağlayabilir?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Biyoteknoloji, canlıların genetik yapılarını değiştirerek onlardan yararlanmayı amaçlar. Gelecekte neler yapabileceğini düşünelim:
- Adım 1:I. Öncül: Genetik mühendisliği çalışmalarıyla mevcut türlerin genleri değiştirilerek veya birleştirilerek farklı özelliklere sahip yeni canlı türleri veya varyasyonları ortaya çıkabilir. Bu mümkündür.
- Adım 2:II. Öncül: Gen tedavisi yöntemiyle hastalıklı genlerin tespit edilip düzeltilmesi veya değiştirilmesi biyoteknolojinin en önemli hedeflerinden biridir.
- Adım 3:III. Öncül: Tarımda biyoteknoloji kullanılarak (GDO gibi yöntemlerle) daha az su isteyen, böceklere dirençli ve çok daha verimli ürünler elde edilmesi amaçlanmaktadır.
- Adım 4: Sonuç olarak, bu üç madde de biyoteknolojinin uygulama alanları ve hedefleri arasındadır.
Cevap: D
14) I. Klonlama
II. Gen aktarımı
III. Geleneksel ıslah
Yukarıda verilenlerden hangileri genetik mühendisliğinin çalışma alanlarındandır?
A) I ve II
B) I ve III
C) II ve III
D) I, II ve III
Çözüm:
Burada “Genetik Mühendisliği” ile “Geleneksel Yöntemler” arasındaki farkı bilmemiz gerekiyor. Genetik mühendisliği, DNA üzerinde doğrudan müdahale yapmayı (gen ekleme, çıkarma, kopyalama) içerir.
- Adım 1:I. Klonlama: Bir canlının genetik kopyasının laboratuvar ortamında üretilmesidir. Doğrudan genetik mühendisliğinin alanıdır.
- Adım 2:II. Gen Aktarımı: Bir canlıdan alınan genin başka bir canlıya aktarılması işlemidir. Bu da genetik mühendisliğinin temel işlemidir.
- Adım 3:III. Geleneksel Islah: İnsanların yüzyıllardır yaptığı, en iyi ürün veren bitki veya hayvanları seçip kendi aralarında eşleştirerek daha iyi yavrular elde etme yöntemidir. Burada laboratuvarda genlerle oynama yoktur, doğal seçilim vardır. Bu yüzden genetik mühendisliği değil, geleneksel yöntemdir.
- Adım 4: Genetik mühendisliği çalışma alanı olanlar I ve II’dir.
Cevap: A
15) Aşağıda verilen yöntemlerden hangisi, embriyo oluşturma oranını artırmak için uygulanır?
A) Klonlama
B) Islah
C) Aşılama
D) Gen tedavisi
Çözüm:
Bu soru üreme biyoteknolojisi ile ilgilidir. Kavramları tanıyalım:
- Adım 1: Klonlama, var olan bir canlının kopyasını yapmaktır.
- Adım 2: Islah, daha verimli türler elde etmek için yapılan çalışmalardır.
- Adım 3: Gen tedavisi, hasta genleri iyileştirmektir.
- Adım 4:Aşılama (Yapay Döllenme/Tüp Bebek Tedavisi bağlamında): Üreme hücrelerinin (sperm ve yumurta) birleştirilme şansını artırmak ve döllenmeyi sağlayarak embriyo oluşumunu gerçekleştirmek için kullanılan tıbbi bir yöntemdir. Özellikle çocuk sahibi olamayan bireylerde embriyo oluşturma oranını artırmak için bu yöntem kullanılır.
Cevap: C